mn38(2) 『愛尽大経(2)』 (あいじんだいきょう、 Mahātaṇhāsaṅkhayasuttaṃ、マハータンハーサンカヤ・スッタ)
比丘たちよ、それぞれの縁に縁りて生じる識は、そのそれぞれによる識とだけ数えられる。
眼と諸色に縁りて識が生じ、眼識と数えられ、
耳と諸声に縁りて識が生じ、耳識と数えられ、
鼻と諸香に縁りて識が生じ、鼻識と数えられ、
舌と諸味に縁りて識が生じ、舌識と数えられ、
身と諸接触に縁りて識が生じ、身識と数えられ、
意と諸法に縁りて識が生じ、意識と数えられる。
たとえば比丘たちよ、それぞれの縁に縁りて燃える火は、そのそれぞれにより数えられるのみ。
薪に縁りて火が燃えると、薪火と数えられ、
木片に縁りて火が燃えると、木片の火と数えられ、
草に縁りて火が燃えると、草火と数えられ、
牛糞に縁りて火が燃えると、牛糞の火と数えられ、
もみがらに縁りて火が燃えると、もみがらの火と数えられ、
ごみに縁りて火が燃えると、ごみの火と数えられる。
まさにそのように比丘たちよ、それぞれの縁に縁りて生じる識は、そのそれぞれによる識とだけ数えられる。
眼と諸色に縁りて識が生じ、眼識と数えられ、
耳と諸声に縁りて識が生じ、耳識と数えられ、鼻と諸香に縁りて識が生じ、鼻識と数えられ、舌と諸味に縁りて識が生じ、舌識と数えられ、
身と諸接触に縁りて識が生じ、身識と数えられ、
意と諸法に縁りて識が生じ、意識と数えられる。
比丘たちよ、『これが存在する』と見ているか?」と。1)
「そうです、尊者よ」と。
比丘たちよ、『それは食による生成である』と見ているか?」と。
「そうです、尊者よ」と。
「『およそ存在するものは、その食の滅により滅法である』と見ているか?」と。
「そうです、尊者よ」と。
「比丘たちよ、『これが存在しないのではないか』と疑う者には迷いが生じるか?」と。
「そうです、尊者よ」と。
「比丘たちよ、『それは食による生成ではないのではないか』と疑う者には迷いが生じるか?」と。
「そうです、尊者よ」と。
「『およそ存在するものは、その食の滅により滅法ではないかもしれない』と疑う者には迷いが生じるか?」と。
「そうです、尊者よ」と。
「『これが存在する』と如実に正しい智慧をもって見る者には、”迷い”それは断じられるか?」と。
「そうです、尊者よ」と。
「『それは食による生成である』と如実に正しい智慧をもって見る者には、”迷い”それは断じられるか?」と。
「そうです、尊者よ」と。
「『およそ存在するもの、それはその食の滅により滅法である』と如実に正しい智慧をもって見る者には、”迷い”それは断じられるか?」と。
「そうです、尊者よ」と。
「かくして比丘たちよ、『これが存在する』と、君たちには、ここにも迷いはないか?」と。
「そうです、尊者よ」と。
「かくして比丘たちよ、『それは食による生成である』と、君たちには、ここにも迷いはないか?」と。
「そうです、尊者よ」と。
「かくして比丘たちよ『およそ存在するもの、それはその食の滅により滅法である』と君たちには、ここにも迷いはないか?」と。
「そうです、尊者よ」と。
「比丘たちよ、『これが存在する』と、如実に正しい智慧をもってよく見られたか?」と。
「そうです、尊者よ」と。
「比丘たちよ、『それは食による生成である』と、如実に正しい智慧をもってよく見られたか?」と。
「そうです、尊者よ」と。
「比丘たちよ、『およそ存在するもの、それはその食の滅により滅法である』と如実に正しい智慧をもってよく見られたか?」と。
「そうです、尊者よ」と。
「もし君たちがこのように遍浄・清白なこの見に粘着し、愛玩し、欲しがり、わが物となすならば、比丘たちよ、いったい君たちは、把持のためでなく渡るために私が説いた『筏のたとえ』教法を了知できるだろうか?」と。
「いいえ、尊者よ。」
「もし君たちがこのように遍浄・清白なこの見に粘着せず、愛玩せず、欲しがらず、わが物となさないならば、比丘たちよ、いったい君たちは、把持のためでなく渡るために私が説いた『筏のたとえ』教法を了知できるだろうか?」と。
「そうです、尊者よ」と。
‘‘Yaṃ yadeva, bhikkhave, paccayaṃ paṭicca uppajjati viññāṇaṃ, tena teneva viññāṇaṃtveva saṅkhyaṃ gacchati [saṅkhaṃ gacchati (sī. pī.)].
Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati viññāṇaṃ, cakkhuviññāṇaṃtveva saṅkhyaṃ gacchati;
sotañca paṭicca sadde ca uppajjati viññāṇaṃ, sotaviññāṇaṃtveva saṅkhyaṃ gacchati;
ghānañca paṭicca gandhe ca uppajjati viññāṇaṃ, ghānaviññāṇaṃtveva saṅkhyaṃ gacchati;
jivhañca paṭicca rase ca uppajjati viññāṇaṃ, jivhāviññāṇaṃtveva saṅkhyaṃ gacchati;
kāyañca paṭicca phoṭṭhabbe ca uppajjati viññāṇaṃ, kāyaviññāṇaṃtveva saṅkhyaṃ gacchati;
manañca paṭicca dhamme ca uppajjati viññāṇaṃ, manoviññāṇaṃtveva saṅkhyaṃ gacchati.
‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, yaṃ yadeva paccayaṃ paṭicca aggi jalati tena teneva saṅkhyaṃ gacchati.
Kaṭṭhañca paṭicca aggi jalati, kaṭṭhaggitveva saṅkhyaṃ gacchati;
sakalikañca paṭicca aggi jalati, sakalikaggitveva saṅkhyaṃ gacchati;
tiṇañca paṭicca aggi jalati, tiṇaggitveva saṅkhyaṃ gacchati;
gomayañca paṭicca aggi jalati, gomayaggitveva saṅkhyaṃ gacchati;
thusañca paṭicca aggi jalati, thusaggitveva saṅkhyaṃ gacchati;
saṅkārañca paṭicca aggi jalati, saṅkāraggitveva saṅkhyaṃ gacchati.
Evameva kho, bhikkhave, yaṃ yadeva paccayaṃ paṭicca uppajjati viññāṇaṃ, tena teneva saṅkhyaṃ gacchati.
Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati viññāṇaṃ, cakkhuviññāṇaṃtveva saṅkhyaṃ gacchati;
sotañca paṭicca sadde ca uppajjati viññāṇaṃ, sotaviññāṇaṃtveva saṅkhyaṃ gacchati, ghānañca paṭicca gandhe ca uppajjati viññāṇaṃ, ghāṇaviññāṇaṃtveva saṅkhyaṃ gacchati, jivhañca paṭicca rase ca uppajjati viññāṇaṃ, jivhāviññāṇaṃtveva saṅkhyaṃ gacchati.
Kāyañca paṭicca phoṭṭhabbe ca uppajjati viññāṇaṃ, kāyaviññāṇaṃtveva saṅkhyaṃ gacchati.
Manañca paṭicca dhamme ca uppajjati viññāṇaṃ, manoviññāṇaṃtveva saṅkhyaṃ gacchati.
‘‘Bhūtamidanti, bhikkhave, passathā’’ti?
‘‘Evaṃ, bhante’’.
‘‘Tadāhārasambhavanti, bhikkhave, passathā’’ti?
‘‘Evaṃ, bhante’’.
‘‘Tadāhāranirodhā yaṃ bhūtaṃ, taṃ nirodhadhammanti, bhikkhave, passathā’’ti?
‘‘Evaṃ, bhante’’.
‘‘Bhūtamidaṃ nossūti, bhikkhave, kaṅkhato uppajjati vicikicchā’’ti?
‘‘Evaṃ, bhante’’.
‘‘Tadāhārasambhavaṃ nossūti, bhikkhave, kaṅkhato uppajjati vicikicchā’’ti?
‘‘Evaṃ, bhante’’.
‘‘Tadāhāranirodhā yaṃ bhūtaṃ, taṃ nirodhadhammaṃ nossūti, bhikkhave, kaṅkhato uppajjati vicikicchā’’ti?
‘‘Evaṃ, bhante’’.
‘‘Bhūtamidanti, bhikkhave, yathābhūtaṃ sammappaññāya passato yā vicikicchā sā pahīyatī’’ti?
‘‘Evaṃ, bhante’’.
‘‘Tadāhārasambhavanti, bhikkhave, yathābhūtaṃ sammappaññāya passatāe yā vicikicchā sā pahīyatī’’ti?
‘‘Evaṃ, bhante’’.
‘‘Tadāhāranirodhā yaṃ bhūtaṃ, taṃ nirodhadhammanti, bhikkhave, yathābhūtaṃ sammappaññāya passatāe yā vicikicchā sā pahīyatī’’ti?
‘‘Evaṃ, bhante’’.
‘‘Bhūtamidanti, bhikkhave, itipi vo ettha nibbicikicchā’’ti?
‘‘Evaṃ, bhante’’.
‘‘Tadāhārasambhavanti, bhikkhave, itipi vo ettha nibbicikicchā’’ti?
‘‘Evaṃ, bhante’’.
‘‘Tadāhāranirodhā yaṃ bhūtaṃ taṃ nirodhadhammanti, bhikkhave, itipi vo ettha nibbicikicchā’’ti?
‘‘Evaṃ, bhante’’.
‘‘Bhūtamidanti, bhikkhave, yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭha’’nti?
‘‘Evaṃ, bhante’’.
‘‘Tadāhārasambhavanti, bhikkhave, yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭha’’nti?
‘‘Evaṃ, bhante’’.
‘‘Tadāhāranirodhā yaṃ bhūtaṃ taṃ nirodhadhammanti, bhikkhave, yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭha’’nti?
‘‘Evaṃ, bhante’’.
‘‘Imaṃ ce tumhe, bhikkhave, diṭṭhiṃ evaṃ parisuddhaṃ evaṃ pariyodātaṃ allīyetha kelāyetha dhanāyetha mamāyetha, api nu me tumhe, bhikkhave, kullūpamaṃ dhammaṃ desitaṃ ājāneyyātha nittharaṇatthāya no gahaṇatthāyā’’ti?
‘‘No hetaṃ, bhante’’.
‘‘Imaṃ ce tumhe, bhikkhave, diṭṭhiṃ evaṃ parisuddhaṃ evaṃ pariyodātaṃ na allīyetha na kelāyetha na dhanāyetha na mamāyetha, api nu me tumhe, bhikkhave, kullūpamaṃ dhammaṃ desitaṃ ājāneyyātha nittharaṇatthāya no gahaṇatthāyā’’ti?
‘‘Evaṃ, bhante’’.
