sn56.42[SNv,448]『断崖経』(だんがいきょう、 Papātasuttaṃ、パパータ・スッタ)
ある時、世尊はラージャガハの霊鷲山に住されていた。
そして世尊は比丘たちに呼びかけられた。
「さあ、我々は昼住のためパティバーナ山頂に近づこう」と。
「はい、尊者よ」と比丘たちは世尊に応じた。
そして世尊は多くの比丘たちと共にイパティバーナ山頂に近づかれた。
ある比丘がイパティバーナ山頂で、巨大な断崖を見た。
見て、世尊にこう言った。
「尊者よ、じつにこの断崖は巨大です。尊者よ、実に恐ろしい断崖です。
尊者よ、いったいこの断崖よりさらに大きく、さらに恐ろしい他の断崖があるのでしょうか?」と。
「比丘よ、この断崖よりさらに大きく、さらに恐ろしい他の断崖がある」と。
「それでは尊者よ、この断崖よりさらに大きく、さらに恐ろしい他の断崖とは何ですか?」と。
「比丘たちよ、沙門、婆羅門の誰であれ、『これは苦である』と如実に了知せず、『これは苦の集起である』と如実に了知せず、『これは苦の滅である』と如実に了知せず、『これは苦の滅に至る行道である』と如実に了知しない者たち。
彼らは生に転じる諸行に満悦する。老に転じる諸行に満悦する。死に転じる諸行に満悦する。悲、悲嘆、苦、憂、悩に転じる諸行に満悦する。
彼らは生に転じる諸行に満悦して、老に転じる諸行に満悦して、死に転じる諸行に満悦して、悲、悲嘆、苦、憂、悩に転じる諸行に満悦して、生に転じる諸行も為作する。老に転じる諸行も為作する。死に転じる諸行も為作する。悲、悲嘆、苦、憂、悩に転じる諸行も為作する。
彼らは生に転じる諸行も為作してから、老に転じる諸行も為作してから、死に転じる諸行も為作してから、悲、悲嘆、苦、憂、悩に転じる諸行も為作してから、生の断崖にまた落ち、老の断崖にまた落ち、死の断崖にまた落ち、悲、悲嘆、苦、憂、悩の断崖にまた落ちる。
彼らは生、老、死、悲、悲嘆、苦、憂、悩から解放されず、
『苦から解放されない』と私は説く。
比丘たちよ、沙門、婆羅門の誰であれ、『これは苦である』と如実に了知し、『これは苦の集起である』と如実に了知し、『これは苦の滅である』と如実に了知し、
『これは苦の滅に至る行道である』と如実に了知する者たち。彼らは生に転じる諸行に満悦しない。老に転じる諸行に満悦しない。死に転じる諸行に満悦しない。悲、悲嘆、苦、憂、悩に転じる諸行に満悦しない。
彼らは生に転じる諸行に満悦せず、老に転じる諸行に満悦せず、死に転じる諸行に満悦せず、悲、悲嘆、苦、憂、悩に転じる諸行に満悦せず、生に転じる諸行も為作しない。老に転じる諸行も為作しない。死に転じる諸行も為作しない。悲、悲嘆、苦、憂、悩に転じる諸行も為作しない。
彼らは生に転じる諸行も為作せず、老に転じる諸行も為作せず、死に転じる諸行も為作せず、悲、悲嘆、苦、憂、悩に転じる諸行も為作せずして、生の断崖にも落ちず、老の断崖にも落ちず、死の断崖にも落ちず、悲、悲嘆、苦、憂、悩の断崖にも落ちない。
彼らは生、老、死、悲、悲嘆、苦、憂、悩から解放され、
『苦から解放された』と私は説く。
それゆえ、ここで比丘たちよ、『これは苦である』と専念され、『これは苦の集起である』と専念され、『これは苦の滅である』と専念され、『これは苦の滅に至る行道である』と専念されるべきである」と。
Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati gijjhakūṭe pabbate.
Atha kho bhagavā bhikkhū āmantesi .
‘‘āyāma, bhikkhave, yena paṭibhānakūṭo tenupasaṅkamissāma divāvihārāyā’’ti.
‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ.
Atha kho bhagavā sambahulehi bhikkhūhi saddhiṃ yena paṭibhānakūṭo tenupasaṅkami.
