「比丘たちよ、私は最初から開悟の達成だけを説くのではない。
そして比丘たちよ、開悟の達成は順次の学び、順次の所作、順次の行道がある。
しかし比丘たちよ、開悟の達成はどのように順次の学び、順次の所作、順次の行道があるのか?
ここに比丘たちよ、信が生まれた者が近づく。近づいた者が敬い仕える。敬い仕える者が耳を傾ける。耳を傾けた者が法を聞く。聞いて法を保持する。保持された諸法の意義を調査する。
意義を調査する者の諸法は審慮に耐えられる。法の審慮の忍受があるとき欲が生まれる。欲が生まれて敢行する。敢行して比べる。比べてから勤める。勤めた者となり、身をもって最高の真実を実証し、また智慧をもってそれを透徹して見る。
しかし比丘たちよ、(君たちには)その信がなかった。
しかし比丘たちよ、(君たちには)その近づきがなかった。
しかし比丘たちよ、(君たちには)その敬い仕えがなかった。
しかし比丘たちよ、(君たちには)その耳の傾けがなかった。
しかし比丘たちよ、(君たちには)その法を聞くことがなかった。
しかし比丘たちよ、(君たちには)その法の保持がなかった。
しかし比丘たちよ、(君たちには)その意義の調査がなかった。
しかし比丘たちよ、(君たちには)その法の審慮の忍受がなかった。
しかし比丘たちよ、(君たちには)その欲がなかった。
しかし比丘たちよ、(君たちには)その敢行がなかった。
しかし比丘たちよ、(君たちには)その比べることがなかった。
しかし比丘たちよ、(君たちには)その勤めがなかった。
比丘たちよ、君たちは道を踏み外している。比丘たちよ、君たちは誤って行道している。
比丘たちよ、これらの愚か者は、この法と律から、どれほど遠くに去っているのだろうか。
比丘たちよ、およそそれの説示された識者が、やがて意義を智慧により了知できるような四句の授記がある。
比丘たちよ、私は君たちに説示しよう。君たちは私のそれを了知するだろうか?」と。
「しかし尊者よ、我々がどれほどの者でしょうか、そしてなぜ法の開悟者になれましょうか?」と。
「比丘たちよ、およそかの物質を尊重し、物質を相続し、物質と関わって住する師。彼へでさえも、このような売買の類のこれは近づかない、
『ではこのようなら我々は彼へそのときは、それをなすが、このようなら我々は彼へそれをなすまい』と。ではどうして比丘たちよ、およそ完全に物質と関わりを離れて住する如来が(そうするだろうか)。
比丘たちよ、信ある弟子が師の教えに深入して転じるとき、この随法がある。
『世尊は師で、私は弟子です。
世尊は知られ、私は知りません』と。
比丘たちよ、信ある弟子が師の教えに深入して転じるとき、師の教えは滋養ある育つべきものとなる。
比丘たちよ、信ある弟子が師の教えに深入して転じるとき、この随法がある。
『体にある血と肉はしなびるがよい。勝手に皮膚、腱、骨は残るがよい、人の根気、人の精進、人の奮闘により達すべきこと、それに達せずに精進の止息はない』と。
比丘たちよ、信ある弟子が師の教えに深入して転じるとき、二つの果のうち一つの果が予期される。
現法での開悟、あるいは有余依ならば不還性である」と。
世尊はこう言われた。
意に適った彼ら比丘たちは、世尊の所説に歓喜したという。
‘‘Nāhaṃ, bhikkhave, ādikeneva aññārādhanaṃ vadāmi;
api ca, bhikkhave, anupubbasikkhā anupubbakiriyā anupubbapaṭipadā aññārādhanā hoti.
Kathañca, bhikkhave, anupubbasikkhā anupubbakiriyā anupubbapaṭipadā aññārādhanā hoti?
