nibbāna
涅槃
涅槃、寂滅、鎮火
nibbāti:
鎮火
する、から来た言葉ですが、重要頻出語なので別にしておきます。
サーリプッタ尊者による定義があります。
‘‘‘Nibbānaṃ, nibbāna’nti, āvuso sāriputta, vuccati.
「友サーリプッタよ、『
涅槃
、
涅槃
』と言われます。
Katamaṃ nu kho, āvuso, nibbāna’’nti?
友よ、いったい何が
涅槃
ですか?」と。
‘‘Yo kho, āvuso, rāgakkhayo dosakkhayo mohakkhayo .
「友よ、
貪
の
尽滅
、
瞋
の
尽滅
、
痴
の
尽滅
。
idaṃ vuccati nibbāna’’nti.
これが
涅槃
と呼ばれます」と。
出典:
sn38.1
類語 nibbāti:
鎮火
‘‘Nibbānadhātuyā kho etaṃ, bhikkhu, adhivacanaṃ – ‘rāgavinayo dosavinayo mohavinayo’ti.
「比丘よ、この『
貪
の
調伏
、
瞋
の
調伏
、
痴
の
調伏
』は
涅槃
界
の
指示語
です。
Āsavānaṃ khayo tena vuccatī’’ti.
それによって
諸漏
の
尽滅
があると言われます」と。
出典:
sn45.7
Nibbānaninnā, bhikkhave, sammādiṭṭhi nibbānapoṇā nibbānapabbhārā’’ti.
比丘たちよ、
正見
は
涅槃
に向き、
涅槃
に傾き、
涅槃
へ傾斜するからです」と。
出典:
sn35.241
Taṇhākkhayo hi, rādha, nibbāna’’nti.
なぜならラーダよ、
渇愛
の
尽滅
が
涅槃
だから」と。
出典:
sn23.2
‘bhavanirodho nibbāna’’’nti.
『
有
の
滅
が
涅槃
である』」と。
出典:
sn12.68
‘‘Pubbe kho, susima, dhammaṭṭhitiñāṇaṃ, pacchā nibbāne ñāṇa’’nti.
「スシマよ、先に
法住智
があり、後に
涅槃
智
があります」と。
‘‘Na khvāhaṃ, bhante, imassa bhagavatā [bhagavato (pī.)] saṃkhittena bhāsitassa vitthārena atthaṃ ājānāmi.
「尊者よ、世尊によるこの
簡略
な所説の
詳細
な
意味
を、私は
理解
できません。
出典:
sn12.70
‘‘Vimutti kho, rādha, nibbānatthā’’.
「ラーダよ、
解脱
は
涅槃
のためです。」
出典:
sn23.1
Nibbānogadhañhi, rādha, brahmacariyaṃ vussati, nibbānaparāyanaṃ nibbānapariyosāna’’nti.
なぜならラーダよ、
涅槃
に
浸か
り、
涅槃
に
赴き
、
涅槃
で
完了
するために
梵行
は修されるからです」と。
出典:
sn23.1
Ime kho, nandiya, aṭṭha dhammā bhāvitā bahulīkatā nibbānaṅgamā honti nibbānaparāyanā nibbānapariyosānā’’ti.
ナンディヤよ、これら八つの
法
が
修養
され
多修
されると、
涅槃
に至るもの、
涅槃
に
赴く
もの、
涅槃
の
完了
になります」と。
出典:
sn45.10
‘‘Tassa vaḍḍhanti vedanā, anekā rūpasambhavā;
彼には
色彩
から
生成
したさまざまな
受
が
増
し
Abhijjhā ca vihesā ca, cittamassūpahaññati;
羨望
と
困りごと
がおき 彼の
心
は損なわれる
Evaṃ ācinato dukkhaṃ, ārā nibbānamuccati.
このように
苦
を
集積
する者には
涅槃
は遠い(と)言われる
出典:
sn35.95
‘‘Yathāssa jānato dhammaṃ, sevato cāpi vedanaṃ;
彼が
法
を知り たとえ
受
に関わるとしても
Khīyati nopacīyati, evaṃ so caratī sato;
それが
尽き
、積まれないよう そのように彼は
念
じてなす
Evaṃ apacinato dukkhaṃ, santike nibbānamuccatī’’ti.
このように
苦
を
削減
する者には
涅槃
は近い(と)言われる』と。
出典:
sn35.95
katamā ca sā, bhikkhave, nibbānasappāyā paṭipadā?
それでは比丘たちよ、その
涅槃
に
有益
な
行道
とは何か?
出典:
sn35.147
evameva kho, bhikkhave, bhikkhu ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bhāvento ariyaṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bahulīkaronto nibbānaninno hoti nibbānapoṇo nibbānapabbhāro.
まさにそのように比丘たちよ、
八支聖道
を
修養
し、
八支聖道
を
多修
している比丘は
涅槃
に向き、
涅槃
に傾き、
涅槃
に傾斜します。
出典:
sn45.97