ユーザ用ツール

サイト用ツール


mn43_1

文書の過去の版を表示しています。


mn43(1) 『有明大経(1)』 ゆうめいだいきょう、 Mahāvedallasutta、マハーヴェーダッラ・スッタ)

 私はこのように聞いた。
 ある時、世尊はサーヴァッティーのジェータ林のアナータピンディカ僧園に住されていた。
 さてマハーコッティカ尊者は、夕刻に独坐より立ち上って、サーリプッタ尊者のもとに近づいた。
 近づいてサーリプッタ尊者と挨拶した。
 喜ばしい挨拶の話を交わして一隅に座った。
 一隅に座ったマハーコッティカ尊者は、サーリプッタ尊者にこう言った。
「友よ、『智慧が劣る、智慧が劣る』と言われます。
 いったい友よ、どれほどで智慧が劣ると言われるのでしょうか?」と。
「友よ、『了知しない、了知しない』と、それゆえ智慧が劣ると言われます。
 では何を了知しないのか?
『これはである』と了知せず、『これは集起である』と了知せず、『これはである』と了知せず、『これはに至る行道である』と了知しません。
 友よ、『了知しない、了知しない』という、それゆえ智慧が劣ると言われます」と。
善きかな、友よ」と、マハーコッティカ尊者はサーリプッタ尊者の所説に歓喜し、随喜してサーリプッタ尊者にさらに質問した、

「友よ、『智慧者智慧者』と言われます。
 いったい尊者よ、どれほどで智慧者と言われるのでしょうか?」と。
「友よ、『了知する、了知する』と、それゆえ智慧者と言われます。
 では何を了知するのか?
『これはである』と了知し、『これは集起である』と了知し、『これはである』と了知し、『これはに至る行道である』と了知します。
「友よ、『了知する、了知する』と、それゆえ智慧者と言われます」と。
「友よ、『』と言われます。
 いったい友よ、どれほどでと言われるのでしょうか?」と。
「友よ、『識る識る』と、それゆえと言われます。
 では何を識るのか?
 とも識りとも識り不苦不楽とも識ります。
 友よ、『識る識る』と、それゆえと言われます」と。
「しかし友よ、およそ智慧というもの、そしてというもの、
 これらの関わりある、それとも無関係ですか?
 またこれらのをそれぞれ分離して、差異を告知することは可能ですか?」と。
「友よ、およそ智慧というもの、そしてというもの、
 これらのは無関係でなく、関わります。
 しかしこれらのをそれぞれ分離して差異を告知することはできません。
 なぜなら友よ、了知する(主体)、それが識り識る(主体)、それが了知するからです。
 それゆえ、これらのは無関係ではなく、関わります。
 しかしこれらのをそれぞれ分離して差異を告知することはできません」と。
「友よ、およそ智慧というもの、そしてというもの、
 これらの関わり無関係でないなら、差異は何ですか?」と。

「友よ、およそ智慧というもの、そしてというもの、
 これらの関わり無関係でないが、智慧修養されるべきもの、遍知されるべきものです。
 これがそれらの差異です」と。
「友サーリプッタよ、『』と言われます。
 いったい友よ、どれほどでと言われるのでしょうか?」と。
「友よ、『感受する、感受する』と、それゆえと言われます。
 では何を感受するのか?
 感受し感受し不苦不楽感受する。1)
 友よ、『感受する、感受する』と、それゆえと言われます」と。
「友よ、『』と言われます。
 いったい友よ、どれほどでと言われるのでしょうか?」と。
「友よ、『想起する、想起する』と、それゆえと言われます。
 では何を想起するのか?
 青いのも想起し、黄色のも想起し、赤いのも想起し、白いのも想起します。
 友よ、『想起する、想起する』と、それゆえと言われます」と。
「友よ、およそというもの、というもの、そしてというもの、
 これらの関わりある、それとも無関係ですか?
 またこれらのをそれぞれ分離して、差異を告知することは可能ですか?」と。
「友よ、およそというもの、というもの、そしてというもの、
 これらのは無関係でなく、関わります。
 しかしこれらのをそれぞれ分離して差異を告知することはできません。
 なぜなら友よ、感受する(主体)、それが想起し、想起する(主体)、それが識るからです。
 それゆえ、これらのは無関係ではなく、関わります。
 しかしこれらのをそれぞれ分離して差異を告知することはできません」と。
「では友よ、五根から捨離された遍浄によって何が導かれるのですか?」と。
「友よ、五根(“眼・耳・鼻・舌・”)から捨離された遍浄によって『虚空は果てしない』という虚空無辺処は導かれ、『は果てしない』という識無辺処は導かれ、『何もない』という無所有処は導かれるのです」と。
「それでは友よ、導かれるは何によって了知するのですか?」と。
「友よ、導かれる智慧によって了知します」と。
「それでは友よ、智慧は何を目的とするのですか?」と。
「友よ、智慧証知目的とし、遍知目的とし、目的とします」と。

