| Ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. | ある時、世尊はヴェーサーリーの大林の尖塔会堂に住されていた。 |
| Tena kho pana samayena āyasmā anurādho bhagavato avidūre araññakuṭikāyaṃ viharati. | さてその時、アヌラーダ尊者は世尊の遠くない所で森小屋に住していた。 |
| Atha kho sambahulā aññatitthiyā paribbājakā yenāyasmā anurādho tenupasaṅkamiṃsu; | すると多数の異教の遍歴行者たちがアヌラーダ尊者のもとに近づいた。 |
| upasaṅkamitvā āyasmatā anurādhena saddhiṃ sammodiṃsu. | 近づいてアヌラーダ尊者と挨拶を交わした。 |
| Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. | 喜ばしい挨拶の話を交わしてから一隅に座った。 |
| Ekamantaṃ nisinnā kho te aññatitthiyā paribbājakā āyasmantaṃ anurādhaṃ etadavocuṃ – | 一隅に座ったその異教の遍歴行者たちは、アヌラーダ尊者にこう言った。 |
| ‘‘yo so, āvuso anurādha, tathāgato uttamapuriso paramapuriso paramapattipatto, taṃ tathāgato imesu catūsu ṭhānesu paññāpayamāno paññāpeti – | 「友アヌラーダよ、かの最上者、最高者、最高の得達者である如来 —— 如来が、それを告知するならば、この四つのいずれかで告知するのですか、 |
| ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā, ‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā, ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā, ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā’’ti? | 『如来は死後に存在する』、『如来は死後に存在しない』、『如来は死後に存在し、そして存在しない』、『如来は死後に存在するのでもなく、死後に存在しないのでもない』?」と。 |
| ‘‘Yo so, āvuso, tathāgato uttamapuriso paramapuriso paramapattipatto, taṃ tathāgato aññatra imehi catūhi ṭhānehi paññāpayamāno paññāpeti – | 「友よ、かの最上者、最高者、最高の得達者である如来 —— 如来が、それを告知するならば、この四つを除いて告知するでしょう、 |
| ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, ‘na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā, ‘hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā, neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā’’ti. | 『如来は死後に存在する』、『如来は死後に存在しない』、『如来は死後に存在し、そして存在しない』、『如来は死後に存在するのでもなく、死後に存在しないのでもない』」と。 |
| Evaṃ vutte, te aññatitthiyā paribbājakā āyasmantaṃ anurādhaṃ etadavocuṃ – | そう言われて異教の遍歴行者たちはアヌラーダ尊者にこう言った。 |
| ‘‘so cāyaṃ [yo cāyaṃ (sī.)] bhikkhu navo bhavissati acirapabbajito, thero vā pana bālo abyatto’’ti. | 「すると、この比丘は出家して間もない新参比丘か、あるいは愚かで聡明でない長老であろう」と。 |
| Atha kho te aññatitthiyā paribbājakā āyasmantaṃ anurādhaṃ navavādena ca bālavādena ca apasādetvā uṭṭhāyāsanā pakkamiṃsu. | さて、その異教の遍歴行者たちはアヌラーダ尊者を『新参』と『愚か』という言葉で見下して、座から起き上がると立ち去った。 |
| Atha kho āyasmato anurādhassa acirapakkantesu aññatitthiyesu paribbājakesu etadahosi – | そのとき、異教の遍歴行者たちが去ってまもなく、アヌラーダ尊者にはこの(思い)があった。 |
| ‘‘sace kho maṃ te aññatitthiyā paribbājakā uttariṃ puccheyyuṃ, kathaṃ byākaramāno nu khvāhaṃ tesaṃ aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ vuttavādī ceva bhagavato assaṃ, na ca bhagavantaṃ abhūtena abbhācikkheyyaṃ, dhammassa cānudhammaṃ byākareyyaṃ, na ca koci sahadhammiko vādānuvādo gārayhaṃ ṭhānaṃ āgaccheyyā’’ti? | 『もし、かの異教の遍歴行者たちが私にさらに質問を問うならば、いったい私はどのように解答すれば世尊の説かれたままを説く者であり、事実でないことによって世尊を貶めず、法の随法を解答しており、そして誰であれ法に則った随説者が咎められる立場にならないのか?』と。 |
