sn12.32『黒歯経』Kaḷārasuttaṃ

Sāvatthiyaṃ viharati. (世尊は)サーヴァッティーに住されていた。
Atha kho kaḷārakhattiyo bhikkhu yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkami; さてカラーラ・カッティヤ比丘はサーリプッタ尊者のもとに近づいた。
upasaṅkamitvā āyasmatā sāriputtena saddhiṃ sammodi. 近づいてサーリプッタ尊者と挨拶を交わした。
Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi. 喜ばしい挨拶の話を交わしてから一隅に座った。
Ekamantaṃ nisinno kho kaḷārakhattiyo bhikkhu āyasmantaṃ sāriputtaṃ etadavoca . 一隅に座ったカラーラ・カッティヤ尊者は、サーリプッタ尊者にこう言った。
‘‘moḷiyaphagguno, āvuso sāriputta, bhikkhu sikkhaṃ paccakkhāya hīnāyāvattoti.「友サーリプッタよ、モーリヤ・パッグナ比丘が学びを拒絶して還俗したそうです。
Na hi nūna so āyasmā imasmiṃ dhammavinaye assāsamalatthāti. きっとかの尊者は、この法と律において安息を得なかったのでしょう。
Tena hāyasmā sāriputto imasmiṃ dhammavinaye assāsaṃ patto’’ti? それではサーリプッタ尊者は、この法と律において安息を得ましたか?」と。
‘‘Na khvāhaṃ, āvuso, kaṅkhāmī’’ti.「友よ、私は疑いません」と。
‘‘Āyatiṃ, panāvuso’’ti?「友よ、はたして今後も?」と。
‘‘Na khvāhaṃ, āvuso, vicikicchāmī’’ti.「友よ、私は迷いません」と。1)
Atha kho kaḷārakhattiyo bhikkhu uṭṭhāyāsanā yena bhagavā tenupasaṅkami; さてカラーラ・カッティヤ比丘は座から起き上がり、世尊のもとに近づいた。
upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. 近づくと世尊に礼拝して一隅に座った。
Ekamantaṃ nisinno kho kaḷārakhattiyo bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca . 一隅に座ったカラーラ・カッティヤ比丘は、世尊にこう言った。
‘‘āyasmatā, bhante, sāriputtena aññā byākatā .「尊者よ、サーリプッタ尊者によって開悟明言されました。
‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmī’’ti.尽き梵行は修められ、なすべきはなされた。二度とこの状態はない』と了知する」と。
Atha kho bhagavā aññataraṃ bhikkhuṃ āmantesi . すると世尊は、とある比丘に呼びかけられた。
‘‘ehi tvaṃ, bhikkhu, mama vacanena sāriputtaṃ āmantehi .「さあ比丘よ、君は私の言葉をもって、サーリプッタに呼びかけなさい。
‘satthā taṃ, āvuso sāriputta, āmantetī’’’ti.『友、サーリプッタよ、師があなたをお呼びです』と。
‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho so bhikkhu bhagavato paṭissutvā yenāyasmā sāriputto tenupasaṅkami;「尊者よ、そのように」と、その比丘は世尊に応えて、サーリプッタ尊者のもとに近づいた。
upasaṅkamitvā āyasmantaṃ sāriputtaṃ etadavoca . 近づくとサーリプッタ尊者にこう言った。
‘‘satthā taṃ, āvuso sāriputta, āmantetī’’ti.「友、サーリプッタよ、師があなたをお呼びです」と。
‘‘Evaṃ, āvuso’’ti kho āyasmā sāriputto tassa bhikkhuno paṭissutvā yena bhagavā tenupasaṅkami;「友よ、そのように」と。サーリプッタ尊者は、その比丘に応えて、世尊のもとに近づいた。
upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. 近づくと世尊に礼拝して一隅に座った。
Ekamantaṃ nisinnaṃ kho āyasmantaṃ sāriputtaṃ bhagavā etadavoca . 一隅に座ったサーリプッタ尊者に、世尊はこう言われた。
‘‘saccaṃ kira tayā, sāriputta, aññā byākatā .「サーリプッタよ、君によって開悟明言されたのは本当ですか、