Idha, bhikkhave, saddhājāto upasaṅkamati, upasaṅkamanto payirupāsati, payirupāsanto sotaṃ odahati, ohitasoto dhammaṃ suṇāti, sutvā dhammaṃ dhāreti, dhatānaṃ [dhātānaṃ (ka.)] dhammānaṃ atthaṃ upaparikkhati,
atthaṃ upaparikkhato dhammā nijjhānaṃ khamanti, dhammanijjhānakkhantiyā sati chando jāyati, chandajāto ussahati, ussāhetvā tuleti, tulayitvā padahati, pahitatto samāno kāyena ceva paramasaccaṃ sacchikaroti, paññāya ca naṃ ativijjha passati.
Sāpi nāma, bhikkhave, saddhā nāhosi;
tampi nāma, bhikkhave, upasaṅkamanaṃ nāhosi;
sāpi nāma, bhikkhave, payirupāsanā nāhosi;
tampi nāma, bhikkhave, sotāvadhānaṃ nāhosi;
tampi nāma, bhikkhave, dhammassavanaṃ nāhosi;
sāpi nāma, bhikkhave, dhammadhāraṇā nāhosi;
sāpi nāma, bhikkhave, atthūpaparikkhā nāhosi;
sāpi nāma, bhikkhave, dhammanijjhānakkhanti nāhosi;
sopi nāma, bhikkhave, chando nāhosi;
sopi nāma, bhikkhave, ussāho nāhosi;
sāpi nāma, bhikkhave, tulanā nāhosi;
tampi nāma, bhikkhave, padhānaṃ nāhosi.
Vippaṭipannāttha, bhikkhave, micchāpaṭipannāttha, bhikkhave.
Kīva dūrevime, bhikkhave, moghapurisā apakkantā imamhā dhammavinayā.
‘‘Atthi, bhikkhave, catuppadaṃ veyyākaraṇaṃ yassuddiṭṭhassa viññū puriso nacirasseva paññāyatthaṃ ājāneyya.
Uddisissāmi vo [uddiṭṭhassāpi (ka.)], bhikkhave, ājānissatha me ta’’nti?
‘‘Ke ca mayaṃ, bhante, ke ca dhammassa aññātāro’’ti?
Yopi so, bhikkhave, satthā āmisagaru āmisadāyādo āmisehi saṃsaṭṭho viharati tassa pāyaṃ evarūpī paṇopaṇaviyā na upeti .
‘evañca no assa atha naṃ kareyyāma, na ca no evamassa na naṃ kareyyāmā’ti, kiṃ pana, bhikkhave, yaṃ tathāgato sabbaso āmisehi visaṃsaṭṭho viharati.
Saddhassa, bhikkhave, sāvakassa satthusāsane pariyogāhiya [pariyogāya (sī. pī. ka.), pariyogayha (syā. kaṃ.)] vattato ayamanudhammo hoti .
‘satthā bhagavā, sāvakohamasmi;
jānāti bhagavā, nāhaṃ jānāmī’ti.
Saddhassa, bhikkhave, sāvakassa satthusāsane pariyogāhiya vattato ruḷhanīyaṃ [rumhaniyaṃ (sī. pī.)] satthusāsanaṃ hoti ojavantaṃ.
Saddhassa, bhikkhave, sāvakassa satthusāsane pariyogāhiya vattato ayamanudhammo hoti .
‘kāmaṃ taco ca nhāru ca aṭṭhi ca avasissatu, sarīre upasussatu [upasussatu sarīre (sī.), sarīre avasussatu (ka.)] maṃsalohitaṃ, yaṃ taṃ purisathāmena purisavīriyena purisaparakkamena pattabbaṃ na taṃ apāpuṇitvā vīriyassa saṇṭhānaṃ [santhānaṃ (sī. syā. pī.)] bhavissatī’ti.
Saddhassa, bhikkhave, sāvakassa satthusāsane pariyogāhiya vattato dvinnaṃ phalānaṃ aññataraṃ phalaṃ pāṭikaṅkhaṃ .
diṭṭheva dhamme aññā, sati vā upādisese anāgāmitā’’ti.
Idamavoca bhagavā.
Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti.