puna:再び + bhava:有、存在 → 再び存在すること。
経典中では、punabbhavābhinibbatti:再有・転生の複合語がよく使われます。
類語 abhinibbatti 転生、発生、vibhavati:無有、発生関連語
| Yo sāro brahmacariyassa, tasmiṃ aparapaccayā. | 梵行の真髄 それについて他に縁らない |
| ‘‘Vidhāsu na vikampanti, vippamuttā punabbhavā; | 彼らは自評について揺れ動かず 再有から自由になった |
| Dantabhūmimanuppattā, te loke vijitāvino. | 調御地1)にたどり着いた彼らは 世界で勝利者である |
| ‘‘Punappunaṃ jāyati mīyati ca, punappunaṃ sivathikaṃ [sīvathikaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] haranti; | 人は繰り返し生まれそして死に 人々は繰り返し墓地に運ぶ |
| Maggañca laddhā apunabbhavāya, na punappunaṃ jāyati bhūripañño’’ti [punappunaṃ jāyati bhūripaññoti (syā. kaṃ. ka.)]. | しかし智慧に富む者は再有なきへの道を得て 繰り返し生まれない」と。 |
| Te duttaraṃ oghamimaṃ taranti, | 彼らは渡りがたい この暴流を渡る |
| Atiṇṇapubbaṃ apunabbhavāyā’’ti. | 再有なきために かつて渡られたことなき(暴流を)」と。 |
| ‘‘Yañca, bhikkhave, ceteti yañca pakappeti yañca anuseti, ārammaṇametaṃ [āramaṇametaṃ (?)] hoti viññāṇassa ṭhitiyā. | 「比丘たちよ、彼が意図すること、企てること、随眠すること。これが識の存続のための所縁です。 |
| Ārammaṇe sati patiṭṭhā viññāṇassa hoti. | 所縁があるとき、識の確立がある。 |
| Tasmiṃ patiṭṭhite viññāṇe virūḷhe āyatiṃ punabbhavābhinibbatti hoti. | その識が確立して繁茂したとき、将来に再有・転生がある。2) |
| Ñāṇañca pana me dassanaṃ udapādi . | そして私に智と見が生じました、 |
| ‘akuppā me vimutti [cetovimutti (sī. pī. ka.)], ayamantimā jāti, natthi dāni punabbhavo’’’ti. | 『私の解脱は揺るぎない。これが最後の生であり、もはや再有はない。』」と。 |
| ‘‘Sādhu, bhikkhu, ettha ca te, bhikkhu, cakkhu ‘netaṃ mama, nesohamasmi na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhaṃ bhavissati. | 「善きかな比丘よ、そのとき比丘よ、眼は『これは私のものではない、これは私ではない、これは私の我ではない』と、そのようにそれは君により如実に正しい智慧でよく見られたものになります。 |
| Evaṃ te etaṃ paṭhamaṃ phassāyatanaṃ pahīnaṃ bhavissati āyatiṃ apunabbhavāya…pe…. | このようにこの第一触処は、将来に再有なきために、君により断じられたものになります、 |
| Katamañca, bhikkhave, aghamūlaṃ? | それでは比丘たちよ、悲痛の根とは何か? |
| Yāyaṃ taṇhā ponobhavikā nandīrāgasahagatā [nandirāgasahagatā (sabbattha)] tatratatrābhinandinī; | およそ貪と喜びをともない、あらゆるところに歓喜を求める、再有へ導くこの渇愛、 |
| ‘‘Saṅgātigo maccujaho nirupadhi, pahāsi dukkhaṃ apunabbhavāya; | 執着を越え、死を捨てた依著なき者は、再有なく苦を断じた |
| Atthaṅgato so na puneti [na pamāṇameti (sī. syā. kaṃ. pī.)], amohayī, maccurājanti brūmī’’ti. | 彼は消滅して再び生じることはない。彼は死王を迷妄させたと私は述べる」と。 |
| Sace so, bhikkhave, assutavā puthujjano āyatiṃ punabbhavāya ceteti, evañhi so, bhikkhave, moghapuriso suhatataro hoti, seyyathāpi sā yavakalāpī sattamāya byābhaṅgiyā haññamānā. | 比丘たちよ、もしその無聞の凡夫が将来に再有を意図するなら、こうしてその愚か者はさらによく打たれたものになります。比丘たちよ、まるで第七の棍棒で打たれている、あの麦束のように。 |