‘khīṇā jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyaṃ, nāparaṃ itthattāyā’ti pajānāmī’’ti?尽き梵行は修められ、なすべきはなされた。二度とこの状態はない』と了知する」と?。
‘‘Na kho, bhante, etehi padehi etehi byañjanehi attho [attho ca (syā. kaṃ. ka.)] vutto’’ti.「尊者よ、これらの句やこれらの表現によって(開悟の)意義は言われてません」と。
‘‘Yena kenacipi, sāriputta, pariyāyena kulaputto aññaṃ byākaroti, atha kho byākataṃ byākatato daṭṭhabba’’nti.「しかしサーリプッタよ、およそ何らかのにより良家の子息が開悟明言するなら、そこで明言明言されたと見られるべきです」と。
‘‘Nanu ahampi, bhante, evaṃ vadāmi .「けれども尊者よ、私はこのように言いませんでしたか。
‘na kho, bhante, etehi padehi etehi byañjanehi attho vutto’’’ti.『尊者よ、これらの句やこれらの表現によって(開悟の)意義は言われてません。』」と。
‘‘Sace taṃ, sāriputta, evaṃ puccheyyuṃ .「サーリプッタよ、もし人々が君にこう問うなら、
‘kathaṃ jānatā pana tayā, āvuso sāriputta, kathaṃ passatā aññā byākatā .『では友サーリプッタよ、あなたはいかに知り、いかに見るときに開悟明言されるのですか、
khīṇā jāti vusitaṃ brahmacariyaṃ kataṃ karaṇīyaṃ nāparaṃ itthattāyāti pajānāmī’ti. ”尽き梵行は修められ、なすべきはなされた。二度とこの状態はない。”と了知する』と。
Evaṃ puṭṭho tvaṃ, sāriputta, kinti byākareyyāsī’’ti? サーリプッタよ、こう問われた君は何と解答しますか?」と。
‘‘Sace maṃ, bhante, evaṃ puccheyyuṃ .「尊者よ、もし彼らが私にこう問うなら、
‘kathaṃ jānatā pana tayā, āvuso sāriputta, kathaṃ passatā aññā byākatā .『では友サーリプッタよ、あなたはいかに知り、いかに見るときに開悟明言されるのですか、
khīṇā jāti vusitaṃ brahmacariyaṃ kataṃ karaṇīyaṃ nāparaṃ itthattāyāti pajānāmī’ti; ”尽き梵行は修められ、なすべきはなされた。二度とこの状態はない。”と了知する』と。
evaṃ puṭṭhohaṃ [puṭṭho ahaṃ (syā. kaṃ.), puṭṭhāhaṃ (pī. ka.)], bhante, evaṃ byākareyyaṃ . 尊者よ、そう問われた私は、こう解答するでしょう。
‘yaṃnidānā, āvuso, jāti, tassa nidānassa khayā khīṇasmiṃ khīṇāmhīti viditaṃ.『友よ、それに起因してがあるようなその起因尽滅ゆえに、尽滅のとき”私は尽滅した”と見出され、
Khīṇāmhīti viditvā . ”私は尽滅した”と見出されてから、
khīṇājāti vusitaṃ brahmacariyaṃ kataṃ karaṇīyaṃ nāparaṃ itthattāyāti pajānāmī’ti. ”尽き梵行は修められ、なすべきはなされた。二度とこの状態はない。”と了知します』と。
Evaṃ puṭṭhohaṃ, bhante, evaṃ byākareyya’’nti. 尊者よ、そう問われた私はこう解答するでしょう」と。
‘‘Sace pana taṃ, sāriputta, evaṃ puccheyyuṃ .「ではサーリプッタよ、もし人々が君にこう問うなら、
‘jāti panāvuso sāriputta, kiṃnidānā kiṃsamudayā kiṃjātikā kiṃpabhavā’ti?『では友サーリプッタよ、は何が起因で、何が起源で、何が出処で、何が発生源ですか?』と。
Evaṃ puṭṭho taṃ, sāriputta, kinti byākareyyāsī’’ti? サーリプッタよ、こう問われた君は何と解答しますか?」と。
‘‘Sace maṃ, bhante, evaṃ puccheyyuṃ .「尊者よ、もし彼らが私にこう問うなら、
‘jāti panāvuso sāriputta, kiṃnidānā kiṃsamudayā kiṃjātikā kiṃpabhavā’ti?『では友サーリプッタよ、は何が起因で、何が起源で、何が出処で、何が発生源ですか?』と。
Evaṃ puṭṭhohaṃ, bhante, evaṃ byākareyyaṃ . 尊者よ、そう問われた私はこう解答するでしょう、
