| Rājagahe viharati veḷuvane. | (あるとき世尊は)ラージャガハの竹林に住されていた。 |
| Atha kho āyasmā sāriputto pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya rājagahaṃ piṇḍāya pāvisi. | さてサーリプッタ尊者は午前に着衣して、鉢と衣を持ってラージャガハへ托鉢に入った。 |
| Atha kho āyasmato sāriputtassa etadahosi . | そのとき、サーリプッタ尊者にこの(思い)があった。 |
| ‘‘atippago kho tāva rājagahe piṇḍāya carituṃ. | 「ラージャガハで托鉢をなすにはまだ早すぎる。 |
| Yaṃnūnāhaṃ yena aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ ārāmo tenupasaṅkameyya’’nti. | 私は異教の遍歴行者の僧園に近づいてみようか」と。 |
| Atha kho āyasmā sāriputto yena aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ ārāmo tenupasaṅkami; | そこでサーリプッタ尊者は、異教の遍歴行者の僧園に近づいた。 |
| upasaṅkamitvā tehi aññatitthiyehi paribbājakehi saddhiṃ sammodi. | 近づくとその異教の遍歴行者たちと挨拶をした。 |
| Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. | 喜ばしい挨拶の話を交わしてから一隅に座った。 |
| Ekamantaṃ nisinnaṃ kho āyasmantaṃ sāriputtaṃ te aññatitthiyā paribbājakā etadavocuṃ . | 一隅に座ったサーリプッタ尊者に、その異教の遍歴行者たちはこう言った。 |
| ‘‘Santāvuso, sāriputta, eke samaṇabrāhmaṇā kammavādā sayaṃkataṃ dukkhaṃ paññapenti. | 「友サーリプッタよ、ある沙門、婆羅門たちは業論者であり、自作なる苦を告知します。 |
| Santi panāvuso sāriputta, eke samaṇabrāhmaṇā kammavādā paraṃkataṃ dukkhaṃ paññapenti. | しかし友サーリプッタよ、ある沙門、婆羅門たちは業論者であり、他作なる苦を告知します。 |
| Santāvuso sāriputta, eke samaṇabrāhmaṇā kammavādā sayaṃkatañca paraṃkatañca dukkhaṃ paññapenti. | 友サーリプッタよ、ある沙門、婆羅門たちは業論者であり、自作そして他作なる苦を告知します。 |
| Santi panāvuso sāriputta, eke samaṇabrāhmaṇā kammavādā asayaṃkāraṃ aparaṃkāraṃ adhiccasamuppannaṃ dukkhaṃ paññapenti. | しかし友サーリプッタよ、ある沙門、婆羅門たちは業論者であり、自作でなく他作でなく因果なく共起する苦を告知します。 |
| Idha, panāvuso sāriputta, samaṇo gotamo kiṃvādī kimakkhāyī? | ここで友サーリプッタよ、沙門ゴータマは何論者で、何を告げる者ですか? |
| Kathaṃ byākaramānā ca mayaṃ vuttavādino ceva samaṇassa gotamassa assāma, na ca samaṇaṃ gotamaṃ abhūtena abbhācikkheyyāma, dhammassa cānudhammaṃ byākareyyāma, na ca koci sahadhammiko vādānupāto [vādānuvādo (ka.) dī. ni. 1.381] gārayhaṃ ṭhānaṃ āgaccheyyā’’ti? | また我々はどのように解答すれば沙門ゴータマの説かれたままを説く者であり、沙門ゴータマを事実でないことによって貶めず、法の随法を解答しており、そして誰であれ法に則った随説者が咎められる立場にならないのですか?」と。 |
| ‘‘Paṭiccasamuppannaṃ kho, āvuso, dukkhaṃ vuttaṃ bhagavatā. | 「友よ、世尊は縁りて共起する(縁生の)苦を説かれました。 |
| Kiṃ paṭicca? | 何に縁りて? |
| Phassaṃ paṭicca. | 触に縁りて。1) |
| Iti vadaṃ vuttavādī ceva bhagavato assa, na ca bhagavantaṃ abhūtena abbhācikkheyya, dhammassa cānudhammaṃ byākareyya, na ca koci sahadhammiko vādānupāto gārayhaṃ ṭhānaṃ āgaccheyya. | そのように語れば世尊の説かれたままを説く者であり、事実でないことによって世尊を貶めず、法の随法を解答しており、そして誰であれ法に則った随説者が咎められる立場にならないでしょう。 |
| ‘‘Tatrāvuso, ye te samaṇabrāhmaṇā kammavādā sayaṃkataṃ dukkhaṃ paññapenti tadapi phassapaccayā. | そのとき友よ、自作なる苦を告知するかの沙門、婆羅門の業論者たち、それもまた触に縁るのです。 |
| Yepi te samaṇabrāhmaṇā kammavādā paraṃkataṃ dukkhaṃ paññapenti tadapi phassapaccayā. | また他作なる苦を告知するかの沙門、婆羅門の業論者たち、それもまた触に縁るのです。 |
| Yepi te samaṇabrāhmaṇā kammavādā sayaṃkatañca paraṃkatañca dukkhaṃ paññapenti tadapi phassapaccayā. | また自作そして他作なる苦を告知するかの沙門、婆羅門の業論者たち、それもまた触に縁るのです。 |
| Yepi te samaṇabrāhmaṇā kammavādā asayaṃkāraṃ aparaṃkāraṃ adhiccasamuppannaṃ dukkhaṃ paññapenti tadapi phassapaccayā. | また自作でなく他作でなく因果なく共起する苦を告知するかの沙門、婆羅門の業論者たち、それもまた触に縁るのです。 |
| ‘‘Tatrāvuso, ye te samaṇabrāhmaṇā kammavādā sayaṃkataṃ dukkhaṃ paññapenti, te vata aññatra phassā paṭisaṃvedissantīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. | そのとき友よ、自作なる苦を告知するかの沙門、婆羅門の業論者たち、彼らが触なしに(苦を)体験するということはありえません。 |
| Yepi te samaṇabrāhmaṇā kammavādā paraṃkataṃ dukkhaṃ paññapenti, te vata aññatra phassā paṭisaṃvedissantīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. | また友よ、他作なる苦を告知するかの沙門、婆羅門の業論者たち、彼らが触なしに(苦を)体験するということはありえません。 |
| Yepi te samaṇabrāhmaṇā kammavādā sayaṃkatañca paraṃkatañca dukkhaṃ paññapenti, te vata aññatra phassā paṭisaṃvedissantīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. | また友よ、自作そして他作なる苦を告知するかの沙門、婆羅門の業論者たち、彼らが触なしに(苦を)体験するということはありえません。 |
| Yepi te samaṇabrāhmaṇā kammavādā asayaṃkāraṃ aparaṃkāraṃ adhiccasamuppannaṃ dukkhaṃ paññapenti, te vata aññatra phassā paṭisaṃvedissantīti netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’ti. | また友よ、自作でなく他作でなく因果なく共起する苦を告知するかの沙門、婆羅門の業論者たち、彼らが触なしに(苦を)体験するということはありえません」と。 |
| Assosi kho āyasmā ānando āyasmato sāriputtassa tehi aññatitthiyehi paribbājakehi saddhiṃ imaṃ kathāsallāpaṃ. | アーナンダ尊者は彼ら異教の遍歴行者とサーリプッタ尊者の、この対談を聞いた。 |
| Atha kho āyasmā ānando rājagahe piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto yena bhagavā tenupasaṅkami; | さてアーナンダ尊者は、ラージャガハへ托鉢に行って、食後に鉢食から退いて世尊のもとに近づいた。 |
| upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. | 近づくと世尊に礼拝して一隅に座った。 |
| Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando yāvatako āyasmato sāriputtassa tehi aññatitthiyehi paribbājakehi saddhiṃ ahosi kathāsallāpo taṃ sabbaṃ bhagavato ārocesi. | 一隅に座ったアーナンダ尊者は、彼ら異教の遍歴行者たちとサーリプッタ尊者のあったかぎりの対談、そのすべてを世尊に伝えた。 |
| ‘‘Sādhu sādhu, ānanda, yathā taṃ sāriputto sammā byākaramāno byākareyya. | 「善きかな、善きかなアーナンダよ、そのようにサーリプッタが正しく解答者として解答したのは。 |
| Paṭiccasamuppannaṃ kho, ānanda, dukkhaṃ vuttaṃ mayā. | アーナンダよ、私は縁りて共起する(縁生の)苦を説きました。 |
| Kiṃ paṭicca? | 何に縁りて? |
| Phassaṃ paṭicca. | 触に縁りて。2) |
| Iti vadaṃ vuttavādī ceva me assa, na ca maṃ abhūtena abbhācikkheyya, dhammassa cānudhammaṃ byākareyya, na ca koci sahadhammiko vādānupāto gārayhaṃ ṭhānaṃ āgaccheyya. | そのように語れば私の説かれたままを説く者であり、私を事実でないことによって貶めず、法の随法を解答しており、そして誰であれ法に則った随説者が咎められる立場にならないでしょう。 |
| ‘‘Tatrānanda, ye te samaṇabrāhmaṇā kammavādā sayaṃkataṃ dukkhaṃ paññapenti tadapi phassapaccayā. | そのときアーナンダよ、自作なる苦を告知するかの沙門、婆羅門の業論者たち、それもまた触に縁るのです。 |
| Yepi te…pe… | また他作なる… |
| yepi te…pe… | また自作そして他作なる… |
| yepi te samaṇabrāhmaṇā kammavādā asayaṃkāraṃ aparaṃkāraṃ adhiccasamuppannaṃ dukkhaṃ paññapenti tadapi phassapaccayā. | また自作でなく他作でなく因果なく共起する苦を告知するかの沙門、婆羅門の業論者たち、それもまた触に縁るのです。 |
| ‘‘Tatrānanda, yepi te samaṇabrāhmaṇā kammavādā sayaṃkataṃ dukkhaṃ paññapenti, te vata aññatra phassā paṭisaṃvedissantīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. | そのときアーナンダよ、自作なる苦を告知するかの沙門、婆羅門の業論者たち、彼らが触なしに(苦を)体験するということはありえません。 |
| Yepi te…pe… | また他作なる… |
| yepi te…pe… | また自作そして他作なる… |
| yepi te samaṇabrāhmaṇā kammavādā asayaṃkāraṃ aparaṃkāraṃ adhiccasamuppannaṃ dukkhaṃ paññapenti, te vata aññatra phassā paṭisaṃvedissantīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. | また自作でなく他作でなく因果なく共起する苦を告知するかの沙門、婆羅門の業論者たち、彼らが触なしに(苦を)体験するということはありえません。 |
| ‘‘Ekamidāhaṃ, ānanda, samayaṃ idheva rājagahe viharāmi veḷuvane kalandakanivāpe. | アーナンダよ、ある時この私は、ここラージャガハ竹林のリス養餌所に住していました。 |