| Atha kho āyasmā anurādho yena bhagavā tenupasaṅkami; | さてアヌラーダ尊者は世尊のもとに近づいた。 |
| upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. | 近づくと世尊に礼拝して一隅に座った。 |
| Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā anurādho bhagavantaṃ etadavoca – | 一隅に座ったアヌラーダ尊者は、世尊にこう言った。 |
| ‘‘idhāhaṃ, bhante, bhagavato avidūre araññakuṭikāyaṃ viharāmi. | 「尊者よ、いま私は世尊の遠くない所で森小屋に住しています。 |
| Atha kho, bhante, sambahulā aññatitthiyā paribbājakā yenāhaṃ tenupasaṅkamiṃsu; | すると尊者よ、多数の異教の遍歴行者たちが私に近づいてきました。 |
| upasaṅkamitvā mayā saddhiṃ sammodiṃsu. | 近づいて私と挨拶を交わしました。 |
| Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. | 喜ばしい挨拶の話を交わしてから一隅に座りました。 |
| Ekamantaṃ nisinnā kho, bhante, te aññatitthiyā paribbājakā maṃ etadavocuṃ – | 尊者よ、一隅に座ったその異教の遍歴行者たちは私にこう言いました。 |
| ‘‘yo so, āvuso anurādha, tathāgato uttamapuriso paramapuriso paramapattipatto, taṃ tathāgato imesu catūsu ṭhānesu paññāpayamāno paññāpeti – | 『友アヌラーダよ、かの最上者、最高者、最高の得達者である如来 —— 如来が、それを告知するならば、この四つのいずれかで告知するのですか、 |
| ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā…pe… | ”如来は死後に存在する”、 …中略… |
| ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā’’ti? | ”如来は死後に存在するのでもなく、存在しないのでもない”?』と。 |
| Evaṃ vuttāhaṃ, bhante, te aññatitthiye paribbājake etadavocaṃ – | 尊者よ、このように言われた私はその異教の遍歴行者たちにこう言いました。 |
| ‘‘yo so, āvuso, tathāgato uttamapuriso paramapuriso paramapattipatto, taṃ tathāgato aññatra imehi catūhi ṭhānehi paññāpayamāno paññāpeti – | 『友よ、かの最上者、最高者、最高の得達者である如来 —— 如来が、それを告知するならば、この四つを除いて告知するでしょう、 |
| ‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā…pe… | ”如来は死後に存在する”、 …中略… |
| ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā’’ti. | ”如来は死後に存在するのでもなく、存在しないのでもない”』と。 |
| Evaṃ vutte, bhante, te aññatitthiyā paribbājakā maṃ etadavocuṃ – | 尊者よ、そう言われて異教の遍歴行者たちは私にこう言いました。 |
| ‘‘so cāyaṃ bhikkhu navo bhavissati acirapabbajito thero vā pana bālo abyatto’’ti. | 『すると、この比丘は出家して間もない新参比丘か、あるいは愚かで聡明でない長老であろう』と。 |
| Atha kho maṃ, bhante, te aññatitthiyā paribbājakā navavādena ca bālavādena ca apasādetvā uṭṭhāyāsanā pakkamiṃsu. | さて尊者よ、異教の遍歴行者たちは私を『新参』と『愚か』という言葉で見下して、座から起き上がると立ち去りました。 |
| Tassa mayhaṃ, bhante, acirapakkantesu tesu aññatitthiyesu paribbājakesu etadahosi – | 尊者よ、その異教の遍歴行者たちが去ってまもなく、私にはこの(思い)がありました。 |
| ‘‘sace kho maṃ te aññatitthiyā paribbājakā uttariṃ puccheyyuṃ, kathaṃ byākaramāno nu khvāhaṃ tesaṃ aññatitthiyānaṃ paribbājakānaṃ vuttavādī ceva bhagavato assaṃ, na ca bhagavantaṃ abhūtena abbhācikkheyyaṃ, dhammassa cānudhammaṃ byākareyyaṃ, na ca koci sahadhammiko vādānuvādo gārayhaṃ ṭhānaṃ āgaccheyyā’’ti? | 『もし、かの異教の遍歴行者たちが私にさらに質問を問うならば、いったい私はどのように解答すれば世尊の説かれたままを説く者であり、事実でないことによって世尊を貶めず、法の随法を解答しており、そして誰であれ法に則った随説者が咎められる立場にならないのか?』」と。 |
| ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, anurādha, rūpaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti? | 「アヌラーダよ、これをどう思いますか。色は常住ですか、無常ですか?」と。 |
| ‘‘Aniccaṃ, bhante’’. | 「無常です、尊者よ。」 |
| ‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti? | 「では無常なもの、それは苦ですか、楽ですか?」と。 |
| ‘‘Dukkhaṃ, bhante’’. | 「苦です、尊者よ。」 |
| ‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – | 「では無常なる苦なる変壊法、いったいそれを見なすことは適切ですか、 |
| ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti? | 『これは私のもの、これが私である、これは私の我』?」と。 |
| ‘‘No hetaṃ, bhante’’. | 「いいえ、尊者よ。」 |
| ‘‘Vedanā niccā vā aniccā vā’’ti?…Pe… | 「受は常住ですか、無常ですか?」と。 …中略… |
| saññā …pe… | 想は …中略… |
| saṅkhārā…pe… | 行は …中略… |
| ‘‘viññāṇaṃ niccaṃ vā aniccaṃ vā’’ti? | 識は常住ですか、無常ですか?」と。 |
| ‘‘Aniccaṃ, bhante’’. | 「無常です、尊者よ。」 |
| ‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vā taṃ sukhaṃ vā’’ti? | 「では無常なもの、それは苦ですか、楽ですか?」と。 |
| ‘‘Dukkhaṃ, bhante’’. | 「苦です、尊者よ。」 |
| ‘‘Yaṃ panāniccaṃ dukkhaṃ vipariṇāmadhammaṃ, kallaṃ nu taṃ samanupassituṃ – | 「では無常なる苦なる変壊法、いったいそれを見なすことは適切ですか、 |
| ‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’’ti? | 『これは私のもの、これが私である、これは私の我』?」と。 |
| ‘‘No hetaṃ, bhante’’. | 「いいえ、尊者よ。」 |
| ‘‘Tasmātiha, anurādha, yaṃ kiñci rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā, sabbaṃ rūpaṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ. | 「それゆえここでアヌラーダよ、過去・未来・現在のいかなる色であれ、内の、外の、粗雑な、微細な、劣った、優れた、遠く、近くのあらゆる色を『これは私のものではない、これは私ではない、これは私の我ではない』と、このようにそれは如実に正しい智慧で見られるべきです。 |
| Yā kāci vedanā atītānāgatapaccuppannā…pe… | 過去・未来・現在のいかなる受であれ、 …中略… |
| yā kāci saññā…pe… | 過去・未来・現在のいかなる想であれ、 …中略… |
| ye keci saṅkhārā…pe… | 過去・未来・現在のいかなる行であれ、 …中略… |
| yaṃ kiñci viññāṇaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ ajjhattaṃ vā bahiddhā vā oḷārikaṃ vā sukhumaṃ vā hīnaṃ vā paṇītaṃ vā yaṃ dūre santike vā, sabbaṃ viññāṇaṃ ‘netaṃ mama, nesohamasmi, na meso attā’ti evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ. | 過去・未来・現在のいかなる識であれ、内の、外の、粗雑な、微細な、劣った、優れた、遠く、近くのあらゆる識を『これは私のものではない、これは私ではない、これは私の我ではない』と、このようにそれは如実に正しい智慧で見られるべきです。 |
| Evaṃ passaṃ, anurādha, sutavā ariyasāvako rūpasmimpi nibbindati, vedanāyapi nibbindati, saññāyapi nibbindati, saṅkhāresupi nibbindati, viññāṇasmimpi nibbindati. | アヌラーダよ、このように見る既聞の聖弟子は、色についても厭い、受についても厭い、想についても厭い、行についても厭い、識についても厭い、 |
| Nibbindaṃ virajjati; | 厭うので離貪し、 |
| virāgā vimuccati; | 離貪ゆえに解脱し、 |
| vimuttasmiṃ vimuttamiti ñāṇaṃ hoti. | 解脱したとき、解脱したという智があります。 |
| ‘Khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāti. | 『生は尽き、梵行は修められ、なすべきはなされた。二度とこの状態はない』と了知します。 |
| ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, anurādha, rūpaṃ tathāgatoti samanupassasī’’ti? | アヌラーダよ、これをどう思いますか。色を如来と見なしますか?」と。1) |
| ‘‘No hetaṃ, bhante’’. | 「いいえ、尊者よ。」 |
| ‘‘Vedanaṃ tathāgatoti samanupassasī’’ti? | 「受を如来と見なしますか?」と。 |
| ‘‘No hetaṃ, bhante’’. | 「いいえ、尊者よ。」 |
| ‘‘Saññaṃ tathāgatoti samanupassasī’’ti? | 「想を如来と見なしますか?」と。 |
| ‘‘No hetaṃ, bhante’’. | 「いいえ、尊者よ。」 |
| ‘‘Saṅkhāre tathāgatoti samanupassasī’’ti? | 「行を如来と見なしますか?」と。 |
| ‘‘No hetaṃ, bhante’’. | 「いいえ、尊者よ。」 |
| ‘‘Viññāṇaṃ tathāgatoti samanupassasī’’ti? | 「識を如来と見なしますか?」と。 |
| ‘‘No hetaṃ, bhante’’. | 「いいえ、尊者よ。」 |
| ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, anurādha, rūpasmiṃ tathāgatoti samanupassasī’’ti? | 「アヌラーダよ、これをどう思いますか。色のなかに如来(あり)と見なしますか?」と。 |
| ‘‘No hetaṃ, bhante’’. | 「いいえ、尊者よ。」 |
| ‘‘Aññatra rūpā tathāgatoti samanupassasī’’ti? | 「色より他に如来(あり)と見なしますか?」と。 |
| ‘‘No hetaṃ, bhante’’. | 「いいえ、尊者よ。」 |
| ‘‘Vedanāya…pe… | 「受のなかに …中略… |
| aññatra vedanāya…pe… | 受より他に …中略… |
| saññāya…pe… | 想のなかに …中略… |
| aññatra saññāya…pe… | 想より他に …中略… |
| saṅkhāresu…pe… | 行のなかに …中略… |
| aññatra saṅkhārehi…pe… | 行より他に …中略… |
| viññāṇasmiṃ tathāgatoti samanupassasī’’ti? | 識のなかに如来(あり)と見なしますか?」と |
| ‘‘No hetaṃ, bhante’’. | 「いいえ、尊者よ。」 |
| ‘‘Aññatra viññāṇā tathāgatoti samanupassasī’’ti? | 「識より他に如来(あり)と見なしますか?」と。 |
| ‘‘No hetaṃ, bhante’’. | 「いいえ、尊者よ。」 |
| ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, anurādha, rūpaṃ, vedanaṃ, saññaṃ, saṅkhāre, viññāṇaṃ tathāgatoti samanupassasī’’ti? | 「アヌラーダよ、これをどう思いますか。色、受、想、行、識を如来と見なしますか?」と。 |
| ‘‘No hetaṃ, bhante’’. | 「いいえ、尊者よ。」 |
| ‘‘Taṃ kiṃ maññasi, anurādha, ayaṃ so arūpī avedano asaññī asaṅkhāro aviññāṇo tathāgatoti samanupassasī’’ti? | 「アヌラーダよ、これをどう思いますか。それではこの色なき者、受なき者、想なき者、行なき者、識なき者が如来であると見なしますか?」と。2) |
| ‘‘No hetaṃ, bhante’’. | 「いいえ、尊者よ。」 |
| ‘‘Ettha ca te, anurādha, diṭṭheva dhamme saccato thetato tathāgate anupalabbhiyamāne [tathāgato anupalabbhiyamāno (syā. ka.), tathāgate anupalabbhamāne (?)] kallaṃ nu te taṃ veyyākaraṇaṃ [veyyākaraṇāya (sī.)] – | 「ではアヌラーダよ、ここで君によって現法で真実として確固として如来が知り得ないなら、いったい君のその解答は適切ですか、 |
| yo so, āvuso, tathāgato uttamapuriso paramapuriso paramapattipatto, taṃ tathāgato aññatra imehi catūhi ṭhānehi paññāpayamāno paññāpeti – | 『友よ、かの最上者、最高者、最高の得達者である如来 —— 如来が、それを告知するならば、この四つを除いて告知するでしょう、 |
| ‘‘‘hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā…pe… | ”如来は死後に存在する”、 …中略… |
| ‘neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇā’ti vā’’ti? | ”如来は死後に存在するのでもなく、存在しないのでもない”』」と。 |
| ‘‘No hetaṃ, bhante’’. | 「いいえ、尊者よ。」 |
| ‘‘Sādhu sādhu, anurādha! | 「善きかな、善きかな。アヌラーダよ。 |
| Pubbe cāhaṃ, anurādha, etarahi ca dukkhañceva paññāpemi dukkhassa ca nirodha’’nti. | アヌラーダよ、私は過去も現在も、苦と苦の滅だけを告知します」と。 |