現等覚せる, 現覚ある gained the highest wisdom
abhi:超えた、優れた、対して + saṃbuddha:等覚した(sambujjhatiの過去分詞)
PTSの辞書では、(a) (pass.) realised, perfectly understood (b) (med.) one who has come to the realisation of the highest wisdom, fully-awakened, attained Buddhahood, realising, enlightened となっています。
”現に正しく覚った”、”完全に目覚めた方”という意味です。
abhiの訳語が”現”となっており、昔中国で漢訳されたときにabhiを現にあてたようです。(他にもたくさん例があります。)
よい別の訳語が思いつかないので、とりあえず伝統的な訳語を採用しておきます。
| ‘‘Loke dukkhaparetasmiṃ, jarāmaraṇasaṃyute; | 老死に結ばれ 苦に打ち負かされた世界で |
| Jarāmaraṇamokkhāya, yaṃ dhammaṃ abhisambudhaṃ; | 老死から逃れるため 現等覚されたその法 |
| ‘‘vipassissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa pubbeva sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato etadahosi . | 「比丘たちよ、阿羅漢・正等覚者たるヴィパッシー世尊が等覚以前、まだ現等覚していなかった菩薩のとき、この(思い)があった。 |
| ‘‘bhavampi no gotamo anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddhoti paṭijānātī’’ti? | 「ゴータマ尊者は無上の正等覚を現等覚したと認めますか?」と。 |
| ‘‘Atthi, bhikkhave, loke lokadhammo, taṃ tathāgato abhisambujjhati abhisameti; | 比丘たちよ、世間には世間法があり、それを如来は現等覚し、現観します。 |
| abhisambujjhitvā abhisametvā taṃ ācikkhati deseti paññapeti paṭṭhapeti vivarati vibhajati uttānīkaroti. | それを現等覚して、現観してから述べ、示し、告知し、確定し、開示し、分別し、明白にします。 |
| ‘‘Yāvakīvañcāhaṃ, bhikkhave, imesaṃ channaṃ ajjhattikānaṃ āyatanānaṃ evaṃ assādañca assādato, ādīnavañca ādīnavato, nissaraṇañca nissaraṇato yathābhūtaṃ nābbhaññāsiṃ, neva tāvāhaṃ, bhikkhave, sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya ‘anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambuddho’ti [sabbatthāpi evameva itisaddena saha dissati] paccaññāsiṃ. | どれほどであれ比丘たちよ、私がこのようにこれら六内処の楽味を楽味として、危難を危難として、出離を出離として如実に証知しない間は、比丘たちよ、私は決して、神々、魔、梵天を含む世界、沙門、婆羅門、王を含む人々のうちで『無上の正等覚を現等覚した』と自認しませんでした。 |
| Ete te, gāmaṇi, ubho ante anupagamma majjhimā paṭipadā tathāgatena abhisambuddhā . | 村長よ、この両端、それらに近づくことなく、如来によって現等覚された中道は、 |
| cakkhukaraṇī ñāṇakaraṇī upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati. | 眼となり智となり、静寂・証知・等覚・涅槃をもたらします。 |
| Ekaṃ samayaṃ bhagavā uruvelāyaṃ viharati najjā nerañjarāya tīre ajapālanigrodhe paṭhamābhisambuddho. | ある時、世尊はウルヴェーラーのネーランジャラー河の岸辺、アジャパーラのニグローダ樹のもとで、現等覚した直後に住されていた。 |