mn72(1) 『婆茶火経(1)』 (ばちゃかきょう、Aggivacchasuttaṃ、アッギヴァッチャ・スッタ)
私はこのように聞いた。
ある時、世尊はサーヴァッティーのジェータ林のアナータピンディカ僧園に住されていた。
さてヴァッチャ姓の遍歴行者は世尊のもとに近づいた。
近づいて世尊と挨拶を交わした。
喜ばしい挨拶の話を交わしてから一隅に座った。
一方に坐ったヴァッチャ姓の遍歴行者は、世尊にこう言った。
「尊者ゴータマよ、『“世界は永遠なり”これこそ真実であり、他(の論)は虚妄である』と、
いったい尊者ゴータマはこのような見者ですか?」と。
「ヴァッチャよ、私はこのような見者ではない、
『“世界は永遠なり”これこそ真実であり、他は虚妄である』」と。
「それでは尊者ゴータマよ、『“世界は永遠でない”これこそ真実であり、他は虚妄である』と、
尊者ゴータマはこのような見者ですか?」と。
「ヴァッチャよ、私はこのような見者ではない、
『“世界は永遠でない”これこそ真実であり、他は虚妄である』」と。
「尊者ゴータマよ、『“世界は果てがある”これこそ真実であり、他(の論)は虚妄である』と、
いったい尊者ゴータマはこのような見者ですか?」と。
「ヴァッチャよ、私はこのような見者ではない、
『“世界は果てがある”これこそ真実であり、他は虚妄である』」と。
「それでは尊者ゴータマよ、『“世界は果てがない”これこそ真実であり、他は虚妄である』と、
尊者ゴータマはこのような見者ですか?」と。
「ヴァッチャよ、私はこのような見者ではない、
『“世界は果てがない”これこそ真実であり、他は虚妄である』」と。
「尊者ゴータマよ、『“命と体は同一”これこそ真実であり、他は虚妄である』と、
いったい尊者ゴータマはこのような見者ですか?」と。
「ヴァッチャよ、私はこのような見者ではない、
『“命と体は同一”これこそ真実であり、他は虚妄である』」と。
「それでは尊者ゴータマよ、『“命と体は異なる”これこそ真実であり、他は虚妄である』と、
尊者ゴータマはこのような見者ですか?」と。
「ヴァッチャよ、私はこのような見者ではない、
『“命と体は異なる”これこそ真実であり、他は虚妄である』」と。
「尊者ゴータマよ、『“如来は死後に存在する”これこそ真実であり、他は虚妄である』と、
いったい尊者ゴータマはこのような見者ですか?」と。
「ヴァッチャよ、私はこのような見者ではない、
『“如来は死後に存在する”これこそ真実であり、他は虚妄である』」と。
「それでは尊者ゴータマよ、『“如来は死後に存在しない”これこそ真実であり、他は虚妄である』と、
尊者ゴータマはこのような見者ですか?」と。
「ヴァッチャよ、私はこのような見者ではない、
『“如来は死後に存在しない”これこそ真実であり、他は虚妄である』」と。
「尊者ゴータマよ、『“如来は死後に存在し、そして存在しない”これこそ真実であり、他は虚妄である』と、
いったい尊者ゴータマはこのような見者ですか?」と。
「ヴァッチャよ、私はこのような見者ではない、
『“如来は死後に存在し、そして存在しない”これこそ真実であり、他は虚妄である』」と。
「それでは尊者ゴータマよ、『“如来は死後に存在するのでもなく、存在しないのでもない”これこそ真実であり、他は虚妄である』と、
尊者ゴータマはこのような見者ですか?」と。
「ヴァッチャよ、私はこのような見者ではない、
『“如来は死後に存在するのでもなく、存在しないのでもない”これこそ真実であり、他は虚妄である』」と。
「『尊者ゴータマよ、“世界は永遠なり”これこそ真実であり、他(の論)は虚妄であると、
いったい尊者ゴータマはこのような見者ですか?』とそのように問われるならば『ヴァッチャよ、私はこのような見者ではない。
“世界は永遠なり”これこそ真実であり、他は虚妄であると。』とあなたは言う。
『それでは尊者ゴータマよ、“世界は永遠でない”これこそ真実であり、他は虚妄であると、
尊者ゴータマはこのような見者ですか?』とそのように問われるならば『ヴァッチャよ、私はこのような見者ではない。
“世界は永遠でない”これこそ真実であり、他は虚妄であると。』とあなたは言う。
