| anukampati | anukampita | anukampā |
| 憐れむ | 憐れまれた | 憐れみ |
anu:随い、順に、次に、続いて + kampati:震える => 従い震える?(この分解は疑問です。)
もしかするとanuはaṇu:微細、微少な の異体かも知れません。
anukampaṃ upādāya:憐れみをもってという慣用句があります。直訳は憐れみを取ってです。
類語 karuṇā:憐憫、anuddayā:同情
| Yaṃ kho, bhikkhave, satthārā karaṇīyaṃ sāvakānaṃ hitesinā anukampakena anukampaṃ upādāya, kataṃ vo taṃ mayā. | 比丘たちよ、弟子たちへ恩恵を求める、憐れみある師によってなされるべきこと、それを私は憐れみをもって君たちになしました。 |
| ‘‘Tathāgatassa buddhassa, sabbabhūtānukampino; | 「一切の生きものへ憐れみある 如来、仏陀 |
| Tassaccayā na vijjanti, tassa natthi apāgataṃ; | 彼の過ち(死後)は見出されず 彼の行方はない |
| ‘‘Yena kenaci vaṇṇena, saṃvāso sakka jāyati; | 「サッカよ いかなる理由であれ その者と親交が生まれ |
| Na taṃ arahati sappañño, manasā anukampituṃ. | 有慧者が意をもって憐れむこと それはふさわしくない |
| ‘‘Manasā ce pasannena, yadaññamanusāsati; | (しかし)もし浄まった意をもって他者を指導するなら |
| Na tena hoti saṃyutto, yānukampā [sānukampā (sī. pī.)] anuddayā’’ti. | 憐れみや同情により 結ばれない」と。 |
| Iti dhammasudhammataṃ paṭicca paresaṃ dhammaṃ deseti, kāruññaṃ paṭicca anuddayaṃ [anudayaṃ (bahūsu) dvittakāraṇaṃ pana gavesitabbaṃ] paṭicca anukampaṃ upādāya paresaṃ dhammaṃ deseti. | かくして彼は、法の良き性質に縁りて他者へ法を説きます。哀憐に縁りて、同情に縁りて、憐れみをもって他者へ法を説きます。 |
| āraddhavīriyo ceva vīriyārambhassa ca vaṇṇavādī. | 精進に励む者で精進に励むことをたたえる者です。 |
| Attano ca diṭṭhadhammasukhavihāraṃ sampassamāno, pacchimañca janataṃ anukampamāno ー | 自己の現法楽住を正観するゆえに、そして後の人々を憐れむゆえに。 |
| Atha kho yā tasmiṃ vanasaṇḍe adhivatthā devatā tassa bhikkhuno anukampikā atthakāmā taṃ bhikkhuṃ saṃvejetukāmā yena so bhikkhu tenupasaṅkami; | すると、その森林に宿る神霊はその比丘へ憐れみ利益させよう、その比丘を奮起させたいと、その比丘に近づいた。 |
| Atha kho rājā pasenadi kosalo aparena samayena susallikhitagatto pāṇinā gattāni anumajjanto tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi . | そして後になってコーサラ国のパセーナディ王はよく削減された五体となり、手の平で五体をなでながら、その時、この感興句を発した。 |
| ‘‘ubhayena vata maṃ so bhagavā atthena anukampi . | 「ああ、かの世尊は両方の利益をもって私を憐れまれた |
| diṭṭhadhammikena ceva atthena samparāyikena cā’’ti. | 現法の利益と 来世の(利益)により」と。 |
| Sādhāyasmā sāriputto yena yamako bhikkhu tenupasaṅkamatu anukampaṃ upādāyā’’ti. | どうかサーリプッタ尊者は、憐れみをもってヤマカ比丘に近づいて下さい」と。 |
| Adhivāsesi kho āyasmā sāriputto tuṇhībhāvena. | サーリプッタ尊者は沈黙をもって同意した。 |
| ‘Paṭiggaṇhātu me, bhante, bhagavā paṭapilotikānaṃ saṅghāṭiṃ anukampaṃ upādāyā’ti. | 『尊者よ、世尊は私の継ぎ布の大衣を、憐れみをもって受け取りください』と。 |
| ‘‘Ye, bhikkhave, anukampeyyātha, ye ca kho sotabbaṃ maññeyyuṃ mittā vā amaccā vā ñātī vā sālohitā vā, te vo, bhikkhave, catunnaṃ satipaṭṭhānānaṃ bhāvanāya samādapetabbā nivesetabbā patiṭṭhāpetabbā. | 「比丘たちよ、友人、身近な者、親族、血縁者のうちで、君たちが憐れみを向け、また(法を)聞くべきであると思う者たちがいるなら、比丘たちよ、君たちは彼らに四つの念処の修養を、受持させ、留めさせ、確立させるべきです。 |