ユーザ用ツール

サイト用ツール


cha_indriya

文書の過去の版を表示しています。


cha indriya
六根

cha:六 + indriya:(統御するもの・支配力・能力)

 六根とは、眼・耳・鼻・舌・身・意という六つの感覚器官(認識を司る能力)を指します。
六根という語は日本語でも古くから親しまれ、「六根清浄」のような表現でも知られています。
 indriya は文脈により、感覚的五根(眼・耳・鼻・舌・身) と 精神的五根(信・精進・念・定・慧) の二体系にも用いられますが、六根はそのうち 感覚的領域に属する体系です。
mūla:とは別語であり、またsaḷāyatana:六処とも密接に対応しますが、六根はあくまで能力(indriya)としての六つの感覚要素を指します。

‘‘Chayimāni, bhikkhave, indriyāni.「比丘たちよ、これら六つのがあります。
Katamāni cha? 六とは何か。
Cakkhundriyaṃ, sotindriyaṃ, ghānindriyaṃ, jivhindriyaṃ, kāyindriyaṃ, manindriyaṃ . です。
imāni kho, bhikkhave, cha indriyānī’’ti. 比丘たちよ、これらが六根です」と。
出典: sn48.25


類語 saḷāyatana:六処


Evameva kho, bhikkhave, bhikkhu imesaṃ channaṃ indriyānaṃ ārakkhāya sikkhati, saṃyamāya sikkhati, damāya sikkhati, upasamāya sikkhati.  まさにそのように比丘たちよ、比丘はこれら六根の守護を学び自制学び調御学び静寂学びます。 
出典: sn35.239
Yato kho, bhikkhave, ariyasāvako imesaṃ channaṃ indriyānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ pajānāti . 比丘たちよ、聖弟子がこれら六根集起消滅楽味危難出離如実了知するならば、
ayaṃ vuccati, bhikkhave, ariyasāvako sotāpanno avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo’’ti. 比丘たちよ、この聖弟子預流堕処に落ちぬ者、決定者等覚赴く者と呼ばれます」と。
出典: sn48.26
Yato kho, bhikkhave, bhikkhu imesaṃ channaṃ indriyānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ viditvā anupādāvimutto hoti . 比丘たちよ、比丘がこれら六根集起消滅楽味危難出離如実に知って、取着せず解脱しているならば、
ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu arahaṃ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṃyojano sammadaññā vimutto’’’ti. 比丘たちよ、この比丘は阿羅漢漏尽者完成者、なすべきがなされ、荷が下ろされ、善利に達し、結縛尽き果て、正しく了知した解脱者と呼ばれます」と。
出典: sn48.27
cha_indriya.1764549078.txt.gz · 最終更新: by h1roemon