| Ekaṃ samayaṃ sambahulā therā bhikkhū macchikāsaṇḍe viharanti ambāṭakavane. | ある時、多数の長老比丘がマッチカーサンダのアンバータカ林に住していた。 |
| Atha kho citto gahapati yena therā bhikkhū tenupasaṅkami; | さてチッタ居士は長老比丘たちに近づいた。 |
| upasaṅkamitvā there bhikkhū abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. | 近づくと長老比丘たちに礼拝して一隅に座った。 |
| Ekamantaṃ nisinno kho citto gahapati there bhikkhū etadavoca – | 一隅に座ったチッタ居士は、長老比丘たちにこう言った。 |
| ‘‘adhivāsentu me, bhante therā, svātanāya bhatta’’nti. | 「尊者よ、長老がたは、私による翌日の食事にご同意下さい」と。 |
| Adhivāsesuṃ kho therā bhikkhū tuṇhībhāvena. | 長老比丘たちは沈黙をもって同意した。 |
| Atha kho citto gahapati therānaṃ bhikkhūnaṃ adhivāsanaṃ viditvā uṭṭhāyāsanā there bhikkhū abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. | するとチッタ居士は長老比丘たちの同意を知ると、座から起き上がり長老比丘たちに礼拝し右回りの礼をして立ち去った。 |
| Atha kho therā bhikkhū tassā rattiyā accayena pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya yena cittassa gahapatissa nivesanaṃ tenupasaṅkamiṃsu; | さて長老比丘たちはその夜が明けると早朝に着衣して、鉢と衣を持ってチッタ居士の住居に近づいた。 |
| upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdiṃsu. | 近づくと用意された座処に座った。 |
| Atha kho citto gahapati yena therā bhikkhū tenupasaṅkami; | そこでチッタ居士は長老比丘たちに近づいた。 |
| upasaṅkamitvā there bhikkhū abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. | 近づくと長老比丘たちに礼拝して一隅に座った。 |
| Ekamantaṃ nisinno kho citto gahapati āyasmantaṃ theraṃ etadavoca – | 一隅に座ったチッタ居士は、長老尊者にこう言った。 |
| ‘‘yā imā, bhante thera, anekavihitā diṭṭhiyo loke uppajjanti – | 「長老尊者よ、これらの様々な見が世間に生じます —— |
| ‘sassato lokoti vā, asassato lokoti vā, antavā lokoti vā, anantavā lokoti vā, taṃ jīvaṃ taṃ sarīranti vā, aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīranti vā, hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā. | 『世界は永遠である』とか、『世界は永遠でない』とか、『世界は果てがある』とか、『世界は果てがない』とか、『命と体は同一である』とか、『命と体は異なる』とか、『如来は死後に存在する』とか、『如来は死後に存在しない』とか、『如来は死後に存在し、そして存在しない』とか、『如来は死後に存在するのでもなく、存在しないのでもない』」と。 |
| Yāni cimāni dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni brahmajāle bhaṇitāni; | しかし『梵網(経)』で語られた、これら六十二の見解というものは、 |
| imā nu kho, bhante, diṭṭhiyo kismiṃ sati honti, kismiṃ asati na hontī’’ti? | 尊者よ、いったいこれらの見は、何があればあり、何がなければないのですか?」と。 |
| Evaṃ vutte, āyasmā thero tuṇhī ahosi. | そう言われたとき、長老尊者は沈黙した。 |
| Dutiyampi kho citto gahapati…pe… | ふたたびチッタ居士は、 …中略… |
| tatiyampi kho citto gahapati āyasmantaṃ theraṃ etadavoca – | みたびチッタ居士は、長老尊者にこう言った。 |
| ‘‘yā imā, bhante thera, anekavihitā diṭṭhiyo loke uppajjanti – | 「長老尊者よ、これらの様々な見が世間に生じます —— |
| sassato lokoti vā, asassato lokoti vā, antavā lokoti vā, anantavā lokoti vā, taṃ jīvaṃ taṃ sarīranti vā, aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīranti vā, hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā. | 『世界は永遠である』とか、『世界は永遠でない』とか、『世界は果てがある』とか、『世界は果てがない』とか、『命と体は同一である』とか、『命と体は異なる』とか、『如来は死後に存在する』とか、『如来は死後に存在しない』とか、『如来は死後に存在し、そして存在しない』とか、『如来は死後に存在するのでもなく、存在しないのでもない』」と。 |
