丸いもの, 球; 団食, 食物; 集団 [m.] a lump; a lump of food.
原義はひとかたまり、ひとつかみの食物(=団食)です。piṇḍa はまず形状語(塊・団子)であり、そこから派生して托鉢や食物という意味で用いられます。
類語 āhāra:食(抽象・栄養・摂取行為を含む広義)、 piṇḍapāta:鉢食(托鉢によって得られた piṇḍa)、
piṇḍiyālopa:一口分の食(piṇḍa の最小単位)
🟦托鉢🟦
| Tena kho pana samayena pañcasāleyyakā brāhmaṇagahapatikā mārena pāpimatā anvāviṭṭhā bhavanti . | しかしその時、パンチャサーラーの婆羅門や居士たちは、悪魔に魅入られていた、 |
| mā samaṇo gotamo piṇḍamalatthāti. | 『沙門ゴータマは、托鉢を得るなかれ』と。 |
| Atha kho āyasmā ca lakkhaṇo āyasmā ca mahāmoggallāno rājagahe piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantā yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; | さてラッカナ尊者とマハーモッガッラーナ尊者はラージャガハへ托鉢に行って、食後に鉢食から退いて世尊のもとに近づいた。 |
| ‘‘Evameva kho, bhikkhave, idha therā bhikkhū pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya pavisanti. | まさにそのように比丘たちよ、ここに長老の比丘たちは、午前に着衣して、鉢と衣を持って村や町に托鉢に入ります。 |
| Te tattha dhammaṃ bhāsanti. | 彼らはそこで法を語ります。 |
| Tesaṃ gihī pasannākāraṃ karonti. | 在家者たちは彼らへ浄信の所作をなします。 |
| Rājagahe sapadānaṃ piṇḍāya caritvā taṃ piṇḍapātaṃ aññataraṃ kuṭṭamūlaṃ [kuḍḍamūlaṃ (sī. syā. kaṃ.), kuḍḍaṃ (pī.)] nissāya paribhuñjati. | ラージャガハで托鉢のため家々を順に歩んでから、ある塀の根元に寄りその鉢食を享受した。1) |
🟦食物🟦
| ‘‘dhammikaṃ samaṇā sakyaputtiyā āhāraṃ āhārenti; | 「沙門釈子たちは食を如法に食べます。 |
| anavajjaṃ [anavajjena (ka.)] samaṇā sakyaputtiyā āhāraṃ āhārenti. | 沙門釈子たちは食を罪なく食べます。 |
| Detha samaṇānaṃ sakyaputtiyānaṃ piṇḍa’’nti. | 沙門釈子たちへ食物を与えなさい」と。 |
| Bhūtapubbaṃ so, mahārāja, seṭṭhi gahapati taggarasikhiṃ nāma paccekasambuddhaṃ piṇḍapātena paṭipādesi. | 大王よ、昔あるとき、その富豪の居士は(雇人に)タッガラシキンという名の独覚者へ鉢食を与えさせました。 |
| ‘Detha samaṇassa piṇḍa’nti vatvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. | 『沙門に食物を与えよ』と言って、座から立ち去ったのです。 |