sn55.6『棟梁経』Thapatisuttaṃ

Sāvatthinidānaṃ. サーヴァッティーにちなむ話。
Tena kho pana samayena sambahulā bhikkhū bhagavato cīvarakammaṃ karonti . さてその時、多数の比丘が世尊の衣作業をしていた。
‘‘niṭṭhitacīvaro bhagavā temāsaccayena cārikaṃ pakkamissatī’’ti.『三ヶ月が過ぎると、衣の整った世尊は遊行に出発される』と。
Tena kho pana samayena isidattapurāṇā thapatayo sādhuke paṭivasanti kenacideva karaṇīyena. さてその時、イシダッタとプラーナの棟梁たちは何らかの所用でサードゥカに居住していた。
Assosuṃ kho isidattapurāṇā thapatayo . イシダッタとプラーナの棟梁たちは聞いた。
‘‘sambahulā kira bhikkhū bhagavato cīvarakammaṃ karonti .「多数の比丘が世尊の衣作業をしているそうだ。
‘niṭṭhitacīvaro bhagavā temāsaccayena cārikaṃ pakkamissatī’’’ti.『三ヶ月が過ぎると、衣の整った世尊は遊行に出発される』」と。
Atha kho isidattapurāṇā thapatayo magge purisaṃ ṭhapesuṃ . さてイシダッタとプラーナの棟梁たちは、に男を立たせておいた。
‘‘yadā tvaṃ, ambho purisa, passeyyāsi bhagavantaṃ āgacchantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ, atha amhākaṃ āroceyyāsī’’ti.「さあ男よ、お前は阿羅漢正等覚者たる世尊が来られるのを見たら、そのとき我々に伝えなさい」と。
Dvīhatīhaṃ ṭhito kho so puriso addasa bhagavantaṃ dūratova āgacchantaṃ. 二三日立っていたその男は、遠くからやって来られる世尊を見た。
Disvāna yena isidattapurāṇā thapatayo tenupasaṅkami; 見て、イシダッタとプラーナの棟梁たちのもとに近づいた。
upasaṅkamitvā isidattapurāṇe thapatayo etadavoca . 近づくとイシダッタとプラーナの棟梁たちにこう言った。
‘‘ayaṃ so, bhante, bhagavā āgacchati arahaṃ sammāsambuddho.「尊き方々よ、ここに、かの阿羅漢正等覚者たる世尊が来られました。
Yassa dāni kālaṃ maññathā’’ti. さあ、適時と思われるときに(どうぞ)」と。
Atha kho isidattapurāṇā thapatayo yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu; さてイシダッタとプラーナの棟梁たちは世尊のもとに近づいた。
upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā bhagavantaṃ piṭṭhito piṭṭhito anubandhiṃsu. 近づくと世尊に礼拝して、世尊の後をずっと付き従った。
Atha kho bhagavā maggā okkamma yena aññataraṃ rukkhamūlaṃ tenupasaṅkami; さて世尊はから(脇に)入って、とある樹木の根元に近づかれた。
upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. 近づくと用意された座処に座られた。
Isidattapurāṇā thapatayo bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. イシダッタとプラーナの棟梁たちは世尊に礼拝して一隅に座った。
Ekamantaṃ nisinnā kho te isidattapurāṇā thapatayo bhagavantaṃ etadavocuṃ . 一隅に座ったそのイシダッタとプラーナの棟梁たちは、世尊にこう言った。
‘‘Yadā mayaṃ, bhante, bhagavantaṃ suṇāma .「尊者よ、我々が、
