ユーザ用ツール

サイト用ツール


sn44.1

sn44.1『差摩経』Khemāsuttaṃ

Ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.  ある時、世尊はサーヴァッティーのジェータ林のアナータピンディカ僧園に住されていた。
Tena kho pana samayena khemā bhikkhunī kosalesu cārikaṃ caramānā antarā ca sāvatthiṃ antarā ca sāketaṃ toraṇavatthusmiṃ vāsaṃ upagatā hoti.  さてその頃、コーサラ国で遊行中のケーマ比丘尼はサーヴァッティーとサーケータの間のトーラナヴァットゥに滞在していた。
Atha kho rājā pasenadi kosalo sāketā sāvatthiṃ gacchanto, antarā ca sāketaṃ antarā ca sāvatthiṃ toraṇavatthusmiṃ ekarattivāsaṃ upagacchi.  そのとき、サーケータからサーヴァッティに向かう途中のコーサラ国パセーナディ王は、サーケータとサーヴァッティーの間にあるトーラナヴァットゥで一夜の宿をとった。
Atha kho rājā pasenadi kosalo aññataraṃ purisaṃ āmantesi –  そこでコーサラ国パセーナディ王は、とある男に呼びかけた。
‘‘ehi tvaṃ, ambho purisa, toraṇavatthusmiṃ tathārūpaṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā jāna yamahaṃ ajja payirupāseyya’’nti.「男よ、さあ君は、トーラナヴァットゥで、今日私が近座すべきような沙門や婆羅門を見つけなさい」と。
‘‘Evaṃ, devā’’ti kho so puriso rañño pasenadissa kosalassa paṭissutvā kevalakappaṃ toraṇavatthuṃ āhiṇḍanto [anvāhiṇḍanto (sī.)] nāddasa tathārūpaṃ samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā yaṃ rājā pasenadi kosalo payirupāseyya. 「陛下、おっしゃる通りに」と、その男はコーサラ国パセーナディ王に応えると、トーラナヴァットゥをくまなく動き回ったが、コーサラ国パセーナディ王が近座すべきような沙門、婆羅門を見つけなかった。
Addasā kho so puriso khemaṃ bhikkhuniṃ toraṇavatthusmiṃ vāsaṃ upagataṃ.  その男はトーラナヴァットゥに滞在しているケーマ比丘尼を見た。
Disvāna yena rājā pasenadi kosalo tenupasaṅkami;  見て、コーサラ国パセーナディ王のもとに近づいた。
upasaṅkamitvā rājānaṃ pasenadiṃ kosalaṃ etadavoca –  近づくとコーサラ国パセーナディ王にこう言った、
‘‘Natthi kho, deva, toraṇavatthusmiṃ tathārūpo samaṇo vā brāhmaṇo vā yaṃ devo payirupāseyya. 「陛下、トーラナヴァットゥには、陛下が近座すべきような沙門、婆羅門はおりません。
Atthi ca kho, deva, khemā nāma bhikkhunī, tassa bhagavato sāvikā arahato sammāsambuddhassa.  陛下、しかしケーマという名の比丘尼はいます。彼女は、かの阿羅漢正等覚者たる世尊の女弟子です。
Tassā kho pana ayyāya evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato –  また、その聖尼にこのような善き評判のが昇っています。
‘paṇḍitā, viyattā medhāvinī bahussutā cittakathā kalyāṇapaṭibhānā’ti. 賢者、聡明者、知性者、多聞者、巧説者、善き弁才者である』と。
Taṃ devo payirupāsatū’’ti. 陛下は彼女に近座なさるとよいでしょう」と。
Atha kho rājā pasenadi kosalo yena khemā bhikkhunī tenupasaṅkami;  さてコーサラ国パセーナディ王はケーマ比丘尼のもとに近づいた。
upasaṅkamitvā khemaṃ bhikkhuniṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi.  近づくとケーマ比丘尼に礼拝して一隅に座った。
Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo khemaṃ bhikkhuniṃ etadavoca –  一隅に座ったコーサラ国パセーナディ王は、ケーマ比丘尼にこう言った。
‘‘kiṃ nu kho, ayye, hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti? 「聖尼よ、いったい如来は死後に存在しますか?」と。
‘‘Abyākataṃ kho etaṃ, mahārāja, bhagavatā – 「大王よ、これは世尊により明言されていません1)
‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’ti. 如来は死後に存在する』とは。」
‘‘Kiṃ panayye, na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti? 「では聖尼よ、如来は死後に存在しないのですか?」と。
