| Ekaṃ samayaṃ āyasmā ca musilo [mūsilo (sī.), musīlo (pī.)] āyasmā ca paviṭṭho [saviṭṭho (sī. pī.)] āyasmā ca nārado āyasmā ca ānando kosambiyaṃ viharanti ghositārāme. | ある時、ムシラ尊者とパヴィッタ尊者とナーラダ尊者とアーナンダ尊者がコーサンビーのゴーシタ園に住していた。 |
| Atha kho āyasmā paviṭṭho āyasmantaṃ musilaṃ etadavoca . | さてパヴィッタ尊者は、ムシラ尊者にこう言った。 |
| ‘‘aññatreva, āvuso musila, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā atthāyasmato musilassa paccattameva ñāṇaṃ . | 「友ムシラよ、信より他に、愛好より他に、伝聞より他に、形式による考察より他に、見の審慮と信認より他に、ムシラ尊者には独自の智がありますか、 |
| ‘jātipaccayā jarāmaraṇa’’’nti? | 『生に縁りて老死がある』」と? |
| ‘‘Aññatreva, āvuso paviṭṭha, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā ahametaṃ jānāmi ahametaṃ passāmi . | 「友パヴィッタよ、信より他に、愛好より他に、伝聞より他に、形式による考察より他に、見の審慮と信認より他に、私はこれを知り、私はこれを見ます、 |
| ‘jātipaccayā jarāmaraṇa’’’nti. | 『生に縁りて老死がある』」と。 |
| ‘‘Aññatreva, āvuso musila, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā atthāyasmato musilassa paccattameva ñāṇaṃ . | 「友ムシラよ、信より他に、愛好より他に、伝聞より他に、形式による考察より他に、見の審慮と信認より他に、ムシラ尊者には独自の智がありますか、 |
| ‘bhavapaccayā jātīti…pe… | 『有に縁りて生がある』と …中略… |
| upādānapaccayā bhavoti… | 『取に縁りて有がある』と … |
| taṇhāpaccayā upādānanti… | 『渇愛に縁りて取がある』と … |
| vedanāpaccayā taṇhāti… | 『受に縁りて渇愛がある』と … |
| phassapaccayā vedanāti… | 『触に縁りて受がある』と … |
| saḷāyatanapaccayā phassoti… | 『六処に縁りて触がある』と … |
| nāmarūpapaccayā saḷāyatananti… | 『名色に縁りて六処がある』と … |
| viññāṇapaccayā nāmarūpanti… | 『識に縁りて名色がある』と … |
| saṅkhārapaccayā viññāṇanti… | 『行に縁りて識がある』と … |
| avijjāpaccayā saṅkhārā’’’ti? | 『無明に縁りて行がある』」と? |
| ‘‘Aññatreva, āvuso paviṭṭha, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā ahametaṃ jānāmi ahametaṃ passāmi . | 「友パヴィッタよ、信より他に、愛好より他に、伝聞より他に、形式による考察より他に、見の審慮と信認より他に、私はこれを知り、私はこれを見ます、 |
| ‘avijjāpaccayā saṅkhārā’’’ti. | 『無明に縁りて行がある』」と。 |
| ‘‘Aññatreva, āvuso musila, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā atthāyasmato musilassa paccattameva ñāṇaṃ . | 「友ムシラよ、信より他に、愛好より他に、伝聞より他に、形式による考察より他に、見の審慮と信認より他に、ムシラ尊者には独自の智がありますか、 |
| ‘jātinirodhā jarāmaraṇanirodho’’’ti? | 『生の滅ゆえに老死の滅がある』」と? |
| ‘‘Aññatreva, āvuso paviṭṭha, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā ahametaṃ jānāmi ahametaṃ passāmi . | 「友パヴィッタよ、信より他に、愛好より他に、伝聞より他に、形式による考察より他に、見の審慮と信認より他に、私はこれを知り、私はこれを見ます、 |
| ‘jātinirodhā jarāmaraṇanirodho’’’ti. | 『生の滅ゆえに老死の滅がある』」と。 |
| ‘‘Aññatreva, āvuso musila, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā atthāyasmato musilassa paccattameva ñāṇaṃ . | 「友ムシラよ、信より他に、愛好より他に、伝聞より他に、形式による考察より他に、見の審慮と信認より他に、ムシラ尊者には独自の智がありますか、 |
| ‘bhavanirodhā jātinirodhoti…pe… | 『有の滅ゆえに生の滅がある』と …中略… |
| upādānanirodhā bhavanirodhoti… | 『取の滅ゆえに有の滅がある』と … |
| taṇhānirodhā upādānanirodhoti… | 『渇愛の滅ゆえに取の滅がある』と … |
| vedanānirodhā taṇhānirodhoti… | 『受の滅ゆえに渇愛の滅がある』と … |
| phassanirodhā vedanānirodhoti… | 『触の滅ゆえに受の滅がある』と … |
| saḷāyatananirodhā phassanirodhoti… | 『六処の滅ゆえに触の滅がある』と … |
| nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodhoti… | 『名色の滅ゆえに六処の滅がある』と … |
| viññāṇanirodhā nāmarūpanirodhoti … | 『識の滅ゆえに名色の滅がある』と … |
| saṅkhāranirodhā viññāṇanirodhoti… | 『行の滅ゆえに識の滅がある』と … |
| avijjānirodhā saṅkhāranirodho’’’ti? | 『無明の滅ゆえに行の滅がある』」と? |
| ‘‘Aññatreva, āvuso paviṭṭha, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā ahametaṃ jānāmi ahametaṃ passāmi . | 「友パヴィッタよ、信より他に、愛好より他に、伝聞より他に、形式による考察より他に、見の審慮と信認より他に、私はこれを知り、私はこれを見ます、 |
| ‘avijjānirodhā saṅkhāranirodho’’’ti. | 『無明の滅ゆえに行の滅がある』」と。 |
| ‘‘Aññatreva, āvuso musila, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā atthāyasmato musilassa paccattameva ñāṇaṃ . | 「友ムシラよ、信より他に、愛好より他に、伝聞より他に、形式による考察より他に、見の審慮と信認より他に、ムシラ尊者には独自の智がありますか、 |
| ‘bhavanirodho nibbāna’’’nti? | 『有の滅が涅槃である』」と? |
| ‘‘Aññatreva, āvuso paviṭṭha, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā ahametaṃ jānāmi ahametaṃ passāmi . | 「友パヴィッタよ、信より他に、愛好より他に、伝聞より他に、形式による考察より他に、見の審慮と信認より他に、私はこれを知り、私はこれを見ます、 |
| ‘bhavanirodho nibbāna’’’nti. | 『有の滅が涅槃である』」と。 |
| ‘‘Tenahāyasmā musilo arahaṃ khīṇāsavo’’ti? | 「それではムシラ尊者は、漏尽の阿羅漢ですか?」と。 |
| Evaṃ vutte, āyasmā musilo tuṇhī ahosi. | そう言われたとき、ムシラ尊者は沈黙した。 |
| Atha kho āyasmā nārado āyasmantaṃ paviṭṭhaṃ etadavoca . | するとナーラダ尊者がパヴィッタ尊者にこう言った。 |
| ‘‘sādhāvuso paviṭṭha, ahaṃ etaṃ pañhaṃ labheyyaṃ. | 「善きかな友パヴィッタよ、私がこの質問を受けます。 |
| Maṃ etaṃ pañhaṃ puccha. | 私にこの質問を問いなさい。 |
| Ahaṃ te etaṃ pañhaṃ byākarissāmī’’ti. | 私があなたのこの質問に解答しましょう」と。 |
| ‘‘Labhatāyasmā nārado etaṃ pañhaṃ. | 「ナーラダ尊者は、この質問を受けて下さい。 |
| Pucchāmahaṃ āyasmantaṃ nāradaṃ etaṃ pañhaṃ. | 私はナーラダ尊者にこの質問を問います。 |
| Byākarotu ca me āyasmā nārado etaṃ pañhaṃ’’. | ではナーラダ尊者は、私のこの質問に解答して下さい。 |
| ‘‘Aññatreva, āvuso nārada, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā atthāyasmato nāradassa paccattameva ñāṇaṃ . | 友ナーラダよ、信より他に、愛好より他に、伝聞より他に、形式による考察より他に、見の審慮と信認より他に、ナーラダ尊者には独自の智がありますか、 |
| ‘jātipaccayā jarāmaraṇa’’’nti? | 『生に縁りて老死がある』」と? |
| ‘‘Aññatreva, āvuso paviṭṭha, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā ahametaṃ jānāmi ahametaṃ passāmi . | 「友パヴィッタよ、信より他に、愛好より他に、伝聞より他に、形式による考察より他に、見の審慮と信認より他に、私はこれを知り、私はこれを見ます、 |
| ‘jātipaccayā jarāmaraṇa’’’nti. | 『生に縁りて老死がある』」と。 |
| ‘‘Aññatreva, āvuso nārada, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā atthāyasmato nāradassa paccattameva ñāṇaṃ . | 「友ナーラダよ、信より他に、愛好より他に、伝聞より他に、形式による考察より他に、見の審慮と信認より他に、ナーラダ尊者には独自の智がありますか、 |
| bhavapaccayā jāti…pe… | 『有に縁りて生がある』と …中略… |
| avijjāpaccayā saṅkhārā’’ti? | 『無明に縁りて行がある』」と? |
| ‘‘Aññatreva, āvuso paviṭṭha, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā ahametaṃ jānāmi ahametaṃ passāmi . | 「友パヴィッタよ、信より他に、愛好より他に、伝聞より他に、形式による考察より他に、見の審慮と信認より他に、私はこれを知り、私はこれを見ます、 |
| ‘avijjāpaccayā saṅkhārā’’’ti. | 『無明に縁りて行がある』」と。 |