「『尊者ゴータマよ、“世界は果てがある”これこそ真実であり、他は虚妄であると、
いったい尊者ゴータマはこのような見者ですか?』とそのように問われるならば『ヴァッチャよ、私はこのような見者ではない。
“世界は果てがある”これこそ真実であり、他は虚妄であると。』とあなたは言う。
『それでは尊者ゴータマよ、“世界は果てがない”これこそ真実であり、他は虚妄であると、
尊者ゴータマはこのような見者ですか?』とそのように問われるならば『ヴァッチャよ、私はこのような見者ではない。
“世界は果てがない”これこそ真実であり、他は虚妄であると。』とあなたは言う。
「『尊者ゴータマよ、“命と体は同一”これこそ真実であり、他は虚妄であると、
いったい尊者ゴータマはこのような見者ですか?』とそのように問われるならば『ヴァッチャよ、私はこのような見者ではない。
“命と体は同一”これこそ真実であり、他は虚妄であると。』とあなたは言う。
「それでは尊者ゴータマよ、『“命と体は異なる”これこそ真実であり、他は虚妄であると、
尊者ゴータマはこのような見者ですか?』とそのように問われるならば『ヴァッチャよ、私はこのような見者ではない。
“命と体は異なる”これこそ真実であり、他は虚妄であると。』とあなたは言う。
「『尊者ゴータマよ、“如来は死後に存在する”これこそ真実であり、他は虚妄であると、
いったい尊者ゴータマはこのような見者ですか?』とそのように問われるならば『ヴァッチャよ、私はこのような見者ではない。
“如来は死後に存在する”これこそ真実であり、他は虚妄であると。』とあなたは言う。
「『それでは尊者ゴータマよ、“如来は死後に存在しない”これこそ真実であり、他は虚妄であると、
尊者ゴータマはこのような見者ですか?』とそのように問われるならば『ヴァッチャよ、私はこのような見者ではない。
“如来は死後に存在しない”これこそ真実であり、他は虚妄であると。』とあなたは言う。
『尊者ゴータマよ、“如来は死後に存在し、そして存在しない”これこそ真実であり、他は虚妄であると、
いったい尊者ゴータマはこのような見者ですか?』とそのように問われるならば『ヴァッチャよ、私はこのような見者ではない。
“如来は死後に存在し、そして存在しない”これこそ真実であり、他は虚妄であると。』とあなたは言う。
『それでは尊者ゴータマよ、“如来は死後に存在するのでもなく、存在しないのでもない”これこそ真実であり、他は虚妄であると、
尊者ゴータマはこのような見者ですか?』とそのように問われるならば『ヴァッチャよ、私はこのような見者ではない。
“如来は死後に存在するのでもなく、存在しないのでもない”これこそ真実であり、他は虚妄であると。』とあなたは言う。
「しかし尊者よ、ゴータマはいかなる危難を見て、そのようにこれらの見解すべてに近づかないのですか?」と。
「ヴァッチャよ、『世界は永遠である』というこの見解は見の密林、見の砂漠、見の演芸、見のねじれ、見の結縛であり、苦、困惑、悩み、熱悩あるもので、厭離、離貪、滅、証知、等覚、涅槃へと転じない。
ヴァッチャよ、『世界は永遠でない』という …中略…
ヴァッチャよ、『世界は果てがある』という …中略…
ヴァッチャよ、『世界は果てがない』という …中略…
ヴァッチャよ、『命と体は同一である』という …中略…
ヴァッチャよ、『命と体は異なる』という …中略…
ヴァッチャよ、『如来は死後に存在する』という …中略…
ヴァッチャよ、『如来は死後に存在しない』という …中略…
ヴァッチャよ、『如来は死後に存在し、そして存在しない』という…中略…
ヴァッチャよ、『如来は死後に存在するのでもなく、存在しないのでもない』というこの見解は見の密林、見の砂漠、見の演芸、見のねじれ、見の結縛であり、苦、困惑、悩み、熱悩あるもので、厭離、離貪、滅、証知、等覚、涅槃へと転じない。
ヴァッチャよ、私はこの危難を見て、そのようにこれらの見解すべてに近づかない」と。
「それでは尊者ゴータマには何らかの見解がありますか?」と。
「ヴァッチャよ、如来には、この見解というものは除かれている。
なぜならヴァッチャよ、如来により、これが見られているのだから。
『このように色、このように色の集起、このように色の消滅があり
