sn35.87『闡那経』Channasuttaṃ

Ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe.  ある時、世尊はラージャガハの竹林のリス養餌所に住されていた。 
Tena kho pana samayena āyasmā ca sāriputto āyasmā ca mahācundo āyasmā ca channo gijjhakūṭe pabbate viharanti.  さてその頃、サーリプッタ尊者とマハーチュンダ尊者とチャンナ尊者は霊鷲山に住していた。 
Tena kho pana samayena yena āyasmā channo ābādhiko hoti dukkhito bāḷhagilāno.  さてその時、チャンナ尊者は患いしみ重病だった。 
Atha kho āyasmā sāriputto sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yenāyasmā mahācundo tenupasaṅkami;  さてサーリプッタ尊者は、夕刻に独坐より立ち上って、マハーチュンダ尊者のもとに近づいた。 
upasaṅkamitvā āyasmantaṃ mahācundaṃ etadavoca –  近づくとマハーチュンダ尊者にこう言った。 
‘‘āyāmāvuso cunda, yenāyasmā channo tenupasaṅkamissāma gilānapucchakā’’ti. 「参りましょう友チュンダよ、我々はチャンナ尊者に見舞いに近づきましょう」と。 
‘‘Evamāvuso’’ti kho āyasmā mahācundo āyasmato sāriputtassa paccassosi.「友よ、そのように」と、マハーチュンダ尊者はサーリプッタ尊者に応じた。
Atha kho āyasmā ca sāriputto āyasmā ca mahācundo yenāyasmā channo tenupasaṅkamiṃsu;  さてサーリプッタ尊者とマハーチュンダ尊者はチャンナ尊者のもとに近づいた。 
upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdiṃsu.  近づくと用意された座処に座った。 
Nisajja kho āyasmā sāriputto āyasmantaṃ channaṃ etadavoca –  座ってからサーリプッタ尊者はチャンナ尊者にこう言った。 
‘‘kacci te, āvuso channa, khamanīyaṃ, kacci yāpanīyaṃ, kacci dukkhā vedanā paṭikkamanti no abhikkamanti, paṭikkamosānaṃ paññāyati no abhikkamo’’ti?「友チャンナよ、あなたには耐えられていますか、持ちこたえられていますか、苦受は進行せず後退していますか、進行ではなく後退の結果が知られますか?」と。
‘‘Na me, āvuso sāriputta, khamanīyaṃ na yāpanīyaṃ, bāḷhā me dukkhā vedanā abhikkamanti no paṭikkamanti, abhikkamosānaṃ paññāyati no paṭikkamo. 「友サーリプッタよ、私には耐えられそうになく、持ちこたえられそうになく、私の苦受は後退せず激しく進行し、後退ではなく進行の結果が知られます。 
Seyyathāpi, āvuso, balavā puriso tiṇhena sikharena [khaggena (ka.)] muddhani [muddhānaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] abhimattheyya [abhimantheyya (sī.)];  たとえば友よ、ある男が鋭い剣先で頭を削り裂くように、 
evameva kho, āvuso, adhimattā vātā muddhani [muddhānaṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] ūhananti [upahananti (sī. syā. kaṃ. pī. ka.), uhananti (ka.)].  まさにそのように友よ、頭に強烈な風が切りつけます。 
Na me, āvuso, khamanīyaṃ, na yāpanīyaṃ…pe…  友よ、私には耐えられそうになく、持ちこたえられそうになく、 …中略… 
no paṭikkamo.  後退ではなく(進行の結果が知られます。) 
Seyyathāpi, āvuso, balavā puriso daḷhena varattakkhaṇḍena sīse sīsaveṭhaṃ dadeyya;  たとえば友よ、ある男が堅固な革紐で頭にターバンを巻くように、 
evameva kho, āvuso, adhimattā sīse sīsavedanā.  まさにそのように友よ、頭に強烈な頭痛があります。 
Na me, āvuso, khamanīyaṃ, na yāpanīyaṃ…pe…  友よ、私には耐えられそうになく、持ちこたえられそうになく、 …中略… 
no paṭikkamo.  後退ではなく(進行の結果が知られます。) 
Seyyathāpi, āvuso, dakkho goghātako vā goghātakantevāsī vā tiṇhena govikantanena kucchiṃ parikanteyya;  たとえば友よ、巧みな牛の屠殺人や牛の屠殺人見習いが、鋭い牛刀で腹を切り裂くように、 
evameva kho adhimattā vātā kucchiṃ parikantanti.  まさにそのように強烈な風が腹を切り裂きます。 
