sn47.14『烏迦支羅経』Ukkacelasuttaṃ

Ekaṃ samayaṃ bhagavā vajjīsu viharati ukkacelāyaṃ gaṅgāya nadiyā tīre mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ aciraparinibbutesu sāriputtamoggallānesu. ある時、世尊はヴァッジ国のウッカーチェーラーのガンガー河の岸に大比丘僧伽と共に住されていた。サーリプッタとモッガッラーナが般涅槃して間もないころであった。
Tena kho pana samayena bhagavā bhikkhusaṅghaparivuto ajjhokāse nisinno hoti. さてその時、世尊は比丘僧伽に囲まれて野外に坐っておられた。
Atha kho bhagavā tuṇhībhūtaṃ bhikkhusaṅghaṃ anuviloketvā bhikkhū āmantesi . すると世尊は沈黙した比丘僧伽見回されて、比丘たちに呼びかけられた。
‘‘api myāyaṃ, bhikkhave, parisā suññā viya khāyati parinibbutesu sāriputtamoggallānesu.「比丘たちよ、サーリプッタとモッガッラーナが般涅槃して、この私の会衆がいたように見えるかもしれません。
Asuññā me, bhikkhave, parisā hoti, anapekkhā tassaṃ disāyaṃ hoti, yassaṃ disāyaṃ sāriputtamoggallānā viharanti. しかし比丘たちよ、私の会衆はいていません。サーリプッタとモッガッラーナが住していたその方向には願望なき者がいます。1)
Ye hi te, bhikkhave, ahesuṃ atītamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā, tesampi bhagavantānaṃ etapparamaṃyeva sāvakayugaṃ [etaparamaṃyeva (sī. syā. kaṃ. pī.)] ahosi . たしかに比丘たちよ、過去の時代にいた阿羅漢正等覚者たる世尊たちにも最上の一対の弟子がいました。
seyyathāpi mayhaṃ sāriputtamoggallānā. ちょうど、私にサーリプッタとモッガッラーナがいたように。
Yepi te, bhikkhave, bhavissanti anāgatamaddhānaṃ arahanto sammāsambuddhā, tesampi bhagavantānaṃ etapparamaṃyeva sāvakayugaṃ bhavissati . また比丘たちよ、未来の時代にいるであろう阿羅漢正等覚者たる世尊たちにも最上の一対の弟子がいるでしょう。
seyyathāpi mayhaṃ sāriputtamoggallānā. ちょうど、私にサーリプッタとモッガッラーナがいたように。
Acchariyaṃ, bhikkhave, sāvakānaṃ! 比丘たちよ、弟子たちの稀有なことです。
Abbhutaṃ, bhikkhave, sāvakānaṃ! 比丘たちよ、弟子たちの未曾有なことです。
Satthu ca nāma sāsanakarā bhavissanti ovādappaṭikarā, catunnañca parisānaṃ piyā bhavissanti manāpā garubhāvanīyā ca! まさに師の教えをなす者、訓誡に応じる者となり、そして四衆にとって愛しい、好ましい、尊重され尊敬されるべき者となるのです。
Acchariyaṃ, bhikkhave, tathāgatassa, abbhutaṃ, bhikkhave, tathāgatassa! 比丘たちよ、如来の稀有なことです。比丘たちよ、如来の未曾有なことです。
Evarūpepi nāma sāvakayuge parinibbute natthi tathāgatassa soko vā paridevo vā! このような一対の弟子が般涅槃したときでさえ、如来にはしみも悲嘆もないのです。
Taṃ kutettha, bhikkhave, labbhā! 比丘たちよ、どうしてそんなことがあろうか。
Yaṃ taṃ jātaṃ bhūtaṃ saṅkhataṃ palokadhammaṃ, taṃ vata mā palujjīti . 生まれ存在し、行作された、壊敗性質あるものに『どうかそれが崩れるな』と言うこと ——
netaṃ ṭhānaṃ vijjati. この道理はありえません。
Seyyathāpi, bhikkhave, mahato rukkhassa tiṭṭhato sāravato ye mahantatarā khandhā te palujjeyyuṃ; 比丘たちよ、あたかも芯材のある大樹が立っているとき、より大きい枝が崩れるように。
evameva kho, bhikkhave, mahato bhikkhusaṅghassa tiṭṭhato sāravato sāriputtamoggallānā parinibbutā. まさにそのように比丘たちよ、芯材のある大比丘僧伽が立っているとき、サーリプッタとモッガッラーナが般涅槃しました。
Taṃ kutettha, bhikkhave, labbhā! 比丘たちよ、どうしてそんなことがあろうか。
Yaṃ taṃ jātaṃ bhūtaṃ saṅkhataṃ palokadhammaṃ, taṃ vata mā palujjīti . 生まれ存在し、行作された、壊敗性質あるものに『どうかそれが崩れるな』と言うこと ——
netaṃ ṭhānaṃ vijjati. この道理はありえません。
Tasmātiha, bhikkhave, attadīpā viharatha attasaraṇā anaññasaraṇā, dhammadīpā dhammasaraṇā anaññasaraṇā. それゆえ比丘たちよ、自己(ともしび)とし自己依処とし他を依処にせず、とし依処とし他を依処にせず住しなさい。
‘‘Kathañca, bhikkhave, bhikkhu attadīpo viharati attasaraṇo anaññasaraṇo, dhammadīpo dhammasaraṇo anaññasaraṇo? では比丘たちよ、比丘はどのように自己とし、自己依処とし、他を依処とせず、とし、依処とし、他を依処とせず住するのか?
Idha, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; 比丘たちよ、ここに比丘は、において随観し熱意と正知念ある者として住します。世間における羨望調伏しつつ。
vedanāsu…pe… 諸受において …中略…
citte…pe… において …中略…
dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. 諸法において随観し熱意と正知念ある者として住します。世間における羨望調伏しつつ。
Evaṃ kho, bhikkhave, bhikkhu attadīpo viharati attasaraṇo anaññasaraṇo, dhammadīpo dhammasaraṇo anaññasaraṇo. 比丘たちよ、比丘はこのように自己とし、自己依処とし、他を依処とせず、とし、依処とし、他を依処とせず住します。
Ye hi keci, bhikkhave, etarahi vā mamaccaye vā attadīpā viharissanti attasaraṇā anaññasaraṇā, dhammadīpā dhammasaraṇā anaññasaraṇā; 比丘たちよ、今であれ私の死後であれ、自己とし、自己依処とし、他を依処とせず、とし、依処とし、他を依処とせず住する者たち ——
tamatagge mete, bhikkhave, bhikkhū bhavissanti ye keci sikkhākāmā’’ti. 比丘たちよ、学びを欲する誰であれ、彼らこそ、私にとって最上級の比丘となるのです」と。
1)
この一文は、解釈が分かれ、誤読されやすいです。