Evaṃ me sutaṃ .
ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.
Atha kho āyasmā mahākoṭṭhiko sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkami;
upasaṅkamitvā āyasmatā sāriputtena saddhiṃ sammodi.
Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi.
Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā mahākoṭṭhiko āyasmantaṃ sāriputtaṃ etadavoca .
‘‘‘Duppañño duppañño’ti, āvuso, vuccati.
Kittāvatā nu kho, āvuso, duppaññoti vuccatī’’ti?

‘‘‘Nappajānāti nappajānātī’ti kho, āvuso, tasmā duppaññoti vuccati.

‘‘Kiñca nappajānāti?
‘Idaṃ dukkha’nti nappajānāti, ‘ayaṃ dukkhasamudayo’ti nappajānāti, ‘ayaṃ dukkhanirodho’ti nappajānāti, ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti nappajānāti.
‘Nappajānāti nappajānātī’ti kho, āvuso, tasmā duppaññoti vuccatī’’ti.

‘‘‘Sādhāvuso’ti kho āyasmā mahākoṭṭhiko āyasmato sāriputtassa bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā āyasmantaṃ sāriputtaṃ uttariṃ pañhaṃ apucchi .
‘‘‘Paññavā paññavā’ti, āvuso, vuccati.
Kittāvatā nu kho, āvuso, paññavāti vuccatī’’ti?

‘‘‘Pajānāti pajānātī’ti kho, āvuso, tasmā paññavāti vuccati.
‘‘Kiñca pajānāti?
‘Idaṃ dukkha’nti pajānāti, ‘ayaṃ dukkhasamudayo’ti pajānāti, ‘ayaṃ dukkhanirodho’ti pajānāti, ‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti pajānāti.
‘Pajānāti pajānātī’ti kho, āvuso, tasmā paññavāti vuccatī’’ti.

‘‘‘Viññāṇaṃ viññāṇa’nti, āvuso, vuccati.
Kittāvatā nu kho, āvuso, viññāṇanti vuccatī’’ti?
‘‘‘Vijānāti vijānātī’ti kho, āvuso, tasmā viññāṇanti vuccati.
‘‘Kiñca vijānāti?
Sukhantipi vijānāti, dukkhantipi vijānāti, adukkhamasukhantipi vijānāti.
‘Vijānāti vijānātī’ti kho, āvuso, tasmā viññāṇanti vuccatī’’ti.
‘‘Yā cāvuso, paññā yañca viññāṇaṃ .
ime dhammā saṃsaṭṭhā udāhu visaṃsaṭṭhā?
Labbhā ca panimesaṃ dhammānaṃ vinibbhujitvā [vinibbhujjitvā vinibbhujjitvā (ka.)] vinibbhujitvā nānākaraṇaṃ paññāpetu’’nti?
‘‘Yā cāvuso, paññā yañca viññāṇaṃ .
ime dhammā saṃsaṭṭhā, no visaṃsaṭṭhā.
Na ca labbhā imesaṃ dhammānaṃ vinibbhujitvā vinibbhujitvā nānākaraṇaṃ paññāpetuṃ.
Yaṃ hāvuso [yañcāvuso (syā. kaṃ. ka.)], pajānāti taṃ vijānāti, yaṃ vijānāti taṃ pajānāti.
Tasmā ime dhammā saṃsaṭṭhā, no visaṃsaṭṭhā.
Na ca labbhā imesaṃ dhammānaṃ vinibbhujitvā vinibbhujitvā nānākaraṇaṃ paññāpetu’’nti.
‘‘Yā cāvuso, paññā yañca viññāṇaṃ .
imesaṃ dhammānaṃ saṃsaṭṭhānaṃ no visaṃsaṭṭhānaṃ kiṃ nānākaraṇa’’nti?
‘‘Yā cāvuso, paññā yañca viññāṇaṃ .
imesaṃ dhammānaṃ saṃsaṭṭhānaṃ no visaṃsaṭṭhānaṃ paññā bhāvetabbā, viññāṇaṃ pariññeyyaṃ.
Idaṃ nesaṃ nānākaraṇa’’nti.
‘‘‘Vedanā vedanā’ti, āvuso, vuccati.
Kittāvatā nu kho, āvuso, vedanāti vuccatī’’ti?
‘‘‘Vedeti vedetī’ti kho, āvuso, tasmā vedanāti vuccati.
‘‘Kiñca vedeti?
Sukhampi vedeti, dukkhampi vedeti, adukkhamasukhampi vedeti.
‘Vedeti vedetī’ti kho, āvuso, tasmā vedanāti vuccatī’’ti.