| Atha khvāhaṃ, ānanda, pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya rājagahaṃ piṇḍāya pāvisiṃ. | アーナンダよ、さて私は午前に着衣して鉢と衣を持ってラージャガハへ托鉢に入りました。 |
| Tassa mayhaṃ, ānanda, etadahosi . | アーナンダよ、そのとき私に、この(思い)がありました。 |
| ‘atippago kho tāva rājagahe piṇḍāya carituṃ. | 「ラージャガハで托鉢をなすにはまだ早すぎる。 |
| Yaṃnūnāhaṃ yena aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ ārāmo tenupasaṅkameyya’’’nti. | 私は異教の遍歴行者の僧園に近づいてみようか」と。 |
| ‘‘Atha khvāhaṃ, ānanda, yena aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ ārāmo tenupasaṅkamiṃ; | アーナンダよ、そこで私は異教の遍歴行者の僧園に近づきました。 |
| upasaṅkamitvā tehi aññatitthiyehi paribbājakehi saddhiṃ sammodiṃ. | 近づくとその異教の遍歴行者たちと挨拶をしました。 |
| Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdiṃ. | 喜ばしい挨拶の話を交わしてから一隅に座りました。 |
| Ekamantaṃ nisinnaṃ kho maṃ, ānanda, te aññatitthiyā paribbājakā etadavocuṃ . | アーナンダよ、一隅に座った私にその異教の遍歴行者たちはこう言いました。 |
| ‘Santāvuso gotama, eke samaṇabrāhmaṇā kammavādā sayaṃkataṃ dukkhaṃ paññapenti. | 「友ゴータマよ、ある沙門、婆羅門たちは業論者であり、自作なる苦を告知します。 |
| Santi panāvuso gotama, eke samaṇabrāhmaṇā kammavādā paraṃkataṃ dukkhaṃ paññapenti. | しかし友ゴータマよ、ある沙門、婆羅門たちは業論者であり、他作なる苦を告知します。 |
| Santāvuso gotama, eke samaṇabrāhmaṇā kammavādā sayaṃkatañca paraṃkatañca dukkhaṃ paññapenti. | 友ゴータマよ、ある沙門、婆羅門たちは業論者であり、自作そして他作なる苦を告知します。 |
| Santi panāvuso gotama, eke samaṇabrāhmaṇā kammavādā asayaṃkāraṃ aparaṃkāraṃ adhiccasamuppannaṃ dukkhaṃ paññapenti. | しかし友ゴータマよ、ある沙門、婆羅門たちは業論者であり、自作でなく他作でなく因果なく共起する苦を告知します。 |
| Idha no āyasmā gotamo kiṃvādī kimakkhāyī? | ここで尊者ゴータマは何論者で、何を告げる者ですか? |
| Kathaṃ byākaramānā ca mayaṃ vuttavādino ceva āyasmato gotamassa assāma, na ca āyasmantaṃ gotamaṃ abhūtena abbhācikkheyyāma,dhammassa cānudhammaṃ byākareyyāma, na ca koci sahadhammiko vādānupāto gārayhaṃ ṭhānaṃ āgaccheyyā’’’ti? | また我々はどのように解答すれば尊者ゴータマの説かれたままを説く者であり、尊者ゴータマを事実でないことによって貶めず、法の随法を解答しており、そして誰であれ法に則った随説者が咎められる立場にならないのですか?」と。 |
| ‘‘Evaṃ vuttāhaṃ, ānanda, te aññatitthiye paribbājake etadavocaṃ . | アーナンダよ、このように言われた私はその異教の遍歴行者たちにこう言いました。 |
| ‘paṭiccasamuppannaṃ kho, āvuso, dukkhaṃ vuttaṃ mayā. | 「友よ、私は私は縁りて共起する(縁生の)苦を説きました。 |
