mn61(1) 『教誡羅睺羅芒果樹林経(1)』 (きょうかいらごらぼうかじゅりんきょう、 Ambalaṭṭhikarāhulovādasuttaṃ、アンバラッティカラーフローバーダ・スッタ)
私はこのように聞いた。
ある時、世尊はラージャガハの竹林のリス養餌所に住されていた。
さてその時、ラーフラ尊者はアンバラッティカーに住していた。
さて世尊は、夕刻に独坐より立ち上られてアンバラッティカーのラーフラ尊者に近づかれた。
ラーフラ尊者は、まさに世尊が遠くから来られるのを見た。
見て座処と足水を用意した。
世尊は敷かれた座処に座られた。
座ってから足を洗われた。
ラーフラ尊者もまた世尊に礼拝して一隅に座った。
さて世尊はわずかな余り水を水桶に残されて、ラーフラ尊者に呼びかけられた。
「ラーフラよ、君はこの余り水がわずかに残された水桶を見るだろうか?」と。
「その通りです、尊者よ」と。
「ラーフラよ、意識的な虚偽語に恥なき者たち、彼らの沙門性はこのようにわずかである」と。
すると世尊はわずかな余り水を捨てられて、ラーフラ尊者に呼びかけられた。
「ラーフラよ、君はわずかな余り水が捨てられたのを見たか?」と。
「その通りです、尊者よ」と。
「ラーフラよ、このように、意識的な虚偽語に恥なき者たち、彼らの沙門性はこのように捨てられている」と。
すると世尊はその水桶をひっくり返して、ラーフラ尊者に呼びかけられた。
「ラーフラよ、君はこのひっくり返された水桶を見るだろうか?」と。
「その通りです、尊者よ」と。
「ラーフラよ、意識的な虚偽語に恥なき者たち、彼らの沙門性はこのようにひっくり返されている」と。
すると世尊はその水桶を起こして、ラーフラ尊者に呼びかけられた。
「ラーフラよ、君はこの空虚にされ、からっぽの水桶を見るだろうか?」と。
「その通りです、尊者よ」と。
「ラーフラよ、意識的な虚偽語に恥なき者たち、彼らの沙門性はこのように空虚にされ、からっぽである。
たとえばラーフラよ、轅のように牙が壮大で高貴な生まれの、戦場を領域とする王の象が戦場に入って、東の足によっても所業をなし、西の足によっても所業をなし、東の身によっても所業をなし、西の身によっても所業をなし、頭によっても所業をなし、耳によっても所業をなし、牙によっても所業をなし、尾によっても所業をなしている。
(しかし)鼻だけは守っている。
そのとき、象乗りにはこのような(思い)がある、
『この、轅のように牙が壮大で高貴な生まれの、戦場を領域とする王の象が戦場に入って、東の足によっても所業をなし、西の足によっても所業をなし、…中略…
尾によっても所業をなしている。
(しかし)鼻だけは守っている。
王の象には、命が捨て切れない』と。
ラーフラよ、轅のように牙が壮大で高貴な生まれの、戦場を領域とする王の象が戦場に入って、東の足によっても所業をなし、西の足によっても所業をなし、…中略…
尾によっても所業をなし、鼻によっても所業をなしているならば、そのとき象乗りにはこのような(思い)がある、
この、轅のように牙が壮大で高貴な生まれの、戦場を領域とする王の象が戦場に入って、東の足によっても所業をなし、西の足によっても所業をなし、東の身によっても所業をなし、西の身によっても所業をなし、頭によっても所業をなし、耳によっても所業をなし、牙によっても所業をなし、尾によっても所業をなし、鼻によっても所業をなしている。
王の象には、命が捨て切れた。
もはや王の象には、なされないことは何もない』と。
まさにそのようにラーフラよ、誰であれ意識的な虚偽語に恥なき者たち、彼らには何であれ悪のなされないものはないと私は説く。
それゆえここにラーフラよ、『冗談でも虚偽を語るまい』と、
ラーフラよ、このようにあなたは学ぶべきである。
Evaṃ me sutaṃ .
ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe.
Tena kho pana samayena āyasmā rāhulo ambalaṭṭhikāyaṃ viharati.
Atha kho bhagavā sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yena ambalaṭṭhikā yenāyasmā rāhulo tenupasaṅkami.
Addasā kho āyasmā rāhulo bhagavantaṃ dūratova āgacchantaṃ.
Disvāna āsanaṃ paññāpesi, udakañca pādānaṃ.
Nisīdi bhagavā paññatte āsane.
Nisajja pāde pakkhālesi.