‘‘‘Saññā saññā’ti, āvuso, vuccati.
Kittāvatā nu kho, āvuso, saññāti vuccatī’’ti?
‘‘‘Sañjānāti sañjānātī’ti kho, āvuso, tasmā saññāti vuccati.
‘‘Kiñca sañjānāti?
Nīlakampi sañjānāti, pītakampi sañjānāti, lohitakampi sañjānāti, odātampi sañjānāti.
‘Sañjānāti sañjānātī’ti kho, āvuso, tasmā saññāti vuccatī’’ti.

‘‘Yā cāvuso, vedanā yā ca saññā yañca viññāṇaṃ .
ime dhammā saṃsaṭṭhā udāhu visaṃsaṭṭhā?
Labbhā ca panimesaṃ dhammānaṃ vinibbhujitvā vinibbhujitvā nānākaraṇaṃ paññāpetu’’nti?
‘‘Yā cāvuso, vedanā yā ca saññā yañca viññāṇaṃ .
ime dhammā saṃsaṭṭhā, no visaṃsaṭṭhā.
Na ca labbhā imesaṃ dhammānaṃ vinibbhujitvā vinibbhujitvā nānākaraṇaṃ paññāpetuṃ.
Yaṃ hāvuso [yañcāvuso (syā. kaṃ. ka.)], vedeti taṃ sañjānāti, yaṃ sañjānāti taṃ vijānāti.
Tasmā ime dhammā saṃsaṭṭhā no visaṃsaṭṭhā.
Na ca labbhā imesaṃ dhammānaṃ vinibbhujitvā vinibbhujitvā nānākaraṇaṃ paññāpetu’’nti.
‘‘Nissaṭṭhena hāvuso [nissaṭṭhena panāvuso (?)], pañcahi indriyehi parisuddhena manoviññāṇena kiṃ neyya’’nti?
‘‘Nissaṭṭhena āvuso, pañcahi indriyehi parisuddhena manoviññāṇena ‘ananto ākāso’ti ākāsānañcāyatanaṃ neyyaṃ, ‘anantaṃ viññāṇa’nti viññāṇañcāyatanaṃ neyyaṃ, ‘natthi kiñcī’ti ākiñcaññāyatanaṃ neyya’’nti.
‘‘Neyyaṃ panāvuso, dhammaṃ kena pajānātī’’ti?
‘‘Neyyaṃ kho, āvuso, dhammaṃ paññācakkhunā pajānātī’’ti.
‘‘Paññā panāvuso, kimatthiyā’’ti?
‘‘Paññā kho, āvuso, abhiññatthā pariññatthā pahānatthā’’ti.

1)
識の場合は”と”が入っていたことに注意。
mn43_1.1759549249.txt.gz · 最終更新: by h1roemon