ユーザ用ツール

サイト用ツール


paṭigha
paṭigha
1.反感2.有対

:d: 瞋恚、怒り、障碍、対碍、有対
1. (ethically) repulsion, repugnance, anger 2. (psychologically) sensory reaction “


paṭi:反対の + igha:激怒、苦悩

諸訳では瞋恚と訳されることが多いですが、どうもわかりにくいので当wikiでは仮に反感を訳語とします。
もう一つの意味、有対とは、PTS辞書によると、(psychologically)sensory reaction、つまり諸感覚に対する心理的な反応という意味らしいです。

Atthi, bhikkhave, paṭighanimittaṃ. 比丘たちよ、反感特相があり、
Tattha ayonisomanasikārabahulīkāro . そこでの非如理作意多作
ayamāhāro anuppannassa vā byāpādassa uppādāya, uppannassa vā byāpādassa bhiyyobhāvāya vepullāya. これが未生の悪意生起の、また既生の悪意増大繁栄です。
出典: sn46.2


類語 virodha:反意、 paṭighāta:防御


‘‘Upadhīsu janā gadhitāse [gathitāse (sī.)], diṭṭhasute paṭighe ca mute ca; 諸々の依著のうちに人々は繋がれている 見られ聞かれた有対所思のうちに
出典: sn8.2
‘‘Yattha nāmañca rūpañca, asesaṃ uparujjhati; が残りなく滅ぶところ
Paṭighaṃ rūpasaññā ca, etthesā chijjate [vijaṭe (ka.)] jaṭā’’ti. 反感も そこでこの束縛は断たれる」と。
出典: sn1.23
‘‘Gandhañca ghatvā surabhiṃ manoramaṃ, そして芳香ある、心楽しきを嗅いで
Athopi ghatvā asuciṃ akantiyaṃ; また不快な汚物を嗅いでも
Akantiyasmiṃ paṭighaṃ vinodaye, 不快なものへの反感を除去すべし
出典: sn35.94
‘‘Yassa kassaci, bhikkhave, bhikkhussa vā bhikkhuniyā vā cakkhuviññeyyesu rūpesu uppajjeyya chando vā rāgo vā doso vā moho vā paṭighaṃ vāpi [paṭighaṃ vā (sī.)] cetaso, tato cittaṃ nivāreyya.「比丘たちよ、比丘や比丘尼の誰であれ、識られる諸色について反感生じるとき、それらからを遮りなさい。 ——1)
1)
sn35.231に類似表現。
出典: sn35.246
Yato kho, bhikkhave, bhikkhuno sukhāya vedanāya rāgānusayo pahīno hoti, dukkhāya vedanāya paṭighānusayo pahīno hoti, adukkhamasukhāya vedanāya avijjānusayo pahīno hoti, ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu niranusayo sammaddaso acchecchi [acchejji (bahūsu)] taṇhaṃ, vivattayi [vāvattayi (sī.)] saṃyojanaṃ, sammā mānābhisamayā antamakāsi dukkhassā’’’ti. 比丘たちよ、比丘の、楽受における随眠捨て去られ、苦受における反感随眠捨て去られ、不苦不楽受における無明随眠捨て去られているならば、比丘たちよ、これは『随眠なく正しく見る比丘は、渇愛を切断し、結縛をほどき、正しき現観によりの終わりをなした』と言われます」と。
出典: sn36.3
Tassāyeva kho pana dukkhāya vedanāya phuṭṭho samāno paṭighavā hoti. 苦受に触れているとき、まさにそれへ反感ある者となります。
Tamenaṃ dukkhāya vedanāya paṭighavantaṃ, yo dukkhāya vedanāya paṭighānusayo, so anuseti. すると苦受反感あるその者に、苦受への反感随眠、それが随眠します。
出典: sn36.6
‘‘Atītesu me, bhante, kāmesu kāmacchando pahīno, anāgatesu me kāmesu kāmacchando vigato, ajjhattabahiddhā [ajjhattaṃ bahiddhā (syā. kaṃ. pī. ka.)] ca me dhammesu paṭighasaññā suppaṭivinītā.「尊者よ、私には過去の諸欲について欲望じられ、私には未来の諸欲について欲望は離れ、そして私には内外諸法について反感がよく駆逐されています。
出典: sn54.6
paṭigha.txt · 最終更新: by h1roemon