‘‘Etampi kho, mahārāja, abyākataṃ bhagavatā – 「大王よ、それも世尊により明言されていません、
‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’ti. 如来は死後に存在しない』とは。」
‘‘Kiṃ nu kho, ayye, hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti? 「聖尼よ、いったい如来は死後に存在し、そして存在しないのですか?」と。
‘‘Abyākataṃ kho etaṃ, mahārāja, bhagavatā – 「大王よ、これは世尊により明言されていません、
‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’ti. 如来は死後に存在し、そして存在しない』とは。」
‘‘Kiṃ panayye, neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti. 「では聖尼よ、如来は死後に存在するのでもなく、存在しないのでもないのですか?」と。
‘‘Etampi kho, mahārāja, abyākataṃ bhagavatā – 「大王よ、それも世尊により明言されていません、
‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’ti.如来は死後に存在するのでもなく、存在しないのでもない。』とは。」
‘‘‘Kiṃ nu kho, ayye, hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti, iti puṭṭhā samānā – 「『聖尼よ、いったい如来は死後に存在しますか?』と、かく問われたとき、
‘abyākataṃ kho etaṃ, mahārāja, bhagavatā – 『大王よ、これは世尊により明言されていません、
hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vadesi.  ”如来は死後に存在する”とは。』と、あなたは言いました。
‘Kiṃ panayye, na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti iti puṭṭhā samānā – 『では聖尼よ、如来は死後に存在しないのですか?』と、かく問われたとき、
‘etampi kho, mahārāja, abyākataṃ bhagavatā – 『大王よ、それも世尊により明言されていません、
na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vadesi.  ”如来は死後に存在しない”とは。』と、あなたは言いました。
‘Kiṃ nu kho, ayye, hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti iti puṭṭhā samānā – 『聖尼よ、いったい如来は死後に存在し、そして存在しないのですか?』と、かく問われたとき、
‘abyākataṃ kho etaṃ, mahārāja, bhagavatā – 『大王よ、これは世尊により明言されていません、
hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vadesi.  ”如来は死後に存在し、そして存在しない”とは』と、あなたは言いました。
‘Kiṃ panayye, neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti iti puṭṭhā samānā – 『では聖尼よ、如来は死後に存在するのでもなく、存在しないのでもないのですか?』と、かく問われたとき、
‘etampi kho, mahārāja, abyākataṃ bhagavatā – 『大王よ、それも世尊により明言されていません、
neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vadesi.  ”如来は死後に存在するのでもなく、死後に存在しないのでもない”とは』と、あなたは言いました。
‘Ko nu kho, ayye, hetu, ko paccayo yenetaṃ abyākataṃ bhagavatā’’’ti? 聖尼よ、いったい何の、何のによって、これは世尊により明言されていないのですか?」と。
‘‘Tena hi, mahārāja, taññevettha paṭipucchissāmi. 「それでは、大王よ、これについてあなたに問い返しましょう。
Yathā te khameyya tathā naṃ byākareyyāsi.  あなたのよしとするように、これに解答してください。
Taṃ kiṃ maññasi, mahārāja, atthi te koci gaṇako vā muddiko vā saṅkhāyako vā yo pahoti gaṅgāya vālukaṃ [vālikaṃ (sī. syā. kaṃ.)] gaṇetuṃ –  大王よ、これをどう思いますか。あなたには、ガンガーの砂を計算できるような計算家、指算家、計数者が誰かいますか?
ettakā [ettikā (sī.)] vālukā iti vā, ettakāni vālukasatāni iti vā, ettakāni vālukasahassāni iti vā, ettakāni vālukasatasahassāni iti vā’’ti?  幾粒とか、幾百粒とか、幾千粒とか、あるいは幾十万粒とか」と。
‘‘No hetaṃ, ayye’’. 「いいえ、聖尼よ。」
‘‘Atthi pana te koci gaṇako vā muddiko vā saṅkhāyako vā yo pahoti mahāsamudde udakaṃ gaṇetuṃ – 「しからば大王よ、あなたには、大海の水を計算できるような計算家、指算家、計数者が誰かいますか?