| ‘‘Aññatreva, āvuso nārada, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā atthāyasmato nāradassa paccattameva ñāṇaṃ . | 「友ナーラダよ、信より他に、愛好より他に、伝聞より他に、形式による考察より他に、見の審慮と信認より他に、ナーラダ尊者には独自の智がありますか、 |
| ‘jātinirodhā jarāmaraṇanirodho’’’ti? | 『生の滅ゆえに老死の滅がある』」と? |
| ‘‘Aññatreva, āvuso paviṭṭha, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā ahametaṃ jānāmi ahametaṃ passāmi . | 「友パヴィッタよ、信より他に、愛好より他に、伝聞より他に、形式による考察より他に、見の審慮と信認より他に、私はこれを知り、私はこれを見ます、 |
| ‘jātinirodhā jarāmaraṇanirodho’’’ti. | 『生の滅ゆえに老死の滅がある』」と。 |
| ‘‘Aññatreva, āvuso nārada, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā atthāyasmato nāradassa paccattameva ñāṇaṃ . | 「友ナーラダよ、信より他に、愛好より他に、伝聞より他に、形式による考察より他に、見の審慮と信認より他に、ナーラダ尊者には独自の智がありますか、 |
| ‘bhavanirodhā jātinirodhoti…pe… | 『有の滅ゆえに生の滅がある』と …中略… |
| avijjānirodhā saṅkhāranirodho’’’ti? | 『無明の滅ゆえに行の滅がある』」と? |
| ‘‘Aññatreva, āvuso paviṭṭha, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā ahametaṃ jānāmi ahametaṃ passāmi . | 「友パヴィッタよ、信より他に、愛好より他に、伝聞より他に、形式による考察より他に、見の審慮と信認より他に、私はこれを知り、私はこれを見ます、 |
| ‘avijjānirodhā saṅkhāranirodho’’’ti. | 『無明の滅ゆえに行の滅がある』」と。 |
| ‘‘Aññatreva, āvuso nārada, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā atthāyasmato nāradassa paccattameva ñāṇaṃ . | 「友ナーラダよ、信より他に、愛好より他に、伝聞より他に、形式による考察より他に、見の審慮と信認より他に、ナーラダ尊者には独自の智がありますか、 |
| ‘bhavanirodho nibbāna’’’nti? | 『有の滅が涅槃である』」と? |
| ‘‘Aññatreva, āvuso paviṭṭha, saddhāya aññatra ruciyā aññatra anussavā aññatra ākāraparivitakkā aññatra diṭṭhinijjhānakkhantiyā ahametaṃ jānāmi ahametaṃ passāmi . | 「友パヴィッタよ、信より他に、愛好より他に、伝聞より他に、形式による考察より他に、見の審慮と信認より他に、私はこれを知り、私はこれを見ます、 |
| ‘bhavanirodho nibbāna’’’nti. | 『有の滅が涅槃である』」と。 |
| ‘‘Tenahāyasmā nārado arahaṃ khīṇāsavo’’ti? | 「それではナーラダ尊者は、漏尽の阿羅漢ですか?」と。 |
| ‘‘‘Bhavanirodho nibbāna’nti kho me, āvuso, yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhaṃ, na camhi arahaṃ khīṇāsavo. | 「友よ、『有の滅が涅槃である』と、私には正しき智慧をもって如実によく見られても、私は漏尽の阿羅漢ではありません。 |
| Seyyathāpi, āvuso, kantāramagge udapāno. | たとえば友よ、砂漠の道に井戸があり、 |
| Tatra nevassa rajju na udakavārako. | そこには縄もなく、水瓶もないとします。 |
| Atha puriso āgaccheyya ghammābhitatto ghammapareto kilanto tasito pipāsito, so taṃ udapānaṃ olokeyya. | そこに猛暑に焼かれ、炎暑に打ち負かされ、疲れ、渇求し、渇いた男がやって来て、彼はその井戸を眺めます。 |
| Tassa ‘udaka’nti hi kho ñāṇaṃ assa, na ca kāyena phusitvā vihareyya. | 彼には『水がある』との智があっても、身をもって触れて住することはできません。 |
| Evameva kho, āvuso, ‘bhavanirodho nibbāna’nti yathābhūtaṃ sammappaññāya sudiṭṭhaṃ, na camhi arahaṃ khīṇāsavo’’ti. | まさにそのように友よ、『有の滅が涅槃である』と、正しき智慧をもって如実によく見られても、私は漏尽の阿羅漢ではありません」と。1) |
| Evaṃ vutte, āyasmā ānando āyasmantaṃ paviṭṭhaṃ etadavoca . | そう言われたとき、アーナンダ尊者はパヴィッタ尊者にこう言った。 |
| ‘‘evaṃvādī [evaṃvādiṃ (?)] tvaṃ, āvuso paviṭṭha, āyasmantaṃ nāradaṃ kiṃ vadesī’’ti? | 「友パヴィッタよ、このような論者のあなたは、ナーラダ尊者に何を言うのですか?」と。 |
| ‘‘Evaṃvādāhaṃ, āvuso ānanda, āyasmantaṃ nāradaṃ na kiñci vadāmi aññatra kalyāṇā aññatra kusalā’’ti. | 「友アーナンダよ、このような論者の私は、ナーラダ尊者に『善き』と『善巧』以外に何も言えません」と。 |