sn22.84
sn22.84『低舎経』Tissasuttaṃ
| Sāvatthinidānaṃ. | サーヴァッティーにちなむ話。 |
| Tena kho pana samayena āyasmā tisso bhagavato pitucchāputto sambahulānaṃ bhikkhūnaṃ evamāroceti . | さてその時、世尊の叔母の子ティッサ尊者は多くの比丘たちにこのように伝えた。 |
| ‘‘api me, āvuso, madhurakajāto viya kāyo; | 「しかし友よ、私の身は酔ったようで、 |
| disāpi me na pakkhāyanti; | 私には方向もはっきりせず、 |
| dhammāpi maṃ na paṭibhanti; | 諸法も私に現れず、 |
| thinamiddhañca [thīnamiddhañca (sī. syā. kaṃ. pī.)] me cittaṃ pariyādāya tiṭṭhati; | 惛沈・睡眠が私の心を遍取してとどまり、 |
| anabhirato ca brahmacariyaṃ carāmi; | 不満な私は梵行をなすが、 |
| hoti ca me dhammesu vicikicchā’’ti. | しかし私には諸法に迷いがあります』」と。 |
| Atha kho sambahulā bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; | さて多数の比丘が世尊のもとに近づいた。 |
| upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. | 近づくと世尊に礼拝して一隅に座った。 |
| Ekamantaṃ nisinnā kho te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ . | 一隅に座ったその比丘たちは、世尊にこう言った。 |
| ‘‘āyasmā, bhante, tisso bhagavato pitucchāputto sambahulānaṃ bhikkhūnaṃ evamāroceti . | 「尊者よ、世尊の叔母の子ティッサ尊者は多くの比丘たちにこのように伝えました。 |
| ‘api me, āvuso, madhurakajāto viya kāyo; | 『しかし友よ、私の身は酔ったようで、 |
| disāpi me na pakkhāyanti; | 私には方向もはっきりせず、 |
| dhammāpi maṃ na paṭibhanti; | 諸法も私に現れず、 |
| thinamiddhañca me cittaṃ pariyādāya tiṭṭhati; | 惛沈・睡眠が私の心を遍取してとどまり、 |
| anabhirato ca brahmacariyaṃ carāmi; | 不満な私は梵行をなすが、 |
| hoti ca me dhammesu vicikicchā’’’ti. | しかし私には諸法に迷いがあります』」と。 |
| Atha kho bhagavā aññataraṃ bhikkhuṃ āmantesi . | すると世尊は、とある比丘に呼びかけられた。 |
| ‘‘ehi tvaṃ, bhikkhu, mama vacanena tissaṃ bhikkhuṃ āmantehī’’ti. | 「さあ比丘よ、君は私の言葉をもって、ティッサ比丘に呼びかけなさい」と。 |
| ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho so bhikkhu bhagavato paṭissutvā yenāyasmā tisso tenupasaṅkami; | 「尊者よ、そのように」と、その比丘は世尊に応えて、ティッサ尊者のもとに近づいた。 |
| upasaṅkamitvā āyasmantaṃ tissaṃ etadavoca . | 近づくとティッサ尊者にこう言った。 |
| ‘‘satthā taṃ, āvuso tissa, āmantetī’’ti. | 「友、ティッサよ、師があなたをお呼びです」と。 |
| ‘‘Evamāvuso’’ti kho āyasmā tisso tassa bhikkhuno paṭissutvā yena bhagavā tenupasaṅkami; | 「友よ、そのように」と、ティッサ尊者はその比丘に応えて世尊のもとに近づいた。 |
| upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. | 近づくと世尊に礼拝して一隅に座った。 |
| Ekamantaṃ nisinnaṃ kho āyasmantaṃ tissaṃ bhagavā etadavoca . | 一隅に座ったティッサ尊者に、世尊はこう言われた。 |
| ‘‘saccaṃ kira tvaṃ, tissa, sambahulānaṃ bhikkhūnaṃ evamārocesi . | 「ティッサよ、君は多くの比丘へこのように伝えたそうだが本当ですか、 |
| ‘api me, āvuso, madhurakajāto viya kāyo…pe… | 『しかし友よ、私の身は酔ったようで、 …中略… |
| hoti ca me dhammesu vicikicchā’’’ti? | しかし私には諸法に迷いがあります』と?」 |
| ‘‘Evaṃ, bhante’’. | 「はい、尊者よ」と。 |
| ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, tissa, rūpe avigatarāgassa avigatacchandassa avigatapemassa avigatapipāsassa avigatapariḷāhassa avigatataṇhassa, tassa rūpassa vipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā’’ti? | 「ティッサよ、これをどう思いますか。色への貪が離れず、欲が離れず、愛情が離れず、渇きが離れず、熱悩が離れず、渇愛が離れない者には、その色の変壊、変異により悲、悲嘆、苦、憂、悩が生じますか?」と。 |