このように受、このように受の集起、このように受の消滅があり
このように想、このように想の集起、このように想の消滅があり
このように諸行、このように諸行の集起、このように諸行の消滅があり
このように識、このように識の集起、このように識の消滅がある』と。
それゆえ如来は、一切の思い、一切のかき乱し、一切の我執・我所執・慢随眠の尽滅、離貪、滅、喜捨、放棄により取着せず解脱していると私は説く」と。
Evaṃ me sutaṃ .
ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme.
Atha kho vacchagotto paribbājako yena bhagavā tenupasaṅkami;
upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi.
Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi.
Ekamantaṃ nisinno kho vacchagotto paribbājako bhagavantaṃ etadavoca .
‘‘Kiṃ nu kho, bho gotama, ‘sassato loko, idameva saccaṃ moghamañña’nti .
evaṃdiṭṭhi [evaṃdiṭṭhī (sī. syā. kaṃ. ka.)] bhavaṃ gotamo’’ti?
‘‘Na kho ahaṃ, vaccha, evaṃdiṭṭhi .
‘sassato loko, idameva saccaṃ moghamañña’’’nti.
‘‘Kiṃ pana, bho gotama, ‘asassato loko, idameva saccaṃ moghamañña’nti .
evaṃdiṭṭhi bhavaṃ gotamo’’ti?
‘‘Na kho ahaṃ, vaccha, evaṃdiṭṭhi .
‘asassato loko, idameva saccaṃ moghamañña’’’nti.
‘‘Kiṃ nu kho, bho gotama, ‘antavā loko, idameva saccaṃ moghamañña’nti .
evaṃdiṭṭhi bhavaṃ gotamo’’ti?
‘‘Na kho ahaṃ, vaccha, evaṃdiṭṭhi .
‘antavā loko, idameva saccaṃ moghamañña’’’nti.
‘‘Kiṃ pana, bho gotama, ‘anantavā loko, idameva saccaṃ moghamañña’nti .
evaṃdiṭṭhi bhavaṃ gotamo’’ti?
‘‘Na kho ahaṃ, vaccha, evaṃdiṭṭhi .
‘anantavā loko, idameva saccaṃ moghamañña’’’nti.
‘‘Kiṃ nu kho, bho gotama, ‘taṃ jīvaṃ taṃ sarīraṃ, idameva saccaṃ moghamañña’nti .
evaṃdiṭṭhi bhavaṃ gotamo’’ti?
‘‘Na kho ahaṃ, vaccha, evaṃdiṭṭhi .
‘taṃ jīvaṃ taṃ sarīraṃ, idameva saccaṃ moghamañña’’’nti.
‘‘Kiṃ pana, bho gotama, ‘aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīraṃ, idameva saccaṃ moghamañña’nti .
evaṃdiṭṭhi bhavaṃ gotamo’’ti?
‘‘Na kho ahaṃ, vaccha, evaṃdiṭṭhi .
‘aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīraṃ, idameva saccaṃ moghamañña’’’nti.
