ユーザ用ツール

サイト用ツール


indriya
indriya
諸根[複数]
感官諸感官[複数]

:d: 根, 感官, 感覚知覚等の能力  controlling principal; faculty; sense


 もともと indriya は「インドラ神(indra)に由来する語」で、“統御するもの・支配力・能力” を意味します。そのため文脈に応じて、感覚器官(六根)や解脱に向かう精神的能力(五根)など、まったく異なる対象を指します。
 日本語では伝統的に「根」と訳されますが、mūla:根、根本と同じ漢字を使うため、初心者には混同しやすい点があります。 一方「感官」という訳語は、saddhāindriya信根や vīriyaindriya精進根などの精神的な五根には不適切なため、限定的に用いる必要があります。

類語 pañc'indriya:五根、mūla:


‘‘‘indriyasampanno, indriyasampanno’ti, bhante, vuccati.「尊者よ、『を具えた者、を具えた者』と言われます。
Kittāvatā nu kho, bhante, indriyasampanno hotī’’ti? 尊者よ、いったい何をもってを具えた者となりますか?」と。
‘‘Cakkhundriye ce, bhikkhu, udayabbayānupassī viharanto cakkhundriye nibbindati…pe…「比丘よ、もしにおいて生滅随観し住する者が、について厭うなら、 …中略…
出典: sn35.154
‘‘Kathañcāvuso, indriyesu guttadvāro hoti? では友よ、諸根においてが護られた者はどのようでしょうか?
Idhāvuso, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī. 友よ、ここに比丘はを見ても特相をつかまず随相をつかみません。
出典: sn35.120
‘‘Atha kiñcarahi tvaṃ, āvuso ānanda, imehi navehi bhikkhūhi indriyesu aguttadvārehi bhojane amattaññūhi jāgariyaṃ ananuyuttehi saddhiṃ cārikaṃ carasi?「友アーナンダよ、それではなぜ君は諸根においてが護られず、食事に適量を知らず、覚醒を実践しないこの新参比丘たちと一緒に遊行をなすのですか?
出典: sn16.11
Evameva kho, bhikkhave, idhekacco bhikkhu lābhasakkārasilokena abhibhūto pariyādiṇṇacitto pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya pavisati arakkhiteneva kāyena arakkhitāya vācāya arakkhitena cittena, anupaṭṭhitāya satiyā, asaṃvutehi indriyehi.  まさにそのように比丘たちよ、ここに利得、恭敬、名誉により打ち負かされ、取り尽くされたある比丘が午前に着衣して、鉢と衣を持って村や町に托鉢に入ります。も守られず、も守られず、も守られず、現前せず、諸根防護されないままに。 
出典: sn17.9