| Kiṃ paṭicca? | 何に縁りて? |
| Phassaṃ paṭicca. | 触に縁りて。 |
| Iti vadaṃ vuttavādī ceva me assa, na ca maṃ abhūtena abbhācikkheyya, dhammassa cānudhammaṃ byākareyya, na ca koci sahadhammiko vādānupāto gārayhaṃ ṭhānaṃ āgaccheyyā’’’ti. | そのように語れば私の説かれたままを説く者であり、私を事実でないことによって貶めず、法の随法を解答しており、そして誰であれ法に則った随説者が咎められる立場にならないでしょう。 |
| ‘‘Tatrāvuso, ye te samaṇabrāhmaṇā kammavādā sayaṃkataṃ dukkhaṃ paññapenti tadapi phassapaccayā. | そのとき友よ、自作なる苦を告知するかの沙門、婆羅門の業論者たち、それもまた触に縁るのです。 |
| Yepi te…pe… | また他作なる… |
| yepi te…pe… | また自作そして他作なる… |
| yepi te samaṇabrāhmaṇā kammavādā asayaṃkāraṃ aparaṃkāraṃ adhiccasamuppannaṃ dukkhaṃ paññapenti tadapi phassapaccayā. | また自作でなく他作でなく因果なく共起する苦を告知するかの沙門、婆羅門の業論者たち、それもまた触に縁るのです。 |
| ‘‘Tatrāvuso, ye te samaṇabrāhmaṇā kammavādā sayaṃkataṃ dukkhaṃ paññapenti, te vata aññatra phassā paṭisaṃvedissantīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. | そのとき友よ、自作なる苦を告知するかの沙門、婆羅門の業論者たち、彼らが触なしに(苦を)体験するということはありえません。 |
| Yepi te…pe… | また他作なる… |
| yepi te…pe… | また自作そして他作なる… |
| yepi te samaṇabrāhmaṇā kammavādā asayaṃkāraṃ aparaṃkāraṃ adhiccasamuppannaṃ dukkhaṃ paññapenti, te vata aññatra phassā paṭisaṃvedissantīti netaṃ ṭhānaṃ vijjatī’’ti. | また友よ、自作でなく他作でなく因果なく共起する苦を告知するかの沙門、婆羅門の業論者たち、彼らが触なしに(苦を)体験するということはありえません」と。 |
| ‘‘Acchariyaṃ bhante, abbhutaṃ bhante! | 「尊者よ、稀有なことです。尊者よ、未曾有なことです。 |
| Yatra hi nāma ekena padena sabbo attho vutto bhavissati. | じつに一句によって一切の意味が説かれるとは。 |
| Siyā nu kho, bhante, esevattho vitthārena vuccamāno gambhīro ceva assa gambhīrāvabhāso cā’’ti? | 尊者よ、この意味が詳細に説かれたなら、深遠で奥深き光となるでしょう」と。 |
| ‘‘Tena hānanda, taññevettha paṭibhātū’’ti. | 「ではアーナンダよ ここでそれを明らかにしなさい」と。 |
| ‘‘Sace maṃ, bhante, evaṃ puccheyyuṃ . | 「尊者よ、もし彼らが私にこう問うなら、 |
| ‘jarāmaraṇaṃ, āvuso ānanda, kiṃnidānaṃ kiṃsamudayaṃ kiṃjātikaṃ kiṃpabhava’nti? | 『友アーナンダよ、老死は何が起因で、何が起源で、何が出処で、何が発生源ですか?』と。 |
| Evaṃ puṭṭhohaṃ, bhante, evaṃ byākareyyaṃ . | 尊者よ、そう問われた私はこう解答するでしょう、 |
| ‘jarāmaraṇaṃ kho, āvuso, jātinidānaṃ jātisamudayaṃ jātijātikaṃ jātipabhava’nti. | 『友よ、老死は生が起因で、生が起源で、生が出処で、生が発生源です』と。 |
| Evaṃ puṭṭhohaṃ, bhante, evaṃ byākareyyaṃ. | 尊者よ、そう問われた私はこう解答するでしょう。 |