ettakāni udakāḷhakāni iti vā, ettakāni udakāḷhakasatāni iti vā, ettakāni udakāḷhakasahassāni iti vā, ettakāni udakāḷhakasatasahassāni iti vā’’ti?  幾アーラカ(升)とか、幾百アーラカとか、幾千アーラカとか、あるいは幾十万アーラカとか」と。
‘‘No hetaṃ, ayye’’. 「いいえ、聖尼よ。」
‘‘Taṃ kissa hetu’’? 「それはなぜですか?」
‘‘Mahāyye, samuddo gambhīro appameyyo duppariyogāho’’ti. 「聖尼よ、大海は深遠で、量り知れず、深入しがたいのです」と。
‘‘Evameva kho, mahārāja, yena rūpe tathāgataṃ paññāpayamāno paññāpeyya taṃ rūpaṃ tathāgatassa pahīnaṃ ucchinnamūlaṃ tālāvatthukataṃ anabhāvaṅkataṃ āyatiṃ anuppādadhammaṃ. 「まさにそのように大王よ、告知者がそのにより如来告知しようとしても、如来のそのじられ、断滅され、扇椰子の切り株のようにされ、非有にされ、将来に生起せざる性質です。
Rūpasaṅkhāyavimutto kho, mahārāja, tathāgato gambhīro appameyyo duppariyogāho –  大王よ、如来は、による考量から離脱しており、深遠で、量り知れず、深入しがたいのです ——2)
seyyathāpi mahāsamuddo.  まるで大海のように。
‘Hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti, ‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti, ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti, ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti.如来は死後に存在する』も外れており、『如来は死後に存在しない』も外れており、『如来は死後に存在し、そして存在しない』も外れており、『如来は死後に存在するのでもなく、死後に存在しないのでもない』も外れています。
‘‘Yāya vedanāya tathāgataṃ paññāpayamāno paññāpeyya, sā vedanā tathāgatassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṃ anuppādadhammā.  告知者がそのにより如来告知しようとしても、如来のそのじられ、断滅され、扇椰子の切り株のようにされ、非有にされ、将来に生起せざる性質です。
Vedanāsaṅkhāyavimutto, mahārāja, tathāgato gambhīro appameyyo duppariyogāho –  大王よ、如来は、による考量から離脱しており、深遠で、量り知れず、深入しがたいのです ——
seyyathāpi mahāsamuddo.  まるで大海のように。
‘Hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti, ‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti, ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti, ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti.如来は死後に存在する』も外れており、『如来は死後に存在しない』も外れており、『如来は死後に存在し、そして存在しない』も外れており、『如来は死後に存在するのでもなく、死後に存在しないのでもない』も外れています。
‘‘Yāya saññā tathāgataṃ…pe…  告知者がそのにより如来を …中略…
yehi saṅkhārehi tathāgataṃ paññāpayamāno paññāpeyya, te saṅkhārā tathāgatassa pahīnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṅkatā āyatiṃ anuppādadhammā.  告知者がその諸行により如来告知しようとしても、如来のその諸行じられ、断滅され、扇椰子の切り株のようにされ、非有にされ、将来に生起せざる性質です。
Saṅkhārasaṅkhāyavimutto kho, mahārāja, tathāgato gambhīro appameyyo duppariyogāho –  大王よ、如来は、諸行による考量から離脱しており、深遠で、量り知れず、深入しがたいのです ——
seyyathāpi mahāsamuddo.  まるで大海のように。
‘Hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti, ‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti, ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti, ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti.如来は死後に存在する』も外れており、『如来は死後に存在しない』も外れており、『如来は死後に存在し、そして存在しない』も外れており、『如来は死後に存在するのでもなく、死後に存在しないのでもない』も外れています。
‘‘Yena viññāṇe tathāgataṃ paññāpayamāno paññāpeyya taṃ viññāṇaṃ tathāgatassa pahīnaṃ ucchinnamūlaṃ tālāvatthukataṃ anabhāvaṅkataṃ āyatiṃ anuppādadhammaṃ.  告知者がそのにより如来告知しようとしても、如来のそのじられ、断滅され、扇椰子の切り株のようにされ、非有にされ、将来に生起せざる性質です。
Viññāṇasaṅkhāyavimutto kho, mahārāja, tathāgato gambhīro appameyyo duppariyogāho –  大王よ、如来は、による考量から離脱しており、深遠で、量り知れず、深入しがたいのです ——
seyyathāpi mahāsamuddo.  まるで大海のように。
