ユーザ用ツール

サイト用ツール


dukkhavedana
dukkhavedanā
苦受

dukkha: + vedanā:

三種ののひとつです。mn44_2に定義的な説明があります。
Yaṃ kho, āvuso visākha, kāyikaṃ vā cetasikaṃ vā dukkhaṃ asātaṃ vedayitaṃ . ayaṃ dukkhā vedanā.
「友ヴィサーカよ、身体的であれ心的であれ、不快な、苦の感受。これが苦受です。」

また、以下の用例を見ると、苦受=苦根憂根と理解できそうです。

Tatra, bhikkhave, yañca dukkhindriyaṃ yañca domanassindriyaṃ, dukkhā sā vedanā daṭṭhabbā. 比丘たちよ、そのうちの苦根憂根。それは苦受と見られるべきです。
出典: sn48.37

類語 sukhavedanā:楽受、adukkhamasukhavedanā:不苦不楽受


imesu kho me, āvuso, catūsu satipaṭṭhānesu suppatiṭṭhitacittassa viharato uppannā sārīrikā dukkhā vedanā cittaṃ na pariyādāya tiṭṭhantī’’ti. 友よ、私は、これら四念処がよく確立して住するとき、生じた苦受遍取してとどまることはありません」と。
出典: sn52.10
Evameva kho, bhikkhave, assutavā puthujjano dukkhāya vedanāya phuṭṭho samāno socati kilamati paridevati urattāḷiṃ kandati sammohaṃ āpajjati. まさにそのように比丘たちよ、無聞凡夫苦受に触れているとき、しみ、疲労し、悲嘆し、胸を叩いてき、迷妄陥ります。
So dve vedanā vedayati . 彼は二種の感受します。
kāyikañca, cetasikañca. 身体的な(受)と、心的な(受)です。
Tassāyeva kho pana dukkhāya vedanāya phuṭṭho samāno paṭighavā hoti. 苦受に触れているとき、まさにそれへ反感ある者となります。
Tamenaṃ dukkhāya vedanāya paṭighavantaṃ, yo dukkhāya vedanāya paṭighānusayo, so anuseti. すると苦受反感あるその者に、苦受への反感随眠、それが随眠します。
So dukkhāya vedanāya phuṭṭho samāno kāmasukhaṃ abhinandati. 彼は苦受に触れているとき、欲楽歓喜する(ようになります)。
出典: sn36.6
Dukkhaṃ ce vedanaṃ vedayati, sā aniccāti pajānāti, anajjhositāti pajānāti, anabhinanditāti pajānāti. もし苦受感受するなら、それは無常であると了知し、固執されていないと了知し、歓喜されていないと了知します。
出典: sn12.51
Dukkhavedaniyaṃ, bhikkhave, phassaṃ paṭicca uppajjati dukkhavedanā. 比丘たちよ、受けうる縁りて苦受が生じます。
Tasseva dukkhavedaniyassa phassassa nirodhā yaṃ tajjaṃ vedayitaṃ dukkhavedaniyaṃ phassaṃ paṭicca uppannā dukkhavedanā sā nirujjhati sā vūpasammati. まさにその受けうるゆえに、受けうる縁りて生じ、応じて感受された苦受。それはし、それは寂滅します。
出典: sn12.62
Saṃvijjati kho, gahapati, cakkhudhātu, rūpā ca amanāpā, cakkhuviññāṇañca dukkhavedaniyaṃ. 居士よ、存在し、嫌な諸色、そして受けうるがあるとき、
Phassaṃ paṭicca uppajjati dukkhā vedanā. 縁りて苦受生じます。
出典: sn35.129
‘‘Dukkhaṃ vedayamānassa, vedanaṃ appajānato; 感受しながら 了知しないならば
Paṭighānusayo hoti, anissaraṇadassino. 反感随眠ある者 出離を見ない者となる
出典: sn36.3
Sukhā, bhikkhave, vedanā dukkhato daṭṭhabbā, dukkhā vedanā sallato daṭṭhabbā, adukkhamasukhā vedanā aniccato daṭṭhabbā. 比丘たちよ、楽受と見られるべきもの、苦受と見られるべきもの、不苦不楽受無常と見られるべきものです。
出典: sn36.5
Bhusā sudaṃ bhagavato vedanā vattanti sārīrikā vedanā dukkhā tibbā [tippā (sī. syā. kaṃ. pī.)] kharā kaṭukā asātā amanāpā; 世尊へとても強い苦痛が起きた。苦受は激しく凄まじく、辛く不快で、嫌なものであったが、
tā sudaṃ bhagavā sato sampajāno adhivāseti avihaññamāno. まさに世尊は正知して難儀せずそれらを耐え忍ばれた。
出典: sn1.38
Sukhāpi vedanā uppajjati, dukkhāpi vedanā uppajjati, adukkhamasukhāpi vedanā uppajjati.  楽受も生じ、苦受も生じ、不苦不楽受生じます。 
Sāmisāpi sukhā vedanā uppajjati, sāmisāpi dukkhā vedanā uppajjati, sāmisāpi adukkhamasukhā vedanā uppajjati.  有肉楽受も生じ、有肉苦受も生じ、有肉不苦不楽受生じます。 
Nirāmisāpi sukhā vedanā uppajjati, nirāmisāpi dukkhā vedanā uppajjati, nirāmisāpi adukkhamasukhā vedanā uppajjatī’’ti.  離肉楽受も生じ、離肉苦受も生じ、離肉不苦不楽受生じます」と。1) 
1)
有肉の=「身体的な」、離肉の=「心的な」と解釈すれば、有肉楽受楽根有肉苦受苦根離肉楽受嬉根離肉苦受憂根と考えることもできます。
出典: sn36.14
Imāsaṃ kho, bhikkhave, tissannaṃ vedanānaṃ pariññāya cattāro satipaṭṭhānā bhāvetabbā. 比丘たちよ、これら三種の遍知のために四つの念処修養されるべきです。
出典: sn47.49
Ye ca kho keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā imāsaṃ tissannaṃ vedanānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavaṃ ca nissaraṇañca yathābhūtaṃ pajānanti. 比丘たちよ、沙門、婆羅門の誰であれ、これら三種の集起消滅楽味危難出離如実了知する者たちは、
Te kho me, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā samaṇesu ceva samaṇasammatā brāhmaṇesu ca brāhmaṇasammatā. 比丘たちよ、彼らは私にとって沙門や婆羅門であり、沙門たちの中でも沙門と認められ、婆羅門たちの中でも婆羅門と認められます。
Te ca panāyasmanto sāmaññatthañca brahmaññatthañca, diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharantī’’ti. そしてかの尊者たちも沙門たる目的婆羅門たる目的を、まさに現法で自ら証知して、実証して、具足して住します」と。
出典: sn36.27
dukkhavedana.txt · 最終更新: by h1roemon