知る, 了知す, よく知る
pa:強意、あるいはpariの省略? + jānāti:知る → はっきり知る
sn12.13とsn12.29を比較してみるとparijānati:遍知と同義に使われる場合もあります。
| ‘‘Ye ca kho keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā jarāmaraṇaṃ pajānanti, jarāmaraṇasamudayaṃ pajānanti, | しかし比丘たちよ、沙門、婆羅門の誰であれ、老死を了知し、老死の集起を了知し、 |
| jarāmaraṇanirodhaṃ pajānanti, jarāmaraṇanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ pajānanti; | 老死の滅を了知し、老死の滅に至る行道を了知し、 |
| ‘‘Ye ca kho keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā jarāmaraṇaṃ parijānanti, jarāmaraṇasamudayaṃ parijānanti, jarāmaraṇanirodhaṃ parijānanti, jarāmaraṇanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ parijānanti, jātiṃ parijānanti…pe… | しかし比丘たちよ、沙門、婆羅門の誰であれ、老死を遍知し、老死の集起を遍知し、老死の滅を遍知し、老死の滅に至る行道を遍知し、生を遍知し、 …中略… |
類語 ājānāti:理解する、 abhijānāti:証知する、paññāyati:知られる、sacchikaroti:実証する
●文脈から智慧=了知となります。
| ‘‘Saddho so [sa kho so (sī. syā. kaṃ. pī.)], sāriputta, ariyasāvako evaṃ padahitvā padahitvā evaṃ saritvā saritvā evaṃ samādahitvā samādahitvā evaṃ pajānitvā pajānitvā evaṃ abhisaddahati . | サーリプッタよ、信ある、かの聖弟子はこのように繰り返し勤め、このように繰り返し憶い出し、このように繰り返し入定し、このように繰り返し了知し、そして、このように深い信を持ちます ——1) |
| Cakkhunā kho paneva [panevaṃ (syā. kaṃ. ka.)] rūpaṃ disvā ‘amanāpaṃ ittheta’nti pajānāti cakkhuviññāṇaṃ dukkhavedaniyañca. | また、眼で色を見て『これは、今ここで好ましくないもの』と了知し、そして苦を受けうる眼識があり、 |
| Phassaṃ paṭicca uppajjati dukkhā vedanā. | 触に縁りて苦受が生じます。 |
| Ime dhamme pajānanti, imesaṃ dhammānaṃ samudayaṃ pajānanti, imesaṃ dhammānaṃ nirodhaṃ pajānanti, imesaṃ dhammānaṃ nirodhagāminiṃ paṭipadaṃ pajānanti. | 彼らはこれらの諸法を了知し、これらの諸法の集起を了知し、これらの諸法の滅を了知し、これらの諸法の滅に至る行道を了知します。 |
| ‘kicchaṃ vatāyaṃ loko āpanno jāyati ca jīyati ca mīyati ca cavati ca upapajjati ca. | 『ああ、この苦難に陥った生命は生まれ、衰え、死に、没し、再生する。 |
| Atha ca panimassa dukkhassa nissaraṇaṃ nappajānāti jarāmaraṇassa. | そしてしかも、この苦なる老死の出離を了知しない。 |
| ‘‘Yato kho, bhikkhave, ariyasāvako evaṃ paccayaṃ pajānāti, evaṃ paccayasamudayaṃ pajānāti, evaṃ paccayanirodhaṃ pajānāti, evaṃ paccayanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ pajānāti. | 比丘たちよ、聖弟子はこのように縁を了知し、このように縁の集起を了知し、このように縁の滅を了知し、このように縁の滅に至る行道を了知するゆえ、 |
| Tena kho pana samayena sambahulehi bhikkhūhi bhagavato santike aññā byākatā hoti . | さてその頃、世尊のもとで多数の比丘によって開悟が明言されていた。 |
| ‘‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyāti pajānāmā’’ti. | 「『生は尽き、梵行は修められ、なすべきはなされた。二度とこの状態はない』と了知する」と。 |
| Sutavā ca kho, bhikkhave, ariyasāvako rūpassa samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ pajānāti. | しかし比丘たちよ、既聞の聖弟子は色の集起、消滅、楽味、危難、出離を如実に了知します。 |
| Evameva kho, assaji, bhikkhu kāyapariyantikaṃ vedanaṃ vedayamāno ‘kāyapariyantikaṃ vedanaṃ vedayāmī’ti pajānāti. | まさにそのようにアッサジよ、比丘は身の終極までの受を感受しているなら『私は身の終極までの受を感受している』と了知し、 |
| Jīvitapariyantikaṃ vedanaṃ vedayamāno ‘jīvitapariyantikaṃ vedanaṃ vedayāmī’ti pajānāti. | 命の終極までの受を感受しているなら『私は命の終極までの受を感受している』と了知します。 |
| ‘Kāyassa bhedā uddhaṃ jīvitapariyādānā idheva sabbavedayitāni anabhinanditāni sītībhavissantī’ti pajānātī’’ti. | 『身の崩壊、命の遍取から後に、ここにおいて、すべての感受されるものは、歓喜されることなく、冷たくなるであろう』と了知します」と。 |
| Yo, bhikkhave, ime dhamme evaṃ pajānāti evaṃ passati, ayaṃ vuccati – | 比丘たちよ、これらの法をこのように了知しこのように見る者。この者は、 |
| ‘sotāpanno avinipātadhammo niyato sambodhiparāyano’’’ti. | 預流、堕処に落ちぬ者、決定者、等覚へ赴く者と呼ばれます」と。 |
| Samādhiṃ, bhikkhave, bhāvetha. | 比丘たちよ、定を修養しなさい。 |
| Samāhito, bhikkhave, bhikkhu yathābhūtaṃ pajānātī’’ti. | 比丘たちよ、入定した比丘は如実に了知します」と。 |