‘Hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti, ‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti, ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti, ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upetī’’ti. 如来は死後に存在する』も外れており、『如来は死後に存在しない』も外れており、『如来は死後に存在し、そして存在しない』も外れており、『如来は死後に存在するのでもなく、死後に存在しないのでもない』も外れています。 」と。
Atha kho rājā pasenadi kosalo khemāya bhikkhuniyā bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā khemaṃ bhikkhuniṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. するとコーサラ国パセーナディ王はケーマ比丘尼の所説に歓喜随喜して、座から起き上がりケーマ比丘尼に礼拝し右回りの礼をして立ち去った。
Atha kho rājā pasenadi kosalo aparena samayena yena bhagavā tenupasaṅkami;  さてコーサラ国パセーナディ王は、後になって世尊のもとに近づいた。
upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi.  近づくと世尊に礼拝して一隅に座った。
Ekamantaṃ nisinno kho rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ etadavoca –  一隅に座ったコーサラ国パセーナディ王は、世尊にこう言った。
‘‘kiṃ nu kho, bhante, hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti? 「尊者よ、いったい如来は死後に存在しますか?」と。
‘‘Abyākataṃ kho etaṃ, mahārāja, mayā – 「大王よ、これは私により明言されていません、
‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’ti. 如来は死後に存在する』とは。」
‘‘Kiṃ pana, bhante, na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti? 「では尊者よ、如来は死後に存在しないのですか?」と。
‘‘Etampi kho, mahārāja, abyākataṃ mayā – 「大王よ、それも私により明言されていません、
‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’ti. 如来は死後に存在しない』とは。」
‘‘Kiṃ nu kho, bhante, hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti? 「尊者よ、いったい如来は死後に存在し、そして存在しないのですか?」と。
‘‘Abyākataṃ kho etaṃ, mahārāja, mayā – 「大王よ、これは私により明言されていません、
‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’ti. 如来は死後に存在し、そして存在しない』とは。」
‘‘Kiṃ pana, bhante, neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti? 「では尊者よ、如来は死後に存在するのでもなく、存在しないのでもないのですか?」と。
‘‘Etampi kho, mahārāja, abyākataṃ mayā – 「大王よ、それも私により明言されていません、
‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’’ti. 如来は死後に存在するのでもなく、存在しないのでもない。』とは。」
‘‘Kiṃ nu kho, bhante, hoti tathāgato paraṃ maraṇā’’ti iti puṭṭho samāno – 「『尊者よ、いったい如来は死後に存在しますか?』と、かく問われたとき、
‘abyākataṃ kho etaṃ, mahārāja, mayā – 『大王よ、これは私により明言されていません、
hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vadesi…pe….  ”如来は死後に存在する”とは。』と、あなたは言いました。 …中略…
‘‘‘Kiṃ pana, bhante, neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti iti puṭṭho samāno – 『では尊者よ、如来は死後に存在するのでもなく、存在しないのでもないのですか?』と、かく問われたとき、
‘‘‘etampi kho, mahārāja, abyākataṃ mayā – 『大王よ、それも私により明言されていません、
neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vadesi.  ”如来は死後に存在するのでもなく、死後に存在しないのでもない”とは』と、あなたは言いました。
Ko nu kho, bhante, hetu, ko paccayo, yenetaṃ abyākataṃ bhagavatā’’ti? 尊者よ、いったい何の、何のによって、これは世尊により明言されていないのですか?」と。
‘‘Tena hi, mahārāja, taññevettha paṭipucchissāmi. 「それでは、大王よ、これについてあなたに問い返しましょう。
Yathā te khameyya tathā naṃ byākareyyāsi.  あなたのよしとするように、これに解答してください。
Taṃ kiṃ maññasi, mahārāja, atthi te koci gaṇako vā muddiko vā saṅkhāyako vā yo pahoti gaṅgāya vālukaṃ gaṇetuṃ –  大王よ、これをどう思いますか。あなたには、ガンガーの砂を計算できるような計算家、指算家、計数者が誰かいますか?
ettakā vālukā iti vā…pe…  幾粒とか、 …中略…
ettakāni vālukasatasahassāni iti vā’’ti?  あるいは幾十万粒とか」と。
‘‘No hetaṃ, bhante’’. 「いいえ、尊者よ。」
‘‘Atthi pana te koci gaṇako vā muddiko vā saṅkhāyako vā yo pahoti mahāsamudde udakaṃ gaṇetuṃ – 「しからば大王よ、あなたには、大海の水を計算できるような計算家、指算家、計数者が誰かいますか?