| ‘‘Sace maṃ, bhante, evaṃ puccheyyuṃ . | 尊者よ、もし彼らが私にこう問うなら、 |
| ‘jāti panāvuso ānanda, kiṃnidānā kiṃsamudayā kiṃjātikā kiṃpabhavā’ti? | 『友アーナンダよ、生は何が起因で、何が起源で、何が出処で、何が発生源ですか?』と。 |
| Evaṃ puṭṭhohaṃ, bhante, evaṃ byākareyyaṃ . | 尊者よ、そう問われた私はこう解答するでしょう、 |
| ‘jāti kho, āvuso, bhavanidānā bhavasamudayā bhavajātikā bhavappabhavā’ti. | 『友よ、生は有が起因で、有が起源で、有が出処で、有が発生源です』と。 |
| Evaṃ puṭṭhohaṃ, bhante, evaṃ byākareyyaṃ. | 尊者よ、そう問われた私はこう解答するでしょう。 |
| ‘‘Sace maṃ, bhante, evaṃ puccheyyuṃ . | 尊者よ、もし彼らが私にこう問うなら、 |
| ‘bhavo panāvuso ānanda, kiṃnidāno kiṃsamudayo kiṃjātiko kiṃpabhavo’ti? | 『友アーナンダよ、有は何が起因で、何が起源で、何が出処で、何が発生源ですか?』と。 |
| Evaṃ puṭṭhohaṃ, bhante, evaṃ byākareyyaṃ . | 尊者よ、そう問われた私はこう解答するでしょう、 |
| ‘bhavo kho, āvuso, upādānanidāno upādānasamudayo upādānajātiko upādānappabhavo’ti. | 『友よ、有は取が起因で、取が起源で、取が出処で、取が発生源です』と。 |
| Evaṃ puṭṭhohaṃ, bhante, evaṃ byākareyyaṃ. | 尊者よ、そう問われた私はこう解答するでしょう。 |
| ‘‘Sace maṃ, bhante, evaṃ puccheyyuṃ . | 尊者よ、もし彼らが私にこう問うなら、 |
| upādānaṃ panāvuso…pe… | 『友アーナンダよ、取は …中略… |
| taṇhā panāvuso…pe… | 『友アーナンダよ、渇愛は …中略… |
| vedanā panāvuso…pe… | 『友アーナンダよ、受は …中略… |
| sace maṃ, bhante, evaṃ puccheyyuṃ . | 尊者よ、もし彼らが私にこう問うなら、 |
| ‘phasso panāvuso ānanda, kiṃnidāno kiṃsamudayo kiṃjātiko kiṃpabhavo’ti? | 『友アーナンダよ、触は何が起因で、何が起源で、何が出処で、何が発生源ですか?』と。 |
| Evaṃ puṭṭhohaṃ, bhante, evaṃ byākareyyaṃ . | 尊者よ、そう問われた私はこう解答するでしょう、 |
| ‘phasso kho, āvuso, saḷāyatananidāno saḷāyatanasamudayo saḷāyatanajātiko saḷāyatanappabhavo’ti. | 『友よ、触は六処が起因で、六処が起源で、六処が出処で、六処が発生源です』と。 |
| ‘Channaṃtveva, āvuso, phassāyatanānaṃ asesavirāganirodhā phassanirodho; | 『しかし友よ、六触処の残りなき離貪と滅ゆえに 触の滅があり、 |
| phassanirodhā vedanānirodho; | 触の滅ゆえに受の滅があり、 |
| vedanānirodhā taṇhānirodho; | 受の滅ゆえに渇愛の滅があり、 |
| taṇhānirodhā upādānanirodho; | 渇愛の滅ゆえに取の滅があり、 |
| upādānanirodhā bhavanirodho; | 取の滅ゆえに有の滅があり、 |
| bhavanirodhā jātinirodho; | 有の滅ゆえに生の滅があり、 |
| jātinirodhā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti. | 生の滅ゆえに老死、悲、悲嘆、苦、憂、悩が滅する。 |
| Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī’ti. | このように、この苦蘊全体の滅があります』と。 |
| Evaṃ puṭṭhohaṃ, bhante, evaṃ byākareyya’’nti. | 尊者よ、そう問われた私はこう解答するでしょう」と。 |