| Yāni cimāni dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni brahmajāle bhaṇitāni; | しかし『梵網(経)』で語られた、これら六十二の見解というものは、 |
| imā nu kho, bhante, diṭṭhiyo kismiṃ sati honti, kismiṃ asati na hontī’’ti? | 尊者よ、いったいこれらの見は、何があればあり、何がなければないのですか?」と。 |
| Tatiyampi kho āyasmā thero tuṇhī ahosi. | みたび長老尊者は沈黙した。 |
| Tena kho pana samayena āyasmā isidatto tasmiṃ bhikkhusaṅghe sabbanavako hoti. | さてその時、イシダッタ尊者はその比丘僧伽で最も新参であった。 |
| Atha kho āyasmā isidatto āyasmantaṃ theraṃ etadavoca – | するとイシダッタ尊者は、長老尊者にこう言った。 |
| ‘‘byākaromahaṃ, bhante thera, cittassa gahapatino etaṃ pañha’’nti? | 「長老尊者よ、チッタ居士のこの質問に私が解答しましょうか?」と。 |
| ‘‘Byākarohi tvaṃ, āvuso isidatta, cittassa gahapatino etaṃ pañha’’nti. | 「友イシダッタよ、あなたはチッタ居士のこの質問に解答してください」と。 |
| ‘‘Evañhi tvaṃ, gahapati, pucchasi – | 「居士よ、あなたはこのように問いました —— |
| ‘yā imā, bhante thera, anekavihitā diṭṭhiyo loke uppajjanti – | 『長老尊者よ、これらの様々な見が世間に生じます —— |
| sassato lokoti vā…pe…; | ”世界は永遠である”とか、 …中略… |
| imā nu kho, bhante, diṭṭhiyo kismiṃ sati honti, kismiṃ asati na hontī’’’ti? | 尊者よ、いったいこれらの見は、何があればあり、何がなければないのですか?』」と。 |
| ‘‘Evaṃ, bhante’’. | 「はい、尊者よ」と。 |
| ‘‘Yā imā, gahapati, anekavihitā diṭṭhiyo loke uppajjanti – | 「居士よ、これらの様々な見が世間に生じます —— |
| ‘sassato lokoti vā, asassato lokoti vā, antavā lokoti vā anantavā lokoti vā, taṃ jīvaṃ taṃ sarīranti vā, aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīranti vā, hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā. | 『世界は永遠である』とか、『世界は永遠でない』とか、『世界は果てがある』とか、『世界は果てがない』とか、『命と体は同一である』とか、『命と体は異なる』とか、『如来は死後に存在する』とか、『如来は死後に存在しない』とか、『如来は死後に存在し、そして存在しない』とか、『如来は死後に存在するのでもなく、存在しないのでもない』」と。 |
| Yāni cimāni dvāsaṭṭhi diṭṭhigatāni brahmajāle bhaṇitāni; | しかし『梵網(経)』で語られた、これら六十二の見解というものは、 |
| imā kho, gahapati, diṭṭhiyo sakkāyadiṭṭhiyā sati honti, sakkāyadiṭṭhiyā asati na hontī’’’ti. | 居士よ、これらの見は、有身見があればあり、有身見がなければありません」と。 |
| ‘‘Kathaṃ pana, bhante, sakkāyadiṭṭhi hotī’’ti? | 「では尊者よ、どのように有身見があるのですか?」と。 |
| ‘‘Idha, gahapati, assutavā puthujjano ariyānaṃ adassāvī ariyadhammassa akovido ariyadhamme avinīto, sappurisānaṃ adassāvī sappurisadhammassa akovido sappurisadhamme avinīto rūpaṃ attato samanupassati, rūpavantaṃ vā attānaṃ, attani vā rūpaṃ, rūpasmiṃ vā attānaṃ; | 居士よ、ここに聖者たちを見ず、聖法を熟知せず、聖法にて教導されず、善人たちを見ず、善人法を熟知せず、善人法にて教導されない無聞の凡夫は色を我と見なし、あるいは我を色あるものと、色を我のなかにあると、我を色のなかにあると(見なします)。 |
| vedanaṃ attato samanupassati…pe… | 受を我と見なし、 …中略… |
| saññaṃ… | 想を … |
| saṅkhāre… | 行を … |
| viññāṇaṃ attato samanupassati, viññāṇavantaṃ vā attānaṃ, attani vā viññāṇaṃ, viññāṇasmiṃ vā attānaṃ. | 識を我と見なし、あるいは我を識あるものと、識を我のなかにあると、我を識のなかにあると(見なします)。 |
| Evaṃ kho, gahapati, sakkāyadiṭṭhi hotī’’ti. | 居士よ、このように有身見があります」と。 |
| ‘‘Kathaṃ pana, bhante, sakkāyadiṭṭhi na hotī’’ti? | 「では尊者よ、どのように有身見がないのですか?」と。 |