‘‘Kiṃ nu kho, bho gotama, ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā, idameva saccaṃ moghamañña’nti .
evaṃdiṭṭhi bhavaṃ gotamo’’ti?
‘‘Na kho ahaṃ, vaccha, evaṃdiṭṭhi .
‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā, idameva saccaṃ moghamañña’’’nti.
‘‘Kiṃ pana, bho gotama, ‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā, idameva saccaṃ moghamañña’nti .
evaṃdiṭṭhi bhavaṃ gotamo’’ti?
‘‘Na kho ahaṃ, vaccha, evaṃdiṭṭhi .
‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā, idameva saccaṃ moghamañña’’’nti.
‘‘Kiṃ nu kho, bho gotama, ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā, idameva saccaṃ moghamañña’nti .
evaṃdiṭṭhi bhavaṃ gotamo’’ti?
‘‘Na kho ahaṃ, vaccha, evaṃdiṭṭhi .
‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā, idameva saccaṃ moghamañña’’’nti.
‘‘Kiṃ pana, bho gotama, ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā, idameva saccaṃ moghamañña’nti .
evaṃdiṭṭhi bhavaṃ gotamo’’ti?
‘‘Na kho ahaṃ, vaccha, evaṃdiṭṭhi .
‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā, idameva saccaṃ moghamañña’’’nti.
‘‘‘Kiṃ nu kho, bho gotama, sassato loko, idameva saccaṃ moghamaññanti .
evaṃdiṭṭhi bhavaṃ gotamo’ti iti puṭṭho samāno ‘na kho ahaṃ, vaccha, evaṃdiṭṭhi .
sassato loko, idameva saccaṃ moghamañña’nti vadesi [moghamaññantīti vadesi (sī.), moghamaññanti iti vadesi (?)].
‘Kiṃ pana, bho gotama, asassato loko, idameva saccaṃ moghamaññanti .
evaṃdiṭṭhi bhavaṃ gotamo’ti iti puṭṭho samāno ‘na kho ahaṃ, vaccha, evaṃdiṭṭhi .
asassato loko, idameva saccaṃ moghamañña’nti vadesi.
‘Kiṃ nu kho, bho gotama, antavā loko, idameva saccaṃ moghamaññanti .
evaṃdiṭṭhi bhavaṃ gotamo’ti iti puṭṭho samāno ‘na kho ahaṃ, vaccha, evaṃdiṭṭhi .
antavā loko, idameva saccaṃ moghamañña’nti vadesi.
‘Kiṃ pana, bho gotama, anantavā loko, idameva saccaṃ moghamaññanti .
evaṃdiṭṭhi bhavaṃ gotamo’ti iti puṭṭho samāno ‘na kho ahaṃ, vaccha, evaṃdiṭṭhi .
anantavā loko, idameva saccaṃ moghamañña’nti vadesi.
‘Kiṃ nu kho, bho gotama, taṃ jīvaṃ taṃ sarīraṃ, idameva saccaṃ moghamaññanti .
evaṃdiṭṭhi bhavaṃ gotamo’ti iti puṭṭho samāno ‘na kho ahaṃ, vaccha, evaṃdiṭṭhi .
taṃ jīvaṃ taṃ sarīraṃ, idameva saccaṃ moghamañña’nti vadesi.
‘Kiṃ pana, bho gotama, aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīraṃ, idameva saccaṃ moghamaññanti .
evaṃdiṭṭhi bhavaṃ gotamo’ti iti puṭṭho samāno ‘na kho ahaṃ, vaccha, evaṃdiṭṭhi .
aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīraṃ, idameva saccaṃ moghamañña’nti vadesi.
‘Kiṃ nu kho, bho gotama, hoti tathāgato paraṃ maraṇā, idameva saccaṃ moghamaññanti .
evaṃdiṭṭhi bhavaṃ gotamo’ti iti puṭṭho samāno ‘na kho ahaṃ, vaccha, evaṃdiṭṭhi .
hoti tathāgato paraṃ maraṇā, idameva saccaṃ moghamañña’nti vadesi.
