意味は3つあります。1.善なること、2.善に巧みなこと、3.(善悪に関わらず何かに)巧みなこと。
善悪に関係ない例はsn22.84やmn27_2を見て下さい。
類語
akusala:不善、 puñña:善
| Gihi vā, bhikkhave, pabbajito vā micchāpaṭipanno micchāpaṭipattādhikaraṇahetu nārādhako hoti ñāyaṃ dhammaṃ kusalaṃ’’. | 比丘たちよ、在家者であれ出家者であれ、邪行道にある者は、邪実践に基づく因によって、善なる法の筋道に達しません。 |
| Katame ca, bhikkhave, kusalā dhammā? | それでは比丘たちよ、善なる諸法とは何か? |
| Seyyathidaṃ . | それはすなわち、 |
| sammādiṭṭhi…pe… | 正見 …中略… |
| sammāsamādhi. | 正定です。 |
| Ime vuccanti, bhikkhave, kusalā dhammā’’ti. | 比丘たちよ、これらが善なる諸法と呼ばれます」と。 |
| ‘‘Kusalī bhāsasī tesaṃ, mārapāsappahāyinaṃ; | 「善巧な君は 魔の罠を断じた彼らのことを語るが |
| Kassa te dhammamaññāya, acchiduṃ bhavabandhana’’nti. | 彼らは誰の法を了知して 有の拘束を切断したのか」と。 |
| Loke samaññaṃ kusalo viditvā, | 善巧者が世間の呼称を知って |
| Vohāramattena so [sa (?)] vohareyyā’’ti. | 彼はただ言説として表すのみ」と。 |
| Lābhasakkārasilokena abhibhūtassa pariyādiṇṇacittassa, bhikkhave, devadattassa kusalamūlaṃ samucchedamagamā. | 比丘たちよ、利得、恭敬、名誉により打ち負かされ、心が取り尽くされたデーヴァダッタの善根は断絶に至りました。 |
| ‘‘Accayo ce na vijjetha, nocidhāpagataṃ [nocīdha apahataṃ (syā. kaṃ.), nocidhāpakataṃ (?)] siyā; | 「もし過ちが見出されず そこで離れ去りがないなら |
| Verāni na ca sammeyyuṃ, kenīdha [verāni ca sammeyyuṃ, tenidha (sī.)] kusalo siyā’’ti. | 怨みは静まるまい またどうして善巧者であろうか」と。 |
| Kathañca, bhikkhave, bhikkhu sattaṭṭhānakusalo hoti? | それでは比丘たちよ、七点の善巧者である比丘はどのようなものか? |
| ‘puriso amaggakusalo’ti kho, tissa, puthujjanassetaṃ adhivacanaṃ. | ティッサよ『道の巧者でない男』とは凡夫の指示語です。 |
| ‘Puriso maggakusalo’ti kho, tissa, tathāgatassetaṃ adhivacanaṃ arahato sammāsambuddhassa. | ティッサよ『道の巧者である男』とは阿羅漢・正等覚者たる如来の指示語です。 |
| Idha pana, bhikkhave, ekacco jhāyī samādhismiṃ samāpattikusalo hoti, na samādhismiṃ samādhikusalo. | またここに比丘たちよ、一部の禅者は定における等至巧者であり、定における定巧者ではありません。 |
| ‘‘Sa kho so, bhikkhave, bālo abyatto akusalo sūdo sakassa bhattu nimittaṃ na uggaṇhāti . | そして比丘たちよ、その愚かで未熟で巧みでない料理人は自分の主人の特相を把握しません —— |
| ‘idaṃ vā me ajja bhattu sūpeyyaṃ ruccati, imassa vā abhiharati, imassa vā bahuṃ gaṇhāti, imassa vā vaṇṇaṃ bhāsati. | 『今日、このスープが私の主人に好まれた。これを口に運んだ。これを多く取った。これを褒めた。 |
| Ime kho, bhikkhave, cattāro puññābhisandā kusalābhisandā sukhassāhārā’’ti. | 比丘たちよ、これらが四つの功徳の湧出、善巧の湧出、幸福の食です」と。 |
mn27_2:「巧みな象の猟師たる者は、それだけでは結論に至らない。」
mn69:「友よ、林住の比丘が僧伽に入って僧伽に住するならば、座処について善巧であるべきです。『私は、長老の比丘たちに割り込まないように座ろう。新参比丘たちを座から排除しないようにしよう』と。」