‘sāvatthiyā kosalesu cārikaṃ pakkamissatī’ti, hoti no tasmiṃ samaye anattamanatā hoti domanassaṃ .『世尊がサーヴァッティーからコーサラ国へ遊行に出発される』と聞く、そのとき我々には不適意とが生じます ——
‘dūre no bhagavā bhavissatī’ti.『世尊は我々から遠くなってしまう』と。
Yadā pana mayaṃ, bhante, bhagavantaṃ suṇāma . また尊者よ、我々が、
‘sāvatthiyā kosalesu cārikaṃ pakkanto’ti, hoti no tasmiṃ samaye anattamanatā hoti domanassaṃ .『世尊がサーヴァッティーからコーサラ国へ遊行に出発された』と聞く、そのとき我々には不適意とが生じます ——
‘dūre no bhagavā’’’ti.『世尊は我々から遠くなった』と。
‘‘Yadā pana mayaṃ, bhante, bhagavantaṃ suṇāma . また尊者よ、我々が、
‘kosalehi mallesu cārikaṃ pakkamissatī’ti, hoti no tasmiṃ samaye anattamanatā hoti domanassaṃ .『世尊はコーサラ国からマッラ国へ遊行に出発される』と聞く、そのとき我々には不適意とが生じます ——
‘dūre no bhagavā bhavissatī’ti.『世尊は我々から遠くなってしまう』と。
Yadā pana mayaṃ, bhante, bhagavantaṃ suṇāma . また尊者よ、我々が、
‘kosalehi mallesu cārikaṃ pakkanto’ti, hoti no tasmiṃ samaye anattamanatā hoti domanassaṃ .『世尊はコーサラ国からマッラ国へ遊行に出発された』と聞く、そのとき我々には不適意とが生じます ——
‘dūre no bhagavā’’’ti.『世尊は我々から遠くなった』と。
‘‘Yadā pana mayaṃ, bhante, bhagavantaṃ suṇāma . また尊者よ、我々が、
‘mallehi vajjīsu cārikaṃ pakkamissatī’ti, hoti no tasmiṃ samaye anattamanatā hoti domanassaṃ .『世尊がマッラ国からヴァッジ国へ遊行に出発される』と聞く、そのとき我々には不適意とが生じます ——
‘dūre no bhagavā bhavissatī’ti.『世尊は我々から遠くなってしまう』と。
Yadā pana mayaṃ, bhante, bhagavantaṃ suṇāma . また尊者よ、我々が、
‘mallehi vajjīsu cārikaṃ pakkanto’ti, hoti no tasmiṃ samaye anattamanatā hoti domanassaṃ .『世尊がマッラ国からヴァッジ国へ遊行に出発された』と聞く、そのとき我々には不適意とが生じます ——
‘dūre no bhagavā’’’ti.『世尊は我々から遠くなった』と。
‘‘Yadā pana mayaṃ, bhante, bhagavantaṃ suṇāma . また尊者よ、我々が、
‘vajjīhi kāsīsu cārikaṃ pakkamissatī’ti, hoti no tasmiṃ samaye anattamanatā hoti domanassaṃ .『世尊がヴァッジ国からカーシー国へ遊行に出発される』と聞く、そのとき我々には不適意とが生じます ——
‘dūre no bhagavā bhavissatī’ti.『世尊は我々から遠くなってしまう』と。
Yadā pana mayaṃ, bhante bhagavantaṃ suṇāma . また尊者よ、我々が、
‘vajjīhi kāsīsu cārikaṃ pakkanto’ti, hoti no tasmiṃ samaye anattamanatā hoti domanassaṃ .『世尊がヴァッジ国からカーシー国へ遊行に出発された』と聞く、そのとき我々には不適意とが生じます ——
‘dūre no bhagavā’’’ti.『世尊は我々から遠くなった』と。
‘‘Yadā pana mayaṃ, bhante, bhagavantaṃ suṇāma . また尊者よ、我々が、
‘kāsīhi māgadhe cārikaṃ pakkamissatī’ti, hoti no tasmiṃ samaye anattamanatā hoti domanassaṃ .『世尊がカーシー国からマガダ国へ遊行に出発される』と聞く、そのとき我々には不適意とが生じます ——
