cha:六 + phassa:触 + āyatana:処
sn35.94その他により六触処とは以下であると説かれています。
類語 六内処、六外処、六触処
| ‘phasso kho, āvuso, saḷāyatananidāno saḷāyatanasamudayo saḷāyatanajātiko saḷāyatanappabhavo’ti. | 『友よ、触は六処が起因で、六処が起源で、六処が出処で、六処が発生源です』と。 |
| ‘Channaṃtveva, āvuso, phassāyatanānaṃ asesavirāganirodhā phassanirodho; | 『しかし友よ、六触処の残りなき離貪と滅ゆえに 触の滅があり、 |
| ‘‘Yo hi koci, bhikkhave, bhikkhu channaṃ phassāyatanānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ nappajānāti. | 「比丘たちよ、誰であれ六触処の集起、消滅、楽味、危難、出離を如実に了知しない比丘、 |
| Avusitaṃ tena brahmacariyaṃ, ārakā so imasmā dhammavinayā’’ti. | 梵行は彼により完成されておらず、彼はこの法と律から遠く離れています」と。 |
| Ime kho, bhikkhave, cha phassāyatanā sudantā suguttā surakkhitā susaṃvutā sukhādhivāhā hontī’’ti. | 比丘たちよ、これら六つのよく調御され、よく保護され、よく守られ、よく防護された触処は楽をもたらすものです。 |
| Yato kho, bhikkhave, bhikkhu channaṃ phassāyatanānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ pajānāti; | 比丘たちよ、比丘が六触処の集起、消滅、楽味、危難、出離を如実に了知するならば、 |
| evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu vedagū hoti. | 比丘たちよ、そのように比丘はヴェーダの達人となります。 |
| Ye ca kho te, bhikkhave, bhikkhū sekkhā [sekhā (sī. syā. kaṃ. pī. ka.)] appattamānasā anuttaraṃ yogakkhemaṃ patthayamānā viharanti, tesāhaṃ, bhikkhave, bhikkhūnaṃ chasu phassāyatanesu appamādena karaṇīyanti vadāmi. | そして比丘たちよ、まだ意を得ておらず、無上の瑜伽安穏を願い住するかの有学の比丘たち。比丘たちよ、私はかの比丘たちに『六触処において不放逸になすべきことがある』と説きます。 |
| Evameva kho, āvuso, bhikkhu chasu phassāyatanesu nevattānaṃ na attaniyaṃ samanupassati. | まさにそのように友よ、比丘は六触処のうちに、我も、我所も見出しません。 |