Āyasmāpi kho rāhulo bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi.
Atha kho bhagavā parittaṃ udakāvasesaṃ udakādhāne ṭhapetvā āyasmantaṃ rāhulaṃ āmantesi .
‘‘passasi no tvaṃ, rāhula, imaṃ parittaṃ udakāvasesaṃ udakādhāne ṭhapita’’nti?
‘‘Evaṃ, bhante’’.
‘‘Evaṃ parittakaṃ kho, rāhula, tesaṃ sāmaññaṃ yesaṃ natthi sampajānamusāvāde lajjā’’ti.
Atha kho bhagavā parittaṃ udakāvasesaṃ chaḍḍetvā āyasmantaṃ rāhulaṃ āmantesi .
‘‘passasi no tvaṃ, rāhula, parittaṃ udakāvasesaṃ chaḍḍita’’nti?
‘‘Evaṃ, bhante’’.
‘‘Evaṃ chaḍḍitaṃ kho, rāhula, tesaṃ sāmaññaṃ yesaṃ natthi sampajānamusāvāde lajjā’’ti.
Atha kho bhagavā taṃ udakādhānaṃ nikkujjitvā āyasmantaṃ rāhulaṃ āmantesi .
‘‘passasi no tvaṃ, rāhula, imaṃ udakādhānaṃ nikkujjita’’nti?
‘‘Evaṃ, bhante’’.
‘‘Evaṃ nikkujjitaṃ kho, rāhula, tesaṃ sāmaññaṃ yesaṃ natthi sampajānamusāvāde lajjā’’ti.
Atha kho bhagavā taṃ udakādhānaṃ ukkujjitvā āyasmantaṃ rāhulaṃ āmantesi .
‘‘passasi no tvaṃ, rāhula, imaṃ udakādhānaṃ rittaṃ tuccha’’nti?
‘‘Evaṃ, bhante’’.
‘‘Evaṃ rittaṃ tucchaṃ kho, rāhula, tesaṃ sāmaññaṃ yesaṃ natthi sampajānamusāvāde lajjāti.
Seyyathāpi, rāhula, rañño nāgo īsādanto urūḷhavā [ubbūḷhavā (sī. pī.)] abhijāto saṅgāmāvacaro saṅgāmagato purimehipi pādehi kammaṃ karoti, pacchimehipi pādehi kammaṃ karoti, purimenapi kāyena kammaṃ karoti, pacchimenapi kāyena kammaṃ karoti, sīsenapi kammaṃ karoti, kaṇṇehipi kammaṃ karoti, dantehipi kammaṃ karoti, naṅguṭṭhenapi kammaṃ karoti;
rakkhateva soṇḍaṃ.
Tattha hatthārohassa evaṃ hoti .
‘ayaṃ kho rañño nāgo īsādanto urūḷhavā abhijāto saṅgāmāvacaro saṅgāmagato purimehipi pādehi kammaṃ karoti, pacchimehipi pādehi kammaṃ karoti…pe…
naṅguṭṭhenapi kammaṃ karoti;
rakkhateva soṇḍaṃ.
Apariccattaṃ kho rañño nāgassa jīvita’nti.
Yato kho, rāhula, rañño nāgo īsādanto urūḷhavā abhijāto saṅgāmāvacaro saṅgāmagato purimehipi pādehi kammaṃ karoti, pacchimehipi pādehi kammaṃ karoti…pe…
naṅguṭṭhenapi kammaṃ karoti, soṇḍāyapi kammaṃ karoti, tattha hatthārohassa evaṃ hoti .
‘ayaṃ kho rañño nāgo īsādanto urūḷhavā abhijāto saṅgāmāvacaro saṅgāmagato purimehipi pādehi kammaṃ karoti, pacchimehipi pādehi kammaṃ karoti, purimenapi kāyena kammaṃ karoti, pacchimenapi kāyena kammaṃ karoti, sīsenapi kammaṃ karoti, kaṇṇehipi kammaṃ karoti, dantehipi kammaṃ karoti, naṅguṭṭhenapi kammaṃ karoti, soṇḍāyapi kammaṃ karoti.
Pariccattaṃ kho rañño nāgassa jīvitaṃ.
Natthi dāni kiñci rañño nāgassa akaraṇīya’nti.
Evameva kho, rāhula, yassa kassaci sampajānamusāvāde natthi lajjā, nāhaṃ tassa kiñci pāpaṃ akaraṇīyanti vadāmi.
Tasmātiha te, rāhula, ‘hassāpi na musā bhaṇissāmī’ti .
evañhi te, rāhula, sikkhitabbaṃ.