‘jāti kho, āvuso, bhavanidānā bhavasamudayā bhavajātikā bhavappabhavā’ti.『友よ、起因で、起源で、が出処で、発生源です』と。
Evaṃ puṭṭhohaṃ, bhante, evaṃ byākareyya’’nti. 尊者よ、そう問われた私はこう解答するでしょう」と。
‘‘Sace pana taṃ, sāriputta, evaṃ puccheyyuṃ .「ではサーリプッタよ、もし人々が君にこう問うなら、
‘bhavo panāvuso sāriputta, kiṃnidāno kiṃsamudayo kiṃjātiko kiṃpabhavo’ti?『では友サーリプッタよ、は何が起因で、何が起源で、何が出処で、何が発生源ですか?』と。
Evaṃ puṭṭho tvaṃ, sāriputta, kinti byākareyyāsī’’ti? サーリプッタよ、こう問われた君は何と解答しますか?」と。
‘‘Sace maṃ, bhante, evaṃ puccheyyuṃ .「尊者よ、もし彼らが私にこう問うなら、
‘bhavo panāvuso sāriputta, kiṃnidāno kiṃsamudayo kiṃjātiko kiṃpabhavo’ti?『では友サーリプッタよ、は何が起因で、何が起源で、何が出処で、何が発生源ですか?』と。
Evaṃ puṭṭhohaṃ, bhante, evaṃ byākareyyaṃ . 尊者よ、そう問われた私はこう解答するでしょう、
‘bhavo kho, āvuso, upādānanidāno upādānasamudayo upādānajātiko upādānappabhavo’ti.『友よ、起因で、起源で、が出処で、発生源です』と。
Evaṃ puṭṭhohaṃ, bhante, evaṃ byākareyya’’nti. 尊者よ、そう問われた私はこう解答するでしょう」と。
‘‘Sace pana taṃ, sāriputta, evaṃ puccheyyuṃ .「ではサーリプッタよ、もし人々が君にこう問うなら、
‘upādānaṃ panāvuso…pe…『では友よ、は …中略…
sace pana taṃ, sāriputta, evaṃ puccheyyuṃ . ではサーリプッタよ、もし人々が君にこう問うなら、
taṇhā panāvuso sāriputta, kiṃnidānā kiṃsamudayā kiṃjātikā kiṃpabhavā’ti?『では友サーリプッタよ、渇愛は何が起因で、何が起源で、何が出処で、何が発生源ですか?』と。
Evaṃ puṭṭho tvaṃ, sāriputta, kinti byākareyyāsī’’ti? サーリプッタよ、こう問われた君は何と解答しますか?」と。
‘‘Sace maṃ, bhante, evaṃ puccheyyuṃ .「尊者よ、もし彼らが私にこう問うなら、
taṇhā panāvuso sāriputta, kiṃnidānā kiṃsamudayā kiṃjātikā kiṃpabhavā’ti?『では友サーリプッタよ、渇愛は何が起因で、何が起源で、何が出処で、何が発生源ですか?』と。
Evaṃ puṭṭhohaṃ, bhante, evaṃ byākareyyaṃ . 尊者よ、そう問われた私はこう解答するでしょう、
‘taṇhā kho, āvuso, vedanānidānā vedanāsamudayā vedanājātikā vedanāpabhavā’ti.渇愛は、起因で、起源で、が出処で、発生源です』と。
Evaṃ puṭṭhohaṃ, bhante, evaṃ byākareyya’’nti. 尊者よ、そう問われた私はこう解答するでしょう」と。
‘‘Sace pana taṃ, sāriputta, evaṃ puccheyyuṃ .「ではサーリプッタよ、もし人々が君にこう問うなら、
‘kathaṃ jānato pana te, āvuso sāriputta, kathaṃ passato yā vedanāsu nandī sā na upaṭṭhāsī’ti.『では友サーリプッタよ、あなたはいかに知り、いかに見るとき、のうちに喜び現前しなかったのですか?』と。
Evaṃ puṭṭho tvaṃ, sāriputta, kinti byākareyyāsī’’ti? サーリプッタよ、こう問われた君は何と解答しますか?」と。
‘‘Sace maṃ, bhante, evaṃ puccheyyuṃ .「尊者よ、もし彼らが私にこう問うなら、
‘kathaṃ jānato pana te, āvuso sāriputta, kathaṃ passato yā vedanāsu nandī sā na upaṭṭhāsī’ti evaṃ puṭṭhohaṃ, bhante, evaṃ byākareyyaṃ .『では友サーリプッタよ、あなたはいかに知り、いかに見るとき、のうちに喜び現前しなかったのですか?』と。尊者よ、そう問われた私はこう解答するでしょう、
‘tisso kho imā, āvuso, vedanā.『友よ、これら三種のがある。
Katamā tisso? いかなる三つか?