ettakāni udakāḷhakāni iti vā…pe…  幾アーラカ(升)とか、 …中略…
ettakāni udakāḷhakasatasahassāni iti vā’’ti?  あるいは幾十万アーラカとか」と。
‘‘No hetaṃ, bhante’’. 「いいえ、尊者よ。」
‘‘Taṃ kissa hetu’’? 「それはなぜですか?」
‘‘Mahā, bhante, samuddo gambhīro appameyyo duppariyogāho. 「尊者よ、大海は深遠で、量り知れず、深入しがたいのです」と。
Evameva kho, mahārāja, yena rūpena tathāgataṃ paññāpayamāno paññāpeyya, taṃ rūpaṃ tathāgatassa pahīnaṃ ucchinnamūlaṃ tālāvatthukataṃ anabhāvaṅkataṃ āyatiṃ anuppādadhammaṃ. 「まさにそのように大王よ、告知者がそのにより如来告知しようとしても、如来のそのじられ、断滅され、扇椰子の切り株のようにされ、非有にされ、将来に生起せざる性質です。
Rūpasaṅkhāyavimutto kho, mahārāja, tathāgato gambhīro appameyyo duppariyogāho –  大王よ、如来は、による考量から離脱しており、深遠で、量り知れず、深入しがたいのです ——
seyyathāpi mahāsamuddo.  まるで大海のように。
‘Hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti…pe… 如来は死後に存在する』も外れており、 …中略…
‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti. 如来は死後に存在するのでもなく、死後に存在しないのでもない』も外れています。
Yāya vedanāya…pe…  告知者がそのにより如来を …中略…
yāya saññāya…pe…  そのにより …中略…
yehi saṅkhārehi…pe…’’. その諸行により …中略…
‘‘Yena viññāṇena tathāgataṃ paññāpayamāno paññāpeyya, taṃ viññāṇaṃ tathāgatassa pahīnaṃ ucchinnamūlaṃ tālāvatthukataṃ anabhāvaṅkataṃ āyatiṃ anuppādadhammaṃ.  告知者がそのにより如来告知しようとしても、如来のそのじられ、断滅され、扇椰子の切り株のようにされ、非有にされ、将来に生起せざる性質です。
Viññāṇasaṅkhāyavimutto kho, mahārāja, tathāgato gambhīro appameyyo duppariyogāho –  大王よ、如来は、による考量から離脱しており、深遠で、量り知れず、深入しがたいのです ——
seyyathāpi mahāsamuddo.  まるで大海のように。
‘Hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti, ‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti, ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upeti, ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’tipi na upetī’’ti.如来は死後に存在する』も外れており、『如来は死後に存在しない』も外れており、『如来は死後に存在し、そして存在しない』も外れており、『如来は死後に存在するのでもなく、死後に存在しないのでもない』も外れています。 」と。
‘‘Acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante! 「尊者よ、稀有なことです。尊者よ、未曾有なことです。
Yatra hi nāma satthu ceva [satthuno ceva (sī.)] sāvikāya ca atthena attho byañjanena byañjanaṃ saṃsandissati, samessati, na virodhayissati [vihāyissati (sī. syā. kaṃ.), vigāyissati (ka.)] yadidaṃ aggapadasmiṃ.  なんと、師と女弟子の(語る)意味意味表現表現が合流し、合致し、その句の端まで矛盾することがないとは。
Ekamidāhaṃ, bhante, samayaṃ khemaṃ bhikkhuniṃ upasaṅkamitvā etamatthaṃ apucchiṃ.  尊者よ、ある時この私は、ケーマ比丘尼に近づいてこの意味を問いました。
Sāpi me ayyā etehi padehi etehi byañjanehi etamatthaṃ byākāsi, seyyathāpi bhagavā.  かの聖尼もまた、まるで世尊のように、これらの句、これらの表現によって、この意味を私に解答されました。
Acchariyaṃ, bhante, abbhutaṃ, bhante!  尊者よ、稀有なことです。尊者よ、未曾有なことです。
Yatra hi nāma satthu ceva sāvikāya ca atthena attho byañjanena byañjanaṃ saṃsandissati, samessati, na virodhayissati yadidaṃ aggapadasmiṃ.  なんと、師と女弟子の(語る)意味意味表現表現が合流し、合致し、その句の端まで矛盾することがないとは。
Handa dāni mayaṃ, bhante, gacchāma.  では尊者よ、我々はそろそろ失礼致します。
Bahukiccā mayaṃ bahukaraṇīyā’’ti.  我々には多くの用事、多くの所用がありますので」と。
‘‘Yassa dāni tvaṃ, mahārāja, kālaṃ maññasī’’ti.  さあ大王よ、あなたが適時と思われるときに(お発ちください)」と。
Atha kho rājā pasenadi kosalo bhagavato bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmīti.  するとコーサラ国パセーナディ王は世尊の所説に歓喜随喜して、座から起き上がり世尊に礼拝し右回りの礼をして立ち去ったという。
1)
abyākata:無記と訳されることもあります。
2)
mn72に類似文あり。しかしそこではsaṅkhayaとsaṅkhāyaが入れ替わっています。
sn44.1.txt · 最終更新: by h1roemon