Na me, āvuso, khamanīyaṃ, na yāpanīyaṃ…pe…  友よ、私には耐えられそうになく、持ちこたえられそうになく、 …中略… 
no paṭikkamo.  後退ではなく(進行の結果が知られます。) 
Seyyathāpi, āvuso, dve balavanto purisā dubbalataraṃ purisaṃ nānābāhāsu gahetvā aṅgārakāsuyā santāpeyyuṃ samparitāpeyyuṃ;  たとえば友よ、ある男二人が、より弱い男を、別々の腕をつかんで燃える穴で熱し、丸焼きにするように、 
evameva kho, āvuso, adhimatto kāyasmiṃ ḍāho.  まさにそのように友よ、に強烈な熱があります。 
Na me, āvuso, khamanīyaṃ, na yāpanīyaṃ, bāḷhā me dukkhā vedanā abhikkamanti no paṭikkamanti, abhikkamosānaṃ paññāyati no paṭikkamo.  友よ、私には耐えられそうになく、持ちこたえられそうになく、私の苦受は後退せず激しく進行し、後退ではなく進行の結果が知られます。 
Satthaṃ, āvuso sāriputta, āharissāmi, nāvakaṅkhāmi [nāpi kaṅkhāmi (ka.)] jīvita’’nti. 友サーリプッタよ、私は刀を取ります。を望みません」と。
‘‘Mā āyasmā channo satthaṃ āharesi. 「チャンナ尊者は刀を取ってはいけません。 
Yāpetāyasmā channo, yāpentaṃ mayaṃ āyasmantaṃ channaṃ icchāma.  チャンナ尊者は生き延びてください、我々はチャンナ尊者が生き延びるのを望みます。 
Sace āyasmato channassa natthi sappāyāni bhojanāni, ahaṃ āyasmato channassa sappāyāni bhojanāni pariyesissāmi.  もしチャンナ尊者の有益な食物がないなら、私がチャンナ尊者の有益な食物を探し求めましょう。 
Sace āyasmato channassa natthi sappāyāni bhesajjāni, ahaṃ āyasmato channassa sappāyāni bhesajjāni pariyesissāmi.  もしチャンナ尊者の有益な薬がないなら、私がチャンナ尊者の有益な薬を探し求めましょう。 
Sace āyasmato channassa natthi patirūpā upaṭṭhākā, ahaṃ āyasmantaṃ channaṃ upaṭṭhahissāmi.  もしチャンナ尊者のふさわしい随侍がいないなら、私がチャンナ尊者に仕えましょう。 
Mā āyasmā channo satthaṃ āharesi.  チャンナ尊者は刀を取ってはいけません。 
Yāpetāyasmā channo, yāpentaṃ mayaṃ āyasmantaṃ channaṃ icchāmā’’ti. チャンナ尊者は生き延びてください、我々はチャンナ尊者が生き延びるのを望みます」と。
‘‘Na me, āvuso sāriputta, natthi sappāyāni bhojanāni; 「友サーリプッタよ、私には有益な食物がないことはなく、 
atthi me sappāyāni bhojanāni.  私には有益な食物があります。 
Napi me natthi sappāyāni bhesajjāni;  また私には有益な薬がないことはなく、 
atthi me sappāyāni bhesajjāni.  私には有益な薬があります。 
Napi me natthi patirūpā upaṭṭhākā;  また私にはふさわしい随侍がいないことはなく、 
atthi me patirūpā upaṭṭhākā.  私にはふさわしい随侍がいます。 
Api ca me, āvuso, satthā pariciṇṇo dīgharattaṃ manāpeneva, no amanāpena.  そして友よ、私も長きにわたり不本意でなく好意をもって師に仕えてきました。 
Etañhi, āvuso, sāvakassa patirūpaṃ yaṃ satthāraṃ paricareyya manāpeneva, no amanāpena.  なぜなら友よ、師に不本意でなく好意をもって仕えること、それが弟子にはふさわしいからです。 
‘Anupavajjaṃ [taṃ anupavajjaṃ (bahūsu)] channo bhikkhu satthaṃ āharissatī’ti – 『非難されざるチャンナ比丘は刀を取るでしょう』と、 
evametaṃ, āvuso sāriputta, dhārehī’’ti. 友サーリプッタよ、これをそのように保持してください」と。
‘‘Puccheyyāma mayaṃ āyasmantaṃ channaṃ kañcideva [kiñcideva (syā. kaṃ. pī. ka.)] desaṃ, sace āyasmā channo okāsaṃ karoti pañhassa veyyākaraṇāyā’’ti. 「もしチャンナ尊者が我々へ質問の解答への機会を与えるなら、我々はチャンナ尊者にいくつかの点を問いましょう」と。 
‘‘Pucchāvuso sāriputta, sutvā vedissāmā’’ti.「質問してください、友サーリプッタよ、聞いて私は知らせましょう」と。
‘‘Cakkhuṃ, āvuso channa, cakkhuviññāṇaṃ cakkhuviññāṇaviññātabbe dhamme ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’ti samanupassasi…pe… 「友チャンナよ、により識られる諸法を『これは私のもの、これが私である、これは私の我』と見なしますか、 … 中略 … 