‘dūre no bhagavā bhavissatī’ti.『世尊は我々から遠くなってしまう』と。
Yadā pana mayaṃ, bhante, bhagavantaṃ suṇāma . また尊者よ、我々が、
‘kāsīhi māgadhe cārikaṃ pakkanto’ti, hoti anappakā no tasmiṃ samaye anattamanatā hoti anappakaṃ domanassaṃ .『世尊がカーシー国からマガダ国へ遊行に出発された』と聞く、そのとき我々には多くの不適意と多くの生じます ——
‘dūre no bhagavā’’’ti.『世尊は我々から遠くなった』と。
‘‘Yadā pana mayaṃ, bhante, bhagavantaṃ suṇāma . また尊者よ、我々が、
‘māgadhehi kāsīsu cārikaṃ pakkamissatī’ti, hoti no tasmiṃ samaye attamanatā hoti somanassaṃ .『世尊がマガダ国からカーシー国へ遊行に出発される』と聞く、そのとき我々には適意とが生じます ——
‘āsanne no bhagavā bhavissatī’ti.『世尊は我々に近づかれる』と。
Yadā pana mayaṃ, bhante, bhagavantaṃ suṇāma . また尊者よ、我々が、
‘māgadhehi kāsīsu cārikaṃ pakkanto’ti, hoti no tasmiṃ samaye attamanatā hoti somanassaṃ .『世尊がマガダ国からカーシー国へ遊行に出発された』と聞く、そのとき我々には適意とが生じます ——
‘āsanne no bhagavā’’’ti.『世尊は我々に近づかれた』と。
‘‘Yadā pana mayaṃ, bhante, bhagavantaṃ suṇāma . また尊者よ、我々が、
‘kāsīhi vajjīsu cārikaṃ pakkamissatī’ti, hoti no tasmiṃ samaye attamanatā hoti somanassaṃ .『世尊がカーシー国からヴァッジ国へ遊行に出発される』と聞く、そのとき我々には適意とが生じます。
Yadā pana mayaṃ, bhante, bhagavantaṃ suṇāma . また尊者よ、我々が、
‘kāsīhi vajjīsu cārikaṃ pakkanto’ti, hoti no tasmiṃ samaye attamanatā hoti somanassaṃ .『世尊がカーシー国からヴァッジ国へ遊行に出発された』と聞く、そのとき我々には適意とが生じます ——
‘āsanne no bhagavā’’’ti.『世尊は我々に近づかれた』と。
‘‘Yadā pana mayaṃ, bhante, bhagavantaṃ suṇāma . また尊者よ、我々が、
‘vajjīhi mallesu cārikaṃ pakkamissatī’ti, hoti no tasmiṃ samaye attamanatā hoti somanassaṃ .『世尊がヴァッジ国からマッラ国へ遊行に出発される』と聞く、そのとき我々には適意とが生じます ——
‘āsanne no bhagavā bhavissatī’ti.『世尊は我々に近づかれる』と。
Yadā pana mayaṃ, bhante, bhagavantaṃ suṇāma . また尊者よ、我々が、
‘vajjīhi mallesu cārikaṃ pakkanto’ti, hoti no tasmiṃ samaye attamanatā hoti somanassaṃ .『世尊がヴァッジ国からマッラ国へ遊行に出発された』と聞く、そのとき我々には適意とが生じます ——
‘āsanne no bhagavā’’’ti.『世尊は我々に近づかれた』と。
‘‘Yadā pana mayaṃ, bhante, bhagavantaṃ suṇāma . また尊者よ、我々が、
‘mallehi kosale cārikaṃ pakkamissatī’ti, hoti no tasmiṃ samaye attamanatā hoti somanassaṃ .『世尊がマッラ国からコーサラ国へ遊行に出発される』と聞く、そのとき我々には適意とが生じます ——
‘āsanne no bhagavā bhavissatī’ti.『世尊は我々に近づかれる』と。
Yadā pana mayaṃ, bhante, bhagavantaṃ suṇāma . また尊者よ、我々が、
