mn65(1) 『跋陀利経(1)』 (ばっだりきょう、Bhaddālisuttaṃ、バッダーリ・スッタ)
私はこのように聞いた。
ある時、世尊はサーヴァッティーのジェータ林のアナータピンディカ僧園に住されていた。
そのとき世尊は比丘たちに呼びかけられた。
「比丘たちよ」と。
「尊者よ」と、その比丘たちは世尊へ応じた。
世尊はこう言われた。
「比丘たちよ、私は一日に一座の食を食べる。
比丘たちよ、一日に一座の食を食べている私は患い少ないこと、病悩少ないこと、起居の軽さ、強さと安住を知覚している。
さあ比丘たちよ、君たちも(一日に)一座の食を食べなさい。
比丘たちよ、君たちも(一日に)一座の食を食べるなら、患い少ないこと、病悩少ないこと、起居の軽さ、強さと安住を知覚するであろう。』
このように説かれて、バッダーリ尊者は世尊にこう言った。
「尊者よ、私は一日に一座の食を食べることを敢行しません。
尊者よ、私が(一日に)一座の食を食べるなら、後悔があり、悔恨があるでしょう」と。
「バッダーリよ、それなら君は招かれたところ、そこで一部を食べて、一部を運び出してまた食べるがよい。
バッダーリよ、そうすれば君は(一日に)一座を食べる者として維持されるだろう」と。
「尊者よ、私はそのように食べることも敢行しません。
なぜなら尊者よ、そのように食べる私には後悔があり、悔恨があるでしょう」と。
そこでバッダーリ尊者は世尊により学処について告知されながら、比丘僧伽が学びを受持するなか、不敢行を宣言した。
そしてバッダーリ尊者は、師の教えにおいて学びを円満になさない者の通例として、その三ヶ月ずっと世尊の面前に出ることをしなかった。
さてその時、多くの比丘が世尊への外衣作業をなしていた。
三ヶ月が過ぎると世尊は、完成した外衣を着て遊行に立ち去られると。
さてバッダーリ尊者はその比丘たちに近づいた。
近づいてその比丘たちと挨拶をした。
喜ばしい挨拶の話を交わしてから一隅に座った。
一隅に座ったバッダーリ尊者に、その比丘たちはこう言った、
「友バッダーリよ、これは世尊の外衣作業がなされている。
三ヶ月が過ぎると世尊は完成した外衣を着て遊行に立ち去られる。
さあ友バッダーリよ、この過失のことをよく作意しなさい。後に君の(懺悔を)より困難にしてはならない」と。
「そのように、友よ」と、バッダーリ尊者は、その比丘たちに応えて世尊のもとに近づいた。
近づくと世尊に礼拝して一隅に座った。
一隅に座ったバッダーリ尊者は世尊にこう言った。
「尊者よ、愚者のように、迷妄した者のように、不善者のように私は過ちを犯しました。私は世尊により学処について告知されながら、比丘僧伽が学びを受持するなか、不敢行を宣言しました。
尊者よ、世尊はその私の過ちを、過ちとして受け入れてください。今後の防護のため」と。
「バッダーリよ、たしかに君は愚者のように、迷妄した者のように、不善者のように過ちを犯した。君は私により学処について告知されながら、比丘僧伽が学びを受持するなか、不敢行を宣言した。
バッダーリよ、状況が君によって見抜かれていなかった、
『世尊はサーヴァッティーに住されている。世尊も私を知られるであろう、
バッダーリという比丘は、師の教えにおける学びを円満になさない』と。
この状況も、バッダーリよ、君によって見抜かれていなかった。
バッダーリよ、状況が君によって見抜かれていなかった、
『多くの比丘たちがサーヴァッティーで雨安居に入った、彼らもまた私を知るだろう。
バッダーリという比丘は、師の教えにおける学びを円満になさない』と。
この状況も、バッダーリよ、君によって見抜かれていなかった。
バッダーリよ、状況が君によって見抜かれていなかった、
『多くの比丘尼たちがサーヴァッティーで雨安居に入った、彼女らもまた私を知るだろう。
バッダーリという比丘は、師の教えにおける学びを円満になさない』と。
この状況も、バッダーリよ、君によって見抜かれていなかった。
バッダーリよ、状況が君によって見抜かれていなかった、
『多くの優婆塞たちがサーヴァッティーに居住するが、彼らもまた私を知るだろう。
バッダーリという比丘は、師の教えにおける学びを円満になさない』と。
この状況も、バッダーリよ、君によって見抜かれていなかった。
バッダーリよ、状況が君によって見抜かれていなかった、
『多くの優婆夷たちがサーヴァッティーに居住するが、彼女たちもまた私を知るだろう。
バッダーリという比丘は、師の教えにおける学びを円満になさない』と。
この状況も、バッダーリよ、君によって見抜かれていなかった。