jivhaṃ, āvuso channa, jivhāviññāṇaṃ jivhāviññāṇaviññātabbe dhamme ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’ti samanupassasi…pe…  友チャンナよ、により識られる諸法を『これは私のもの、これが私である、これは私の我』と見なしますか、 … 中略 … 
manaṃ, āvuso channa, manoviññāṇaṃ manoviññāṇaviññātabbe dhamme ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’ti samanupassasī’’ti? 友チャンナよ、により識られる諸法を『これは私のもの、これが私である、これは私の我』と見なしますか?」と。
‘‘Cakkhuṃ, āvuso sāriputta, cakkhuviññāṇaṃ cakkhuviññāṇaviññātabbe dhamme ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti samanupassāmi…pe… 「友サーリプッタよ、により識られる諸法を『これは私のものではない、これは私ではない、これは私の我ではない』と見なし、 …中略… 
jivhaṃ, āvuso sāriputta, jivhāviññāṇaṃ jivhāviññāṇaviññātabbe dhamme ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti samanupassāmi…pe…  友サーリプッタよ、により識られる諸法を『これは私のものではない、これは私ではない、これは私の我ではない』と見なし、 …中略… 
manaṃ, āvuso sāriputta, manoviññāṇaṃ manoviññāṇaviññātabbe dhamme ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti samanupassāmī’’ti. 友サーリプッタよ、により識られる諸法を『これは私のものではない、これは私ではない、これは私の我ではない』と見なします」と。
‘‘Cakkhusmiṃ, āvuso channa, cakkhuviññāṇe cakkhuviññāṇaviññātabbesu dhammesu kiṃ disvā kiṃ abhiññāya cakkhuṃ cakkhuviññāṇaṃ cakkhuviññāṇaviññātabbe dhamme ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti samanupassasi… 「友チャンナよ、について、について、により識られる諸法について何を見て何を証知してを、を、により識られる諸法を『これは私のものではない、これは私ではない、これは私の我ではない』と見なしますか、 … 
jivhāya, āvuso channa, jivhāviññāṇe jivhāviññāṇaviññātabbesu dhammesu kiṃ disvā kiṃ abhiññāya jivhaṃ jivhāviññāṇaṃ jivhāviññāṇaviññātabbe dhamme ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti samanupassasi…  友チャンナよ、について、について、により識られる諸法について何を見て何を証知してを、を、により識られる諸法を『これは私のものではない、これは私ではない、これは私の我ではない』と見なしますか、 … 
manasmiṃ, āvuso channa, manoviññāṇe manoviññāṇaviññātabbesu dhammesu kiṃ disvā kiṃ abhiññāya manaṃ manoviññāṇaṃ manoviññāṇaviññātabbe dhamme ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti samanupassasī’’ti? 友チャンナよ、について、について、により識られる諸法について何を見て何を証知してを、を、により識られる諸法を『これは私のものではない、これは私ではない、これは私の我ではない』と見なしますか?」と。
‘‘Cakkhusmiṃ, āvuso sāriputta, cakkhuviññāṇe cakkhuviññāṇaviññātabbesu dhammesu nirodhaṃ disvā nirodhaṃ abhiññāya cakkhuṃ cakkhuviññāṇaṃ cakkhuviññāṇaviññātabbe dhamme ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti samanupassāmi…pe… 「友サーリプッタよ、について、について、により識られる諸法についてを見て証知してを、を、により識られる諸法を『これは私のものではない、これは私ではない、これは私の我ではない』と見なします。 …中略… 
jivhāya, āvuso sāriputta, jivhāviññāṇe jivhāviññāṇaviññātabbesu dhammesu nirodhaṃ disvā nirodhaṃ abhiññāya jivhaṃ jivhāviññāṇaṃ jivhāviññāṇaviññātabbe dhamme ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti samanupassāmi…pe…  友サーリプッタよ、について、について、により識られる諸法についてを見て証知してを、を、により識られる諸法を『これは私のものではない、これは私ではない、これは私の我ではない』と見なします。 … 