‘‘‘Kiṃ pana, bho gotama, na hoti tathāgato paraṃ maraṇā, idameva saccaṃ moghamaññanti .
evaṃdiṭṭhi bhavaṃ gotamo’ti iti puṭṭho samāno ‘na kho ahaṃ, vaccha, evaṃdiṭṭhi .
na hoti tathāgato paraṃ maraṇā, idameva saccaṃ moghamañña’nti vadesi.
‘Kiṃ nu kho, bho gotama, hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā, idameva saccaṃ moghamaññanti .
evaṃdiṭṭhi bhavaṃ gotamo’ti iti puṭṭho samāno ‘na kho ahaṃ, vaccha, evaṃdiṭṭhi .
hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā, idameva saccaṃ moghamañña’nti vadesi.
‘Kiṃ pana, bho gotama, neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā, idameva saccaṃ moghamaññanti .
evaṃdiṭṭhi bhavaṃ gotamo’ti iti puṭṭho samāno ‘na kho ahaṃ, vaccha, evaṃdiṭṭhi .
neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā, idameva saccaṃ moghamañña’nti vadesi.
‘‘Kiṃ pana bho gotamo ādīnavaṃ sampassamāno evaṃ imāni sabbaso diṭṭhigatāni anupagato’’ti?
‘‘‘Sassato loko’ti kho, vaccha, diṭṭhigatametaṃ diṭṭhigahanaṃ diṭṭhikantāro [diṭṭhikantāraṃ (sī. pī.)] diṭṭhivisūkaṃ diṭṭhivipphanditaṃ diṭṭhisaṃyojanaṃ sadukkhaṃ savighātaṃ saupāyāsaṃ sapariḷāhaṃ, na nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṃvattati.
‘Asassato loko’ti kho, vaccha…pe…
‘antavā loko’ti kho, vaccha…pe…
‘anantavā loko’ti kho, vaccha…pe…
‘taṃ jīvaṃ taṃ sarīra’nti kho, vaccha…pe…
‘aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīra’nti kho, vaccha…pe…
‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti kho, vaccha …pe…
‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti kho, vaccha…pe…
‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti kho, vaccha…pe…
‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti kho, vaccha, diṭṭhigatametaṃ diṭṭhigahanaṃ diṭṭhikantāro diṭṭhivisūkaṃ diṭṭhivipphanditaṃ diṭṭhisaṃyojanaṃ sadukkhaṃ savighātaṃ saupāyāsaṃ sapariḷāhaṃ, na nibbidāya na virāgāya na nirodhāya na upasamāya na abhiññāya na sambodhāya na nibbānāya saṃvattati.
Imaṃ kho ahaṃ, vaccha, ādīnavaṃ sampassamāno evaṃ imāni sabbaso diṭṭhigatāni anupagato’’ti.
‘‘Atthi pana bhoto gotamassa kiñci diṭṭhigata’’nti?
‘‘Diṭṭhigatanti kho, vaccha, apanītametaṃ tathāgatassa.
Diṭṭhañhetaṃ, vaccha, tathāgatena .
‘iti rūpaṃ, iti rūpassa samudayo, iti rūpassa atthaṅgamo;
iti vedanā, iti vedanāya samudayo, iti vedanāya atthaṅgamo;
iti saññā, iti saññāya samudayo, iti saññāya atthaṅgamo;
iti saṅkhārā, iti saṅkhārānaṃ samudayo, iti saṅkhārānaṃ atthaṅgamo;
iti viññāṇaṃ, iti viññāṇassa samudayo, iti viññāṇassa atthaṅgamo’ti.
Tasmā tathāgato sabbamaññitānaṃ sabbamathitānaṃ sabbaahaṃkāramamaṃkāramānānusayānaṃ khayā virāgā nirodhā cāgā paṭinissaggā anupādā vimuttoti vadāmī’’ti.