| ‘‘Idha, gahapati, sutavā ariyasāvako ariyānaṃ dassāvī ariyadhammassa kovido ariyadhamme suvinīto sappurisānaṃ dassāvī sappurisadhammassa kovido sappurisadhamme suvinīto na rūpaṃ attato samanupassati, na rūpavantaṃ vā attānaṃ, na attani vā rūpaṃ, na rūpasmiṃ vā attānaṃ; | 居士よ、ここに聖者たちを見る、聖法を熟知する、聖法にてよく教導され、善人たちを見る、善人法を熟知する、善人法にてよく教導された既聞の聖弟子は色を我と見なさず、また我を色あるものとも、色を我のなかにあるとも、我を色のなかにあるとも(見なしません)。 |
| na vedanaṃ… | 受を我と見なさず、 … |
| na saññaṃ… | 想を我と見なさず、 … |
| na saṅkhāre… | 行を我と見なさず、 … |
| na viññāṇaṃ attato samanupassati, na viññāṇavantaṃ vā attānaṃ, na attani vā viññāṇaṃ, na viññāṇasmiṃ vā attānaṃ. | 識を我と見なさず、また我を識あるものとも、識を我のなかにあるとも、我を識のなかにあるとも(見なしません)。 |
| Evaṃ kho, gahapati, sakkāyadiṭṭhi na hotī’’ti. | 居士よ、このように有身見がないのです」と。 |
| ‘‘Kuto, bhante, ayyo isidatto āgacchatī’’ti? | 「尊者よ、聖者イシダッタはどこから来られました?」と。 |
| ‘‘Avantiyā kho, gahapati, āgacchāmī’’ti. | 「居士よ、アヴァンティから来ました」と。 |
| ‘‘Atthi, bhante, avantiyā isidatto nāma kulaputto amhākaṃ adiṭṭhasahāyo pabbajito? | 「尊者よ、アヴァンティにイシダッタという名の良家の子息、出家した我々の未見の友がいます。 |
| Diṭṭho so āyasmatā’’ti? | 尊者は彼を見られましたか?」と。 |
| ‘‘Evaṃ, gahapatī’’ti. | 「そうです、居士よ」と。 |
| ‘‘Kahaṃ nu kho so, bhante, āyasmā etarahi viharatī’’ti? | 「尊者よ、いったいその尊者はいまどこに住していますか?」と。 |
| Evaṃ vutte, āyasmā isidatto tuṇhī ahosi. | そう言われたとき、イシダッタ尊者は沈黙した。 |
| ‘‘Ayyo no, bhante, isidatto’’ti? | 「尊者よ、(あなたは)聖者イシダッタではありませんか?」と。 |
| ‘‘Evaṃ, gahapatī’’ti. | 「そうです、居士よ」と。 |
| ‘‘Abhiramatu, bhante, ayyo isidatto macchikāsaṇḍe. | 「尊者よ、聖者イシダッタはマッチカーサンダにてご満悦ください。 |
| Ramaṇīyaṃ ambāṭakavanaṃ. | アンバータカ林は心地よいところです。 |
| Ahaṃ ayyassa isidattassa ussukkaṃ karissāmi cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānappaccayabhesajjaparikkhārāna’’nti. | 私は聖者イシダッタの衣、鉢食、坐臥処、病人必需薬、資具のために努力いたします」と。 |
| ‘‘Kalyāṇaṃ vuccati, gahapatī’’ti. | 「居士よ、善きことが言われた」と。 |
| Atha kho citto gahapati āyasmato isidattassa bhāsitaṃ abhinanditvā anumoditvā there bhikkhū paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesi sampavāresi. | するとチッタ居士はイシダッタ尊者の所説に歓喜し随喜して、長老比丘たちを上等な硬食と軟食によって自らの手で満足させ給仕した。 |
| Atha kho therā bhikkhū bhuttāvino onītapattapāṇino uṭṭhāyāsanā pakkamiṃsu. | そして食事を終え、鉢を手から下ろした長老比丘たちは、座から起き上がると立ち去った。 |
| Atha kho āyasmā thero āyasmantaṃ isidattaṃ etadavoca – | すると長老尊者は、イシダッタ尊者にこう言った。 |
| ‘‘sādhu kho taṃ, āvuso isidatta, eso pañho paṭibhāsi. | 「善きかな、友イシダッタよ。この問いはあなたにはひらめきましたが、 |
| Neso pañho maṃ paṭibhāsi. | 私にはひらめきませんでした。 |
| Tenahāvuso isidatta, yadā aññathāpi evarūpo pañho āgaccheyya, taññevettha paṭibhāseyyā’’ti. | それでは友イシダッタよ、また別のときにこのような質問がやって来たら、そのときはあなたがそれに答えてください」と。 |
| Atha kho āyasmā isidatto senāsanaṃ saṃsāmetvā pattacīvaramādāya macchikāsaṇḍamhā pakkāmi. | しかし尊者イシダッタは坐臥処をたたむと、鉢と衣を持ってマッチカーサンダから立ち去った。 |
| Yaṃ macchikāsaṇḍamhā pakkāmi, tathā pakkantova ahosi, na puna paccāgacchīti. | マッチカーサンダから立ち去ったその者は、まさに去ったままとなり、再び戻ることはなかったという。 |