当wikiでは、ñāṇaを智とし、paññaを慧(または智慧)と訳し分けています。
類語 saddhā:信
| ‘‘yāvakīvañca, bhikkhave, ariyasāvakassa ariyañāṇaṃ na uppannaṃ hoti neva tāva catunnaṃ indriyānaṃ saṇṭhiti hoti, neva tāva catunnaṃ indriyānaṃ avaṭṭhiti hoti. | 「比丘たちよ、聖弟子に聖なる智がまだ生じてない間はずっと、その間は四つの根の住立はなく、その間は四つの根の安定もありません。 |
| ‘‘Saddhāya kho, gahapati, ñāṇaṃyeva paṇītatara’’nti. | 「居士よ、智は信より優れています」と。 |
| ‘Dukkhameva uppajjamānaṃ uppajjati, dukkhaṃ nirujjhamānaṃ nirujjhatī’ti na kaṅkhati na vicikicchati aparapaccayā ñāṇamevassa ettha hoti. | 彼は『ただ苦は生じる(条件の)ときに生じ、苦は滅する(条件の)ときに滅する』と疑わず、迷いません。他者(の見)に縁らないゆえ、ここに彼の智だけがあります。 |
| Ettāvatā kho, kaccāna, sammādiṭṭhi hoti. | カッチャーナよ、これをもって正見となります。 |
| ‘‘Yato kho, bhikkhave, ariyasāvako evaṃ jarāmaraṇaṃ pajānāti, evaṃ jarāmaraṇasamudayaṃ pajānāti, evaṃ jarāmaraṇanirodhaṃ pajānāti, evaṃ jarāmaraṇanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ pajānāti, idamassa dhamme ñāṇaṃ. | 比丘たちよ、聖弟子はこのように老死を了知し、このように老死の集起を了知し、このように老死の滅を了知し、このように老死の滅に至る行道を了知するゆえ、彼には法におけるこの智がある。 |
| ‘‘jarāmaraṇaṃ, bhikkhave, ajānatā apassatā yathābhūtaṃ jarāmaraṇe yathābhūtaṃ ñāṇāya satthā pariyesitabbo; | 「比丘たちよ、老死を如実に知らず見ない者は、老死における如実の智のために師を探し求めるべきです。 |
| Ñāṇañca pana me dassanaṃ udapādi . | そして私に智と見が生じました、 |
| ‘akuppā me vimutti [cetovimutti (sī. pī. ka.)], ayamantimā jāti, natthi dāni punabbhavo’’’ti. | 『私の解脱は揺るぎない。これが最後の生であり、もはや再有はない。』」と。 |
| manasmimpi nibbindati; | 意についても厭い、 |
| nibbindaṃ virajjati; | 厭うので離貪し、 |
| virāgā vimuccati; | 離貪ゆえに解脱し、 |
| vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. | 解脱したとき、解脱したという智があります。 |
| Atha khvassa khīṇe khīṇantveva ñāṇaṃ hoti. | しかし彼には尽きたことについて、尽きたという智だけがあります。 |
| So hāvuso, bhagavā jānaṃ jānāti, passaṃ passati – | 友よ、なぜならかの世尊は知る者を知られ、見る者を見られ、 |
| cakkhubhūto, ñāṇabhūto, dhammabhūto, brahmabhūto, vattā, pavattā, atthassa ninnetā, amatassa dātā, dhammassāmī, tathāgato. | 眼であり、智であり、法であり、梵であり、説者、(法輪)転起者、利益に導く方、不死を与える方、法の主人、如来だからです。 |
| Ete te, gāmaṇi, ubho ante anupagamma majjhimā paṭipadā tathāgatena abhisambuddhā . | 村長よ、この両端、それらに近づくことなく、如来によって現等覚された中道は、 |
| cakkhukaraṇī ñāṇakaraṇī upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṃvattati. | 眼となり智となり、静寂・証知・等覚・涅槃をもたらします。 |
| Ahañcānanda, vacchagottassa paribbājakassa ‘atthattā’ti puṭṭho samāno ‘atthattā’ti byākareyyaṃ, api nu me taṃ, ānanda, anulomaṃ abhavissa ñāṇassa uppādāya – ‘sabbe dhammā anattā’’’ti? | アーナンダよ、もし私がヴァッチャ姓の遍歴行者に『我は存在するか』と問われて、『我は存在する』と解答するならば、アーナンダよ、いったい私のその(解答)は、『一切諸法は無我である』という智の生起に順行するでしょうか?」と。 |
| Idha, bhikkhave, ekacco micchādiṭṭhiko hoti…pe… | ここに比丘たちよ、一部の者は邪見者、 …中略… |
| micchāsamādhi, micchāñāṇī, micchāvimutti . | 邪定者、邪智者、邪解脱者です。 |