バッダーリよ、状況が君によって見抜かれていなかった、
『多くの種々なる異教徒の沙門、婆羅門たちがサーヴァッティーで雨安居に入った。彼らもまた私を知るだろう。
沙門ゴータマの弟子のバッダーリという比丘、ある長老の比丘が、教えにおける学びを円満になさない』と。
この状況も、バッダーリよ、君によって見抜かれていなかった」と。
「尊者よ、愚者のように、迷妄した者のように、不善者のように私は過ちを犯しました。私は世尊により学処について告知されながら、比丘僧伽が学びを受持するなか、不敢行を宣言しました。
尊者よ、世尊はその私の過ちを、過ちとして受け入れてください。今後の防護のため」と。
「バッダーリよ、たしかに君は愚者のように、迷妄した者のように、不善者のように過ちを犯した。君は私により学処について告知されながら、比丘僧伽が学びを受持するなか、不敢行を宣言した。
バッダーリよ、これをどう思うだろうか。ここに両分解脱した比丘がいるとしよう。私は彼にこのように言う、
『さあ比丘よ、君は私のため、汚泥への橋となりなさい』と。いったい彼は他に移動するか、あるいは身をよじり(避ける)か、あるいは『いいえ』と言うだろうか?」と。
「いいえ、尊者よ。」
「バッダーリよ、これをどう思うだろうか。ここに慧解脱した比丘がいるとしよう。 …
身証者 …
見至者 …
信解脱者 …
法従行者 …
信従行者がいるとしよう。私は彼にこのように言う、
『さあ比丘よ、君は私のため、汚泥への橋となりなさい』と。いったい彼は他に移動するか、あるいは身をよじり(避ける)か、あるいは『いいえ』と言うだろうか?」と。
「いいえ、尊者よ。」
「バッダーリよ、これをどう思うだろうか。いったい君はその状況で、両分解脱者や慧解脱者や身証者や見至者や信解脱者や法従行者や信従行者であるだろうか?」と。
「いいえ、尊者よ。」
「バッダーリよ、いったい君はその状況で、空虚な、からっぽの、(道から)外れた者なのか?」と。
「その通りです、尊者よ。
尊者よ、愚者のように、迷妄した者のように、不善者のように私は過ちを犯しました。私は世尊により学処について告知されながら、比丘僧伽が学びを受持するなか、不敢行を宣言しました。
尊者よ、世尊はその私の過ちを、過ちとして受け入れてください。今後の防護のため」と。
「バッダーリよ、たしかに君は愚者のように、迷妄した者のように、不善者のように過ちを犯した。君は私により学処について告知されながら、比丘僧伽が学びを受持するなか、不敢行を宣言した。
しかしバッダーリよ、君は過ちを過ちと見て法に則り懺悔するから、我々は君のそれを受け入れよう。
なぜならバッダーリよ、過ちを過ちと見て、法に則り懺悔し、将来の防護へ至ること、これは聖者の律における成長であるから。
Evaṃ me sutaṃ .
ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.
Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi .
‘‘bhikkhavo’’ti.
‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ.
Bhagavā etadavoca .
‘‘ahaṃ kho, bhikkhave, ekāsanabhojanaṃ bhuñjāmi;
ekāsanabhojanaṃ kho, ahaṃ, bhikkhave, bhuñjamāno appābādhatañca sañjānāmi appātaṅkatañca lahuṭṭhānañca balañca phāsuvihārañca.
Etha, tumhepi, bhikkhave, ekāsanabhojanaṃ bhuñjatha;
ekāsanabhojanaṃ kho, bhikkhave, tumhepi bhuñjamānā appābādhatañca sañjānissatha appātaṅkatañca lahuṭṭhānañca balañca phāsuvihārañcā’’ti.
Evaṃ vutte, āyasmā bhaddāli bhagavantaṃ etadavoca .
‘‘ahaṃ kho, bhante, na ussahāmi ekāsanabhojanaṃ bhuñjituṃ;
ekāsanabhojanañhi me, bhante, bhuñjato siyā kukkuccaṃ, siyā vippaṭisāro’’ti.