●この言葉から、indriyaというのは当時の一般的な言葉だったかもしれません。

‘‘Vippasannāni kho te, āvuso moggallāna, indriyāni;「友モッガッラーナよ、あなたの諸感官澄み切り、
出典: sn21.3
‘‘Yvāyaṃ gahapati, mato kālaṅkato tassa kāyasaṅkhāro niruddho paṭippassaddho, vacīsaṅkhāro niruddho paṭippassaddho, cittasaṅkhāro niruddho paṭippassaddho, āyu parikkhīṇo, usmā vūpasantā, indriyāni viparibhinnāni. 居士よ、この最期を迎え死者。彼の身行鎮静し、語行鎮静し、心行鎮静し、寿命尽き果て、寂滅し、諸根は瓦解しています。
出典: sn41.6
Evaṃ vutte, āyasmā sāriputto āyasmantaṃ upasenaṃ etadavoca . そう言われたとき、サーリプッタ尊者はウパセーナ尊者にこう言った。
‘‘na kho pana mayaṃ passāma āyasmato upasenassa kāyassa vā aññathattaṃ indriyānaṃ vā vipariṇāmaṃ.「しかし我々にはウパセーナ尊者の身の異変や、諸感官変壊は見えません。
出典: sn35.69
‘‘Iti ayañceva samanupassanā ‘asmī’ti cassa avigataṃ [adhigataṃ (bahūsu)] hoti. かくしてこの見なしも、彼の『私あり』というのも離れておらず、
‘Asmī’ti kho pana, bhikkhave, avigate pañcannaṃ indriyānaṃ avakkanti hoti . しかし比丘たちよ、『私あり』と離れてないときに五根来入があります。
cakkhundriyassa sotindriyassa ghānindriyassa jivhindriyassa kāyindriyassa. の、の、の、の、の。
出典: sn22.47
‘‘Pañcimāni, bhikkhave, indriyāni.「比丘たちよ、これら五つのがあります。
Katamāni pañca? 五とは何か。
Saddhindriyaṃ, vīriyindriyaṃ, satindriyaṃ, samādhindriyaṃ, paññindriyaṃ . 信根精進根念根定根慧根です。
出典: sn48.1
Iti kho, bhikkhave, indriyavemattatā phalavemattatā hoti, phalavemattatā puggalavemattatā’’ti. かくして比丘たちよ、の違いからの違いがあり、の違いから人の違いがあります」と。
出典: sn48.13
‘‘Kathaṃ bhāvito ca, kuṇḍaliya, indriyasaṃvaro kathaṃ bahulīkato tīṇi sucaritāni paripūretīti? しかしクンダリヤよ、防護はいかに修養され、いかに多修されると、三つの善行為を成満させるのか?
Idha, kuṇḍaliya, bhikkhu cakkhunā rūpaṃ disvā manāpaṃ nābhijjhati nābhihaṃsati, na rāgaṃ janeti. クンダリヤよ、ここに比丘は好まし色彩を見て、羨望せず、興奮せず、を生じさせません。
出典: sn46.6
‘‘Tīṇimāni, bhikkhave, indriyāni.「比丘たちよ、これら三つのがあります。
Katamāni tīṇi? 三とは何か?
Itthindriyaṃ, purisindriyaṃ, jīvitindriyaṃ . 女根男根命根です。
出典: sn48.22
Katamā ca, bhikkhave, pañca vedanā? それでは比丘たちよ、五種のとは何か?
Sukhindriyaṃ, dukkhindriyaṃ, somanassindriyaṃ, domanassindriyaṃ, upekkhindriyaṃ . 楽根苦根嬉根憂根捨根
imā vuccanti, bhikkhave, pañca vedanā. 比丘たちよ、これらが五種のと呼ばれます。
出典: sn36.22
Yaṃ kho, bhikkhave, kāyikaṃ sukhaṃ, kāyikaṃ sātaṃ, kāyasamphassajaṃ sukhaṃ sātaṃ vedayitaṃ . 比丘たちよ、身体的身体的な快さ、触発と快さの感受
idaṃ vuccati, bhikkhave, sukhindriyaṃ. 比丘たちよ、これが楽根と呼ばれます。
‘‘Katamañca, bhikkhave, dukkhindriyaṃ? では比丘たちよ、苦根とは何か?
Yaṃ kho, bhikkhave, kāyikaṃ dukkhaṃ, kāyikaṃ asātaṃ, kāyasamphassajaṃ dukkhaṃ asātaṃ vedayitaṃ . 比丘たちよ、身体的身体的な不快、触発と不快の感受
idaṃ vuccati, bhikkhave, dukkhindriyaṃ. 比丘たちよ、これが苦根と呼ばれます。
出典: sn48.36
Na cevaṃ dāni, bhante, bhagavato tāva parisuddho chavivaṇṇo pariyodāto, sithilāni ca gattāni sabbāni valiyajātāni, purato pabbhāro ca kāyo, dissati ca indriyānaṃ aññathattaṃ . いまや尊者よ、このように世尊の肌の色は、もはやそれほど遍浄でも清白でもなく、すべての肢体はゆるみ皺を生じ、身体は前方に傾斜し、そして諸感官異変が見られます ——
cakkhundriyassa sotindriyassa ghānindriyassa jivhindriyassa kāyindriyassā’’ti. の、の、の、の、の」と。
出典: sn48.41
‘‘Pañcimāni, brāhmaṇa, indriyāni nānāvisayāni nānāgocarāni na aññamaññassa gocaravisayaṃ paccanubhonti.「婆羅門よ、これら五つのはそれぞれ異なる境域、異なる行処をもち、互いに行処境域経験することはありません。
Katamāni pañca? 五とは何か。
Cakkhundriyaṃ, sotindriyaṃ, ghānindriyaṃ, jivhindriyaṃ, kāyindriyaṃ. です。
出典: sn48.42
indriya.txt · 最終更新: by h1roemon