Addasā kho aññataro bhikkhu paṭibhānakūṭe mahantaṃ papātaṃ.
Disvāna bhagavantaṃ etadavoca .
‘‘mahā vatāyaṃ, bhante, papāto subhayānako, bhante, papāto.
Atthi nu kho, bhante, imamhā papātā añño papāto mahantataro ca bhayānakataro cā’’ti?
‘‘Atthi kho, bhikkhu, imamhā papātā añño papāto mahantataro ca bhayānakataro cā’’ti.
‘‘Katamo pana, bhante, imamhā papātā añño papāto mahantataro ca bhayānakataro cā’’ti?
‘‘Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā ‘idaṃ dukkha’nti yathābhūtaṃ nappajānanti, ‘ayaṃ dukkhasamudayo’ti yathābhūtaṃ nappajānanti, ‘ayaṃ dukkhanirodho’ti yathābhūtaṃ nappajānanti, ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ nappajānanti,
te jātisaṃvattanikesu saṅkhāresu abhiramanti, jarāsaṃvattanikesu saṅkhāresu abhiramanti, maraṇasaṃvattanikesu saṅkhāresu abhiramanti, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsasaṃvattanikesu saṅkhāresu abhiramanti.
Te jātisaṃvattanikesu saṅkhāresu abhiratā jarāsaṃvattanikesu saṅkhāresu abhiratā maraṇasaṃvattanikesu saṅkhāresu abhiratā sokaparidevadukkhadomanassupāyāsasaṃvattanikesu saṅkhāresu abhiratā jātisaṃvattanikepi saṅkhāre abhisaṅkharonti, jarāsaṃvattanikepi saṅkhāre abhisaṅkharonti, maraṇasaṃvattanikepi saṅkhāre abhisaṅkharonti, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsasaṃvattanikepi saṅkhāre abhisaṅkharonti.
Te jātisaṃvattanikepi saṅkhāre abhisaṅkharitvā jarāsaṃvattanikepi saṅkhāre abhisaṅkharitvā maraṇasaṃvattanikepi saṅkhāre abhisaṅkharitvā sokaparidevadukkhadomanassupāyāsasaṃvattanikepi saṅkhāre abhisaṅkharitvā jātipapātampi papatanti, jarāpapātampi papatanti, maraṇapapātampi papatanti, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsapapātampi papatanti.
Te na parimuccanti jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi.
‘Na parimuccanti dukkhasmā’ti vadāmi’’.
‘‘Ye ca kho keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā ‘idaṃ dukkha’nti yathābhūtaṃ pajānanti…pe…
‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṃ pajānanti, te jātisaṃvattanikesu saṅkhāresu nābhiramanti, jarāsaṃvattanikesu saṅkhāresu nābhiramanti, maraṇasaṃvattanikesu saṅkhāresu nābhiramanti, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsasaṃvattanikesu saṅkhāresu nābhiramanti.
Te jātisaṃvattanikesu saṅkhāresu anabhiratā, jarāsaṃvattanikesu saṅkhāresu anabhiratā, maraṇasaṃvattanikesu saṅkhāresu anabhiratā, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsasaṃvattanikesu saṅkhāresu anabhiratā, jātisaṃvattanikepi saṅkhāre nābhisaṅkharonti, jarāsaṃvattanikepi saṅkhāre nābhisaṅkharonti, maraṇasaṃvattanikepi saṅkhāre nābhisaṅkharonti, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsasaṃvattanikepi saṅkhāre nābhisaṅkharonti.
Te jātisaṃvattanikepi saṅkhāre anabhisaṅkharitvā, jarāsaṃvattanikepi saṅkhāre anabhisaṅkharitvā, maraṇasaṃvattanikepi saṅkhāre anabhisaṅkharitvā, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsasaṃvattanikepi saṅkhāre anabhisaṅkharitvā, jātipapātampi nappapatanti, jarāpapātampi nappapatanti, maraṇapapātampi nappapatanti, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsapapātampi nappapatanti.
Te parimuccanti jātiyā jarāya maraṇena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upāyāsehi.
‘Parimuccanti dukkhasmā’ti vadāmi’’.
‘‘Tasmātiha, bhikkhave, ‘idaṃ dukkha’nti yogo karaṇīyo…pe…
‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yogo karaṇīyo’’ti.