‘‘Tena hi tvaṃ, bhaddāli, yattha nimantito assasi tattha ekadesaṃ bhuñjitvā ekadesaṃ nīharitvāpi bhuñjeyyāsi.
Evampi kho tvaṃ, bhaddāli, bhuñjamāno ekāsano yāpessasī’’ti [bhuñjamāno yāpessasīti (sī. syā. kaṃ. pī.)].
‘‘Evampi kho ahaṃ, bhante, na ussahāmi bhuñjituṃ;
evampi hi me, bhante, bhuñjato siyā kukkuccaṃ, siyā vippaṭisāro’’ti.
Atha kho āyasmā bhaddāli bhagavatā sikkhāpade paññāpiyamāne bhikkhusaṅghe sikkhaṃ samādiyamāne anussāhaṃ pavedesi.
Atha kho āyasmā bhaddāli sabbaṃ taṃ temāsaṃ na bhagavato sammukhībhāvaṃ adāsi, yathā taṃ satthusāsane sikkhāya aparipūrakārī.
Tena kho pana samayena sambahulā bhikkhū bhagavato cīvarakammaṃ karonti .
niṭṭhitacīvaro bhagavā temāsaccayena cārikaṃ pakkamissatīti.
Atha kho āyasmā bhaddāli yena te bhikkhū tenupasaṅkami;
upasaṅkamitvā tehi bhikkhūhi saddhiṃ sammodi.
Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi.
Ekamantaṃ nisinnaṃ kho āyasmantaṃ bhaddāliṃ te bhikkhū etadavocuṃ .
‘‘idaṃ kho, āvuso bhaddāli, bhagavato cīvarakammaṃ karīyati [karaṇīyaṃ (ka.)].
Niṭṭhitacīvaro bhagavā temāsaccayena cārikaṃ pakkamissati.
Iṅghāvuso bhaddāli, etaṃ dosakaṃ sādhukaṃ manasi karohi, mā te pacchā dukkarataraṃ ahosī’’ti.
‘‘Evamāvuso’’ti kho āyasmā bhaddāli tesaṃ bhikkhūnaṃ paṭissutvā yena bhagavā tenupasaṅkami;
upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi.
Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā bhaddāli bhagavantaṃ etadavoca .
‘‘accayo maṃ, bhante, accagamā yathābālaṃ yathāmūḷhaṃ yathāakusalaṃ, yohaṃ bhagavatā sikkhāpade paññāpiyamāne bhikkhusaṅghe sikkhaṃ samādiyamāne anussāhaṃ pavedesiṃ.
Tassa me, bhante, bhagavā accayaṃ accayato paṭiggaṇhātu āyatiṃ saṃvarāyā’’ti.
‘‘Taggha tvaṃ, bhaddāli, accayo accagamā yathābālaṃ yathāmūḷhaṃ yathāakusalaṃ, yaṃ tvaṃ mayā sikkhāpade paññāpiyamāne bhikkhusaṅghe sikkhaṃ samādiyamāne anussāhaṃ pavedesi.
Samayopi kho te, bhaddāli, appaṭividdho ahosi .
‘bhagavā kho sāvatthiyaṃ viharati, bhagavāpi maṃ jānissati .
bhaddāli nāma bhikkhu satthusāsane sikkhāya aparipūrakārī’ti.
Ayampi kho te, bhaddāli, samayo appaṭividdho ahosi.
Samayopi kho te, bhaddāli, appaṭividdho ahosi .
‘sambahulā kho bhikkhu sāvatthiyaṃ vassaṃ upagatā, tepi maṃ jānissanti .
bhaddāli nāma bhikkhu satthusāsane sikkhāya aparipūrakārī’ti.
Ayampi kho te, bhaddāli, samayo appaṭividdho ahosi.
Samayopi kho te, bhaddāli, appaṭividdho ahosi .
‘sambahulā kho bhikkhuniyo sāvatthiyaṃ vassaṃ upagatā, tāpi maṃ jānissanti .
bhaddāli nāma bhikkhu satthusāsane sikkhāya aparipūrakārī’ti.
Ayampi kho te, bhaddāli, samayo appaṭividdho ahosi.
Samayopi kho te, bhaddāli, appaṭividdho ahosi .
‘sambahulā kho upāsakā sāvatthiyaṃ paṭivasanti, tepi maṃ jānissanti .
bhaddāli nāma bhikkhu satthusāsane sikkhāya aparipūrakārī’ti.
