| cavati | cuta (pp.) | cuti | cavana |
| 死没する、没する | 死没した、没した | 没 | 変化 | 死没 |
変化、死没、衰変 1.shifting; 2. falling away; 3. death
cavati:to move, get into motion, shift, to fall away, decease, esp. to pass from one state of existence into another
転じる、転生、変化の意味合いが強い言葉です。
死ぬという意味以外でも使われます。
類語
acavana:不変
| ‘‘yattha nu kho, bhante, na jāyati na jīyati na mīyati [na jiyyati na miyyati (syā. kaṃ. ka.)] na cavati na upapajjati, sakkā nu kho so, bhante, gamanena lokassa anto ñātuṃ vā daṭṭhuṃ vā pāpuṇituṃ vā’’ti? | 「尊者よ、およそ生まれず、衰えず、死なず、没せず、再生しないような世界の果ては、行くことで知り、見、達することはできるのだろうか?」と。 |
| Careyyādittasīsova, patthayaṃ accutaṃ pada’’nti. | 頭が燃やされた者1)のようにしなさい 死没なき境地を願うなら」と。 |
| Tena kho pana samayena bakassa brahmuno evarūpaṃ pāpakaṃ diṭṭhigataṃ uppannaṃ hoti . | さてその時、バカ梵天にはこのような悪い見解が生じていた。 |
| ‘‘idaṃ niccaṃ, idaṃ dhuvaṃ, idaṃ sassataṃ, idaṃ kevalaṃ, idaṃ acavanadhammaṃ, idañhi na jāyati na jīyati na mīyati na cavati na upapajjati, ito ca panaññaṃ uttariṃ [uttariṃ (sī. syā. kaṃ. pī.)] nissaraṇaṃ natthī’’ti. | 『これは常住なり、これは恒常なり、これは永遠なり、これは完全なり、これは死没なき法なり。なぜならこれは生まれず、衰えず、死なず、死没せず、再生しないから。しかもこれより他にさらに上の出離は存在しない。2)』と。 |
| ‘‘Gandho isīnaṃ ciradikkhitānaṃ, | 「出家して久しい仙人たちのにおいは |
| Kāyā cuto gacchati mālutena; | 身から没して(発して)風により進む |
| Tasmiṃ patiṭṭhite viññāṇe virūḷhe nati hoti. | その識が確立して繁茂したとき、傾向がある。3) |
| Natiyā sati āgatigati hoti. | 傾向があるとき、来去がある。 |
| Āgatigatiyā sati cutūpapāto hoti. | 来去があるとき、没と再生がある。 |
| tatrāpāsiṃ evaṃnāmo evaṃgotto evaṃvaṇṇo evamāhāro evaṃsukhadukkhapaṭisaṃvedī evamāyupariyanto, so tato cuto idhūpapanno’ti. | またそこで私はこういう名、こういう姓、こういう容姿、こういう食の、こういう苦楽を体験する者、こういう最終寿命であった。その(私)はそこから死没して、ここに再生した』と。 |
| Iti sākāraṃ sauddesaṃ anekavihitaṃ pubbenivāsaṃ anussarathā’’ti? | かく具体的な指定ある様々な過去の暮らしを追憶しますか?」と。 |
| Cavittha ca pana thullatissā bhikkhunī brahmacariyamhāti. | そしてトゥッラティッサー比丘尼は梵行から没したという。 |
| ‘ahamaññatra rūpā aññatra vedanāya aññatra saññāya aññatra saṅkhārehi viññāṇassa āgatiṃ vā gatiṃ vā cutiṃ vā upapattiṃ vā vuddhiṃ vā virūḷhiṃ vā vepullaṃ vā paññāpessāmī’ti, netaṃ ṭhānaṃ vijjati. | 『私は色を除いて受を除いて想を除いて行を除いて、識の来、去、没、再生、成長、繁茂、繁栄を告知しよう。』ということはありえません。 |
| Āgatigatiyā asati cutūpapāto na hoti. | 来去がないとき、没と再生はない。 |
| Cutūpapāte asati nevidha na huraṃ na ubhayamantarena. | 没と再生がないとき、この世にも他の世にも両方の中間にもない。 |
| Esevanto dukkhassā’’’ti. | これこそ苦の終わりです。』」と。 |
| ‘yathārūpena kho mayaṃ buddhe aveccappasādena samannāgatā tato cutā idhūpapannā, ariyasāvakopi tathārūpena buddhe aveccappasādena samannāgato ehīti devānaṃ santike’’’ti. | 『我々が仏陀に確然たる浄信を備え、そこから没してここに再生したように、そのように聖弟子も仏陀に確然たる浄信を備えて神々のもとに来るであろう』と。 |