manasmiṃ, āvuso sāriputta, manoviññāṇe manoviññāṇaviññātabbesu dhammesu nirodhaṃ disvā nirodhaṃ abhiññāya manaṃ manoviññāṇaṃ manoviññāṇaviññātabbe dhamme ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti samanupassāmī’’ti. 友サーリプッタよ、について、について、により識られる諸法についてを見て証知してを、を、により識られる諸法を『これは私のものではない、これは私ではない、これは私の我ではない』と見なします」と。
Evaṃ vutte, āyasmā mahācundo āyasmantaṃ channaṃ etadavoca –  そう言われたとき、マハーチュンダ尊者はチャンナ尊者にこう言った。 
‘‘tasmātiha, āvuso channa, idampi tassa bhagavato sāsanaṃ niccakappaṃ sādhukaṃ manasi kātabbaṃ – 「それから友チャンナよ、かの世尊のこの教えも常時に充分に作意されるべきです。 
‘nissitassa calitaṃ, anissitassa calitaṃ natthi. 依止した者には揺れがあり、依止なき者には揺れはない。 
Calite asati passaddhi hoti.  揺れがないとき、軽安がある。 
Passaddhiyā sati nati na hoti.  軽安があるとき、傾向はない。 
Natiyā asati āgatigati na hoti.  傾向がないとき、来去はない。 
Āgatigatiyā asati cutūpapāto na hoti.  来去がないとき、再生はない。 
Cutūpapāte asati nevidha na huraṃ na ubhayamantarena.  再生がないとき、この世にも他の世にも両方の中間にもない。 
Esevanto dukkhassā’’’ti. これこその終わりです。』」と。
Atha kho āyasmā ca sāriputto āyasmā ca mahācundo āyasmantaṃ channaṃ iminā ovādena ovaditvā uṭṭhāyāsanā pakkamiṃsu.  さてサーリプッタ尊者とマハーチュンダ尊者はチャンナ尊者に、この訓誡をもって諭すと、座から起き上がり立ち去った。 
Atha kho āyasmā channo acirapakkantesu tesu āyasmantesu satthaṃ āharesi. するとチャンナ尊者は、その尊者たちが去ってまもなく、刀を取り出した。
Atha kho āyasmā sāriputto yena bhagavā tenupasaṅkami;  さてサーリプッタ尊者は世尊のもとに近づいた。 
upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi.  近づくと世尊に礼拝して一隅に座った。 
Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā sāriputto bhagavantaṃ etadavoca –  一隅に座ったサーリプッタ尊者は、世尊にこう言った。 
‘‘āyasmatā, bhante, channena satthaṃ āharitaṃ. 「尊き方よ、チャンナ尊者によって刀が取られました。
Tassa kā gati ko abhisamparāyo’’ti?  彼の行き先はどこで、いかなる次生ですか?」と。 
‘‘Nanu te, sāriputta, channena bhikkhunā sammukhāyeva anupavajjatā byākatā’’ti? 「サーリプッタよ、まさに君の面前でチャンナ比丘により非難されざることが明言されたのではないですか?」と。 
‘‘Atthi, bhante, pubbavijjanaṃ [pubbaviciraṃ (sī.), pubbavijjhanaṃ (pī.), pubbajiraṃ (ma. ni. 3.394] nāma vajjigāmo. 「尊者よ、プッバヴィッジャナと言う名のヴァッジ国の村があります。 
Tatthāyasmato channassa mittakulāni suhajjakulāni upavajjakulānī’’ti.  そこのチャンナ尊者の友人の家々、朋友の家々は非難されるべき家々です」と。 
‘‘Honti hete, sāriputta, channassa bhikkhuno mittakulāni suhajjakulāni upavajjakulāni. 「サーリプッタよ、たしかにこれらチャンナ比丘の友人の家々、朋友の家々は非難されるべき家々です。 
Na kho panāhaṃ, sāriputta, ettāvatā saupavajjoti vadāmi.  しかしサーリプッタよ、私はこの意味で非難されるべきことありと言っていません。 
Yo kho, sāriputta, tañca kāyaṃ nikkhipati, aññañca kāyaṃ upādiyati, tamahaṃ saupavajjoti vadāmi.  サーリプッタよ、その投棄して他の取すること。私はそれを非難されるべきことありと言うのです。 
Taṃ channassa bhikkhuno natthi.  チャンナ比丘のそれはありません。 
‘Anupavajjaṃ channena bhikkhunā satthaṃ āharita’nti – 『非難されざるチャンナ比丘によって刀は取られた』と、 
evametaṃ, sāriputta, dhārehī’’ti.  サーリプッタよ、これをそのように保持しなさい」と。