‘mallehi kosale cārikaṃ pakkanto’ti, hoti no tasmiṃ samaye attamanatā hoti somanassaṃ .『世尊がマッラ国からコーサラ国へ遊行に出発された』と聞く、そのとき我々には適意とが生じます ——
‘āsanne no bhagavā’’’ti.『世尊は我々に近づかれた』と。
‘‘Yadā pana mayaṃ, bhante, bhagavantaṃ suṇāma . また尊者よ、我々が、
‘kosalehi sāvatthiṃ cārikaṃ pakkamissatī’ti, hoti no tasmiṃ samaye attamanatā hoti somanassaṃ .『世尊がコーサラ国からサーヴァッティーへ遊行に出発される』と聞く、そのとき我々には適意とが生じます ——
‘āsanne no bhagavā bhavissatī’ti.『世尊は我々に近づかれる』と。
Yadā pana mayaṃ, bhante, bhagavantaṃ suṇāma . また尊者よ、我々が、
‘sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme’ti, hoti anappakā no tasmiṃ samaye attamanatā hoti anappakaṃ somanassaṃ .『世尊はサーヴァッティーのジェータ林のアナータピンディカ僧園に住されている』と聞く、そのとき我々には多くの適意と多くの生じます ——
‘āsanne no bhagavā’’’ti.『世尊は我々に近づかれた』」と。
‘‘Tasmātiha, thapatayo, sambādho gharāvāso rajāpatho, abbhokāso pabbajjā.「それゆえここで、棟梁たちよ、家に住むことは煩わし汚泥の路であり、出家は野外です。
Alañca pana vo, thapatayo, appamādāyā’’ti. そして棟梁たちよ、あなたたちにも不放逸がふさわしいのです」と。
‘‘Atthi kho no, bhante, etamhā sambādhā añño sambādho sambādhataro ceva sambādhasaṅkhātataro cā’’ti.「尊者よ、我々にとって、この煩わしさとは別に、さらに煩わしいもの――しかも、いっそう『煩わしい』と考量されるもの――があります」と。
‘‘Katamo pana vo, thapatayo, etamhā sambādhā añño sambādho sambādhataro ceva sambādhasaṅkhātataro cā’’ti?「では棟梁たちよ、あなたたちにとって、この煩わしさとは別に、さらに煩わしいもの――しかも、いっそう『煩わしい』と考量されるものとは何ですか?」と。
‘‘Idha mayaṃ, bhante, yadā rājā pasenadi kosalo uyyānabhūmiṃ niyyātukāmo hoti, ye te rañño pasenadissa kosalassa nāgā opavayhā te kappetvā, yā tā rañño pasenadissa kosalassa pajāpatiyo piyā manāpā tā ekaṃ purato ekaṃ pacchato nisīdāpema.「尊者よ、ここに我々は、コーサラ国パセーナディ王が庭園に出かけようとされる時、かのコーサラ国パセーナディ王の乗るに適した王象を準備して、かのコーサラ国パセーナディ王の愛し好ましい妻たちを、一人は前に、一人は後に座らせます。
Tāsaṃ kho pana, bhante, bhaginīnaṃ evarūpo gandho hoti, seyyathāpi nāma gandhakaraṇḍakassa tāvadeva vivariyamānassa, yathā taṃ rājakaññānaṃ gandhena vibhūsitānaṃ. また尊者よ、その姉妹(女性)たちにはこのようながあります。まるで開けられたばかりの箱のような、着飾られた王女たちのそれです。
Tāsaṃ kho pana, bhante, bhaginīnaṃ evarūpo kāyasamphasso hoti, seyyathāpi nāma tūlapicuno vā kappāsapicuno vā, yathā taṃ rājakaññānaṃ sukhedhitānaṃ. また尊者よ、その姉妹(女性)たちにはこのようながあります。まるで綿花の綿や木綿の綿のような、幸福に育てられた王女たちのそれです。
