cha_indriya
文書の過去の版を表示しています。
| cha indriya |
|---|
| 六根 |
cha:六 + indriya:根(統御するもの・支配力・能力)
六根とは、眼・耳・鼻・舌・身・意という六つの感覚器官(認識を司る能力)を指します。
六根という語は日本語でも古くから親しまれ、「六根清浄」のような表現でも知られています。
indriya は文脈により、感覚的五根(眼・耳・鼻・舌・身) と 精神的五根(信・精進・念・定・慧) の二体系にも用いられますが、六根はそのうち 感覚的領域に属する体系です。
mūla:根とは別語であり、またsaḷāyatana:六処とも密接に対応しますが、六根はあくまで能力(indriya)としての六つの感覚要素を指します。
出典: sn48.25
類語 saḷāyatana:六処
出典: sn35.239
| Yato kho, bhikkhave, ariyasāvako imesaṃ channaṃ indriyānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ pajānāti . | 比丘たちよ、聖弟子がこれら六根の集起、消滅、楽味、危難、出離を如実に了知するならば、 |
| ayaṃ vuccati, bhikkhave, ariyasāvako sotāpanno avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo’’ti. | 比丘たちよ、この聖弟子は預流、堕処に落ちぬ者、決定者、等覚へ赴く者と呼ばれます」と。 |
出典: sn48.26
| Yato kho, bhikkhave, bhikkhu imesaṃ channaṃ indriyānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ viditvā anupādāvimutto hoti . | 比丘たちよ、比丘がこれら六根の集起、消滅、楽味、危難、出離を如実に知って、取着せず解脱しているならば、 |
| ayaṃ vuccati, bhikkhave, ‘bhikkhu arahaṃ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṃyojano sammadaññā vimutto’’’ti. | 比丘たちよ、この比丘は阿羅漢、漏尽者、完成者、なすべきがなされ、荷が下ろされ、善利に達し、有の結縛が尽き果て、正しく了知した解脱者と呼ばれます」と。 |
出典: sn48.27
cha_indriya.1764549078.txt.gz · 最終更新: by h1roemon