Ayampi kho te, bhaddāli, samayo appaṭividdho ahosi.
Samayopi kho te, bhaddāli, appaṭividdho ahosi .
‘sambahulā kho upāsikā sāvatthiyaṃ paṭivasanti, tāpi maṃ jānissanti .
bhaddāli nāma bhikkhu satthusāsane sikkhāya aparipūrakārī’ti.
Ayampi kho te, bhaddāli, samayo appaṭividdho ahosi.
Samayopi kho te, bhaddāli, appaṭividdho ahosi .
‘sambahulā kho nānātitthiyā samaṇabrāhmaṇā sāvatthiyaṃ vassaṃ upagatā, tepi maṃ jānissanti .
bhaddāli nāma bhikkhu samaṇassa gotamassa sāvako theraññataro bhikkhu sāsane sikkhāya aparipūrakārī’ti.
Ayampi kho te, bhaddāli, samayo appaṭividdho ahosī’’ti.
‘‘Accayo maṃ, bhante, accagamā yathābālaṃ yathāmūḷhaṃ yathāakusalaṃ, yohaṃ bhagavatā sikkhāpade paññāpiyamāne bhikkhusaṅghe sikkhaṃ samādiyamāne anussāhaṃ pavedesiṃ.
Tassa me, bhante, bhagavā accayaṃ accayato paṭiggaṇhātu āyatiṃ saṃvarāyā’’ti.
‘‘Taggha tvaṃ, bhaddāli, accayo accagamā yathābālaṃ yathāmūḷhaṃ yathāakusalaṃ, yaṃ tvaṃ mayā sikkhāpade paññāpiyamāne bhikkhusaṅghe sikkhaṃ samādiyamāne anussāhaṃ pavedesi’’.
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, bhaddāli, idhassa bhikkhu ubhatobhāgavimutto, tamahaṃ evaṃ vadeyyaṃ .
‘ehi me tvaṃ, bhikkhu, paṅke saṅkamo hohī’ti, api nu kho so saṅkameyya vā aññena vā kāyaṃ sannāmeyya, ‘no’ti vā vadeyyā’’ti?
‘‘No hetaṃ, bhante’’.
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, bhaddāli, idhassa bhikkhu paññāvimutto…
kāyasakkhi…
diṭṭhippatto…
saddhāvimutto…
dhammānusārī…
saddhānusārī, tamahaṃ evaṃ vadeyyaṃ .
‘ehi me tvaṃ, bhikkhu, paṅke saṅkamo hohī’ti, api nu kho so saṅkameyya vā aññena vā kāyaṃ sannāmeyya, ‘no’ti vā vadeyyā’’ti?
‘‘No hetaṃ, bhante’’.
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, bhaddāli, api nu tvaṃ, bhaddāli, tasmiṃ samaye ubhatobhāgavimutto vā hosi paññāvimutto vā kāyasakkhi vā diṭṭhippatto vā saddhāvimutto vā dhammānusārī vā saddhānusārī vā’’ti?
‘‘No hetaṃ, bhante’’.
‘‘Nanu tvaṃ, bhaddāli, tasmiṃ samaye ritto tuccho aparaddho’’ti?
‘‘Evaṃ, bhante.
Accayo maṃ, bhante, accagamā yathābālaṃ yathāmūḷhaṃ yathāakusalaṃ, yohaṃ bhagavatā sikkhāpade paññāpiyamāne bhikkhusaṅghe sikkhaṃ samādiyamāne anussāhaṃ pavedesiṃ.
Tassa me, bhante, bhagavā accayaṃ accayato paṭiggaṇhātu āyatiṃ saṃvarāyā’’ti.
‘‘Taggha tvaṃ, bhaddāli, accayo accagamā yathābālaṃ yathāmūḷhaṃ yathāakusalaṃ, yaṃ tvaṃ mayā sikkhāpade paññāpiyamāne bhikkhusaṅghe sikkhaṃ samādiyamāne anussāhaṃ pavedesi.
Yato ca kho tvaṃ, bhaddāli, accayaṃ accayato disvā yathādhammaṃ paṭikarosi, taṃ te mayaṃ paṭiggaṇhāma.
Vuddhihesā, bhaddāli, ariyassa vinaye yo accayaṃ accayato disvā yathādhammaṃ paṭikaroti, āyatiṃ saṃvaraṃ āpajjati’’.