Tasmiṃ kho pana, bhante, samaye nāgopi rakkhitabbo hoti, tāpi bhaginiyo rakkhitabbā honti, attāpi rakkhitabbo hoti. また尊者よ、そのときには象も守られるべきで、その姉妹(女性)たちも守られるべきで、自己もまた守られるべきです。
Na kho pana mayaṃ, bhante, abhijānāma tāsu bhaginīsu pāpakaṃ cittaṃ uppādetā. しかし尊者よ、我々がその姉妹(女性)たちに対して悪しきを生じさせた覚えはありません。
Ayaṃ kho no, bhante, etamhā sambādhā añño sambādho sambādhataro ceva sambādhasaṅkhātataro cā’’ti. 尊者よ、これが、我々にとって、この煩わしさとは別に、さらに煩わしいもの――しかも、いっそう『煩わしい』と考量されるもの――です」と。
‘‘Tasmātiha, thapatayo, sambādho gharāvāso rajāpatho, abbhokāso pabbajjā.「それゆえここで、棟梁たちよ、家に住むことは煩わし汚泥の路であり、出家は野外です。
Alañca pana vo, thapatayo, appamādāya. そして棟梁たちよ、あなたたちにも不放逸がふさわしいのです。
Catūhi kho, thapatayo, dhammehi samannāgato ariyasāvako sotāpanno hoti avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo. 棟梁たちよ、四つのを備えた聖弟子預流堕処に落ちぬ者、決定者等覚赴く者です。
‘‘Katamehi catūhi? 四つとは何か。
Idha, thapatayo, ariyasāvako buddhe aveccappasādena samannāgato hoti . 棟梁たちよ、ここに聖弟子は、仏陀確然たる浄信を備えています。
itipi so bhagavā…pe…『かの世尊は …中略…
satthā devamanussānaṃ buddho bhagavāti. 神々と人間の師仏陀、世尊である』と。
Dhamme…pe… に …中略…
saṅghe…pe… 僧伽に …中略…
vigatamalamaccherena cetasā ajjhāgāraṃ vasati muttacāgo payatapāṇi vossaggarato yācayogo dānasaṃvibhāgarato. 物惜しみのよごれを離れたで家に暮らし、喜捨を放ち、手を浄め、棄捨愉しみ、乞いに応じ、布施の分かち合いを愉しみます。1)
Imehi kho, thapatayo, catūhi dhammehi samannāgato ariyasāvako sotāpanno hoti avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo. 棟梁たちよ、これら四を備えた聖弟子預流堕処に落ちぬ者、決定者等覚赴く者です。
‘‘Tumhe kho, thapatayo, buddhe aveccappasādena samannāgatā . 棟梁たちよ、あなた方は仏陀確然たる浄信を備えています。
itipi so bhagavā…pe…『かの世尊は …中略…
satthā devamanussānaṃ buddho bhagavāti. 神々と人間の師仏陀、世尊である』と。
Dhamme…pe… に …中略…
saṅghe…pe… 僧伽に …中略…
yaṃ kho pana kiñci kule deyyadhammaṃ sabbaṃ taṃ appaṭivibhattaṃ sīlavantehi kalyāṇadhammehi. また、家におけるいかなる施物であれ、それはすべて、持戒善法者たちに分け隔てなく施されています。
Taṃ kiṃ maññatha, thapatayo, katividhā te kosalesu manussā ye tumhākaṃ samasamā, yadidaṃ . 棟梁たちよ、これをどう思いますか。コーサラ国にあなた方と同等の人々がどれほどいるだろうか —— つまり、
dānasaṃvibhāge’’ti? 布施の分かち合いにおいて」と。
‘‘Lābhā no, bhante, suladdhaṃ no, bhante!「尊者よ、我々の利得です!尊者よ、我々は良くました!
Yesaṃ no bhagavā evaṃ pajānātī’’ti. 世尊が我々の(ことを)このように了知しておられるとは」と。
1)
サッカの七誓戒に同一表現あり。➡在家向けの預流支