| ‘‘Evaṃ, bhante’’. | 「はい、尊者よ」と。 |
| ‘‘Sādhu sādhu, tissa! | 「善きかな、善きかな。ティッサよ。 |
| Evañhetaṃ, tissa, hoti. | ティッサよ、これはたしかにそうです。 |
| Yathā taṃ rūpe avigatarāgassa… | そのように色への貪が離れず、 … (、悩が生じます。) |
| vedanāya… | 受における … |
| saññāya… | 想における … |
| saṅkhāresu avigatarāgassa…pe… | 行への貪が離れず、 …中略… |
| tesaṃ saṅkhārānaṃ vipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā’’ti? | (者には)その行の変壊、変異により悲、悲嘆、苦、憂、悩が生じますか?」と。 |
| ‘‘Evaṃ, bhante’’. | 「はい、尊者よ」と。 |
| ‘‘Sādhu sādhu, tissa! | 「善きかな、善きかな。ティッサよ。 |
| Evañhetaṃ, tissa, hoti. | ティッサよ、これはたしかにそうです。 |
| Yathā taṃ viññāṇe avigatarāgassa avigatacchandassa avigatapemassa avigatapipāsassa avigatapariḷāhassa avigatataṇhassa, tassa viññāṇassa vipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā’’ti? | (※原文に齟齬あり、補訳します。)そのように … (悩が生じます)。識への貪が離れず、欲が離れず、愛情が離れず、渇きが離れず、熱悩が離れず、渇愛が離れない者には、その識の変壊、変異により悲、悲嘆、苦、憂、悩が生じますか?」と。 |
| ‘‘Evaṃ, bhante’’. | 「はい、尊者よ」と。 |
| ‘‘Sādhu sādhu, tissa! | 「善きかな、善きかな。ティッサよ。 |
| Evañhetaṃ, tissa, hoti. | ティッサよ、これはたしかにそうです。 |
| Yathā taṃ viññāṇe avigatarāgassa. | そのように識への貪が離れず、 … (、悩が生じます。) |
| Taṃ kiṃ maññasi, tissa, rūpe vigatarāgassa vigatacchandassa vigatapemassa vigatapipāsassa vigatapariḷāhassa vigatataṇhassa, tassa rūpassa vipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā’’ti? | 「ティッサよ、これをどう思いますか。色への貪が離れ、欲が離れ、愛情が離れ、渇きが離れ、熱悩が離れ、渇愛が離れた者には、その色の変壊、変異により悲、悲嘆、苦、憂、悩が生じますか?」と。 |
| ‘‘No hetaṃ, bhante’’. | 「いいえ、尊者よ。」 |
| ‘‘Sādhu sādhu, tissa! | 「善きかな、善きかな。ティッサよ。 |
| Evañhetaṃ, tissa, hoti. | ティッサよ、これはたしかにそうです。 |
| Yathā taṃ rūpe vigatarāgassa… | そのように色への貪が離れ、 … (、悩が生じません。) |
| vedanāya… | 受における … |
| saññāya… | 想における … |
| saṅkhāresu vigatarāgassa… | 行への貪が離れ、 … |
| viññāṇe vigatarāgassa vigatacchandassa vigatapemassa vigatapipāsassa vigatapariḷāhassa vigatataṇhassa tassa viññāṇassa vipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā’’ti? | 識への貪が離れ、欲が離れ、愛情が離れ、渇きが離れ、熱悩が離れ、渇愛が離れた者には、その識の変壊、変異により悲、悲嘆、苦、憂、悩が生じますか?」と。 |
| ‘‘No hetaṃ, bhante’’. | 「いいえ、尊者よ。」 |
| ‘‘Sādhu sādhu, tissa! | 「善きかな、善きかな。ティッサよ。 |
| Evañhetaṃ, tissa, hoti. | ティッサよ、これはたしかにそうです。 |
| Yathā taṃ viññāṇe vigatarāgassa. | そのように識への貪が離れ、 … (、悩が生じません。) |
| Taṃ kiṃ maññasi, tissa, rūpaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti? | ティッサよ、これをどう思いますか。色は常住ですか、無常ですか?」と。 |
| ‘‘Aniccaṃ, bhante’’. | 「無常です、尊者よ。」 |
| ‘‘Vedanā … | 「受は … |
| saññā… | 想は … |
| saṅkhārā… | 行は … |
| viññāṇaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti? | 「識は常住ですか、無常ですか?」と。 |
| ‘‘Aniccaṃ, bhante’’. | 「無常です、尊者よ。」 |
| Tasmātiha…pe… | 「それゆえここに …中略… |
| evaṃ passaṃ…pe… | このように見る …中略… |
| nāparaṃ itthattāyāti pajānātī’’ti. | 二度とこの状態はない』と了知する」と。 |
| ‘‘Seyyathāpi, tissa, dve purisā . | 「たとえばティッサよ、二人の男がいます。 |
| eko puriso amaggakusalo, eko puriso maggakusalo. | 一人の男は道の巧者でなく、一人の男は道の巧者です。 |
| Tamenaṃ so amaggakusalo puriso amuṃ maggakusalaṃ purisaṃ maggaṃ puccheyya. | するとこの道の巧者でないその男が、かの道の巧者の男に道をたずねます。 |
| So evaṃ vadeyya . | 彼はこう言います、 |
| ‘ehi, bho purisa, ayaṃ maggo. | 『さあ友人よ、これが道です。 |
| Tena muhuttaṃ gaccha. | それによってしばらく進みなさい。 |
| Tena muhuttaṃ gantvā dakkhissasi dvedhāpathaṃ, tattha vāmaṃ muñcitvā dakkhiṇaṃ gaṇhāhi. | それによってしばらく進むと、二股路が見えます。そこでは左を脱して、右をつかみなさい。 |
| Tena muhuttaṃ gaccha. | それによってしばらく進みなさい。 |
| Tena muhuttaṃ gantvā dakkhissasi tibbaṃ vanasaṇḍaṃ. | それによってしばらく進むと、濃い森林が見えます。 |
| Tena muhuttaṃ gaccha. | それによってしばらく進みなさい。 |
| Tena muhuttaṃ gantvā dakkhissasi mahantaṃ ninnaṃ pallalaṃ. | それによってしばらく進むと、低地の大沼沢が見えます。 |
| Tena muhuttaṃ gaccha. | それによってしばらく進みなさい。 |
| Tena muhuttaṃ gantvā dakkhissasi sobbhaṃ papātaṃ. | それによってしばらく進むと、深淵なる穴が見えます。 |
| Tena muhuttaṃ gaccha. | それによってしばらく進みなさい。 |
| Tena muhuttaṃ gantvā dakkhissasi samaṃ bhūmibhāgaṃ ramaṇīya’’’nti. | それによってしばらく進むと、心地よい平坦な地域を見るでしょう』と。 |
| ‘‘Upamā kho myāyaṃ, tissa, katā atthassa viññāpanāya. | ティッサよ、私がこの比喩を使ったのは意味をわからせるためです。 |
| Ayaṃ cevettha attho . | そしてこれがその意味です。 |
| ‘puriso amaggakusalo’ti kho, tissa, puthujjanassetaṃ adhivacanaṃ. | ティッサよ『道の巧者でない男』とは凡夫の指示語です。 |
| ‘Puriso maggakusalo’ti kho, tissa, tathāgatassetaṃ adhivacanaṃ arahato sammāsambuddhassa. | ティッサよ『道の巧者である男』とは阿羅漢・正等覚者たる如来の指示語です。 |
| ‘Dvedhāpatho’ti kho, tissa, vicikicchāyetaṃ adhivacanaṃ. | ティッサよ『二股路』とは迷いの指示語です。 |
| ‘Vāmo maggo’ti kho, tissa, aṭṭhaṅgikassetaṃ micchāmaggassa adhivacanaṃ, seyyathidaṃ . | ティッサよ、『左の道』とは八支邪道の指示語です。すなわち、 |
| micchādiṭṭhiyā…pe… | 邪見、 …中略… |
| micchāsamādhissa. | 邪定の(指示語)です。 |
| ‘Dakkhiṇo maggo’ti kho, tissa, ariyassetaṃ aṭṭhaṅgikassa maggassa adhivacanaṃ, seyyathidaṃ . | ティッサよ、『右の道』とは八支聖道の指示語です。すなわち、 |
| sammādiṭṭhiyā…pe… | 正見、 …中略… |
| sammāsamādhissa. | 正定の(指示語)です。 |
| ‘Tibbo vanasaṇḍo’ti kho, tissa, avijjāyetaṃ adhivacanaṃ. | ティッサよ『濃い森林』とは無明の指示語です。 |
| ‘Mahantaṃ ninnaṃ pallala’nti kho, tissa, kāmānametaṃ adhivacanaṃ. | ティッサよ『低地の大沼沢』とは諸欲の指示語です。 |
| ‘Sobbho papāto’ti kho, tissa, kodhūpāyāsassetaṃ adhivacanaṃ. | ティッサよ『深淵なる穴』とは怒り、悩みの指示語です。 |
| ‘Samo bhūmibhāgo ramaṇīyo’ti kho, tissa, nibbānassetaṃ adhivacanaṃ. | ティッサよ『心地よい平坦な地域』とは涅槃の指示語です。 |
| Abhirama, tissa, abhirama, tissa! | ティッサよ、満悦しなさい。ティッサよ、満悦しなさい。 |
| Ahamovādena ahamanuggahena ahamanusāsaniyā’’ti [ahamāmisadhammānuggahena mamovādena mamānusāsaniyāti (ka.)]. | 私の訓誡、私の支援、私の指導によって」と。 |
| Idamavoca bhagavā. | 世尊はこう言われた。 |
| Attamano āyasmā tisso bhagavato bhāsitaṃ abhinandīti. | 意に適ったティッサ尊者は、世尊の所説に歓喜したという。 |
sn22.84.txt · 最終更新: by h1roemon