Sukhā vedanā, dukkhā vedanā, adukkhamasukhā vedanā. 楽受苦受不苦不楽受
Imā kho, āvuso, tisso vedanā aniccā. 友よ、これら三種の無常です。
Yadaniccaṃ taṃ dukkhanti viditaṃ [viditā (ṭīkā)], yā vedanāsu nandī sā na upaṭṭhāsī’ti. 無常なるもの、それはであると見出されたとき、のうちに喜び現前しませんでした』と。
Evaṃ, puṭṭhohaṃ, bhante, evaṃ byākareyya’’nti. 尊者よ、そう問われた私はこう解答するでしょう」と。
‘‘Sādhu sādhu, sāriputta.善きかな善きかな。サーリプッタよ。
Ayampi kho, sāriputta, pariyāyo, etasseva atthassa saṃkhittena veyyākaraṇāya . サーリプッタよ、その意義簡略解答のために、このもあります。
‘yaṃ kiñci vedayitaṃ taṃ dukkhasmi’’’nti.『何であれ感受されたもの、それはのうちにある』」と。2)
‘‘Sace pana taṃ, sāriputta, evaṃ puccheyyuṃ .「ではサーリプッタよ、もし人々が君にこう問うなら、
‘kathaṃ vimokkhā pana tayā, āvuso sāriputta, aññā byākatā .『では友サーリプッタよ、あなたのいかなる解脱によって開悟明言されるのですか、
khīṇā jāti vusitaṃ brahmacariyaṃ kataṃ karaṇīyaṃ nāparaṃ itthattāyāti pajānāmī’ti? ”尽き梵行は修められ、なすべきはなされた。二度とこの状態はない。”と了知する?』と。
Evaṃ puṭṭho tvaṃ, sāriputta, kinti byākareyyāsī’’ti? サーリプッタよ、こう問われた君は何と解答しますか?」と。
‘‘Sace maṃ, bhante, evaṃ puccheyyuṃ .「尊者よ、もし彼らが私にこう問うなら、
‘kathaṃ vimokkhā pana tayā, āvuso sāriputta, aññā byākatā .『では友サーリプッタよ、あなたのいかなる解脱によって開悟明言されるのですか、
khīṇā jāti vusitaṃ brahmacariyaṃ kataṃ karaṇīyaṃ nāparaṃ itthattāyāti pajānāmī’ti. ”尽き梵行は修められ、なすべきはなされた。二度とこの状態はない。”と了知する』と。
Evaṃ puṭṭhohaṃ, bhante, evaṃ byākareyyaṃ . 尊者よ、そう問われた私はこう解答するでしょう、
‘ajjhattaṃ vimokkhā khvāhaṃ, āvuso, sabbupādānakkhayā tathā sato viharāmi yathā sataṃ viharantaṃ āsavā nānussavanti, attānañca nāvajānāmī’ti.『友よ、私は、一切尽滅による内なる解脱ゆえに、諸漏じつつ住する者に随流しないように、そのようにじつつ住し、自己を軽視しません。』と
Evaṃ puṭṭhohaṃ, bhante, evaṃ byākareyya’’nti. 尊者よ、そう問われた私はこう解答するでしょう」と。
‘‘Sādhu sādhu, sāriputta.善きかな善きかな。サーリプッタよ。
Ayampi kho sāriputta, pariyāyo etasseva atthassa saṃkhittena veyyākaraṇāya . サーリプッタよ、その意義簡略解答のために、このもあります。
ye āsavā samaṇena vuttā tesvāhaṃ na kaṅkhāmi, te me pahīnāti na vicikicchāmī’’ti. およそ沙門により説かれた諸漏、私はそれらについて疑わず、それらは私によりじられたのかと迷わない」と。3)
Idamavoca bhagavā. 世尊はこう言われた。
Idaṃ vatvā sugato uṭṭhāyāsanā vihāraṃ pāvisi. こう言われて、善逝は座から起き上がると僧房へ入られた。
Tatra kho āyasmā sāriputto acirapakkantassa bhagavato bhikkhū āmantesi . そのときサーリプッタ尊者は、世尊が立ち去られてまもなく、比丘たちへ呼びかけた。
‘‘pubbe appaṭisaṃviditaṃ maṃ, āvuso, bhagavā paṭhamaṃ pañhaṃ apucchi, tassa me ahosi dandhāyitattaṃ.「友よ、世尊は私にかつて体験しない初の質問をされ、それには私の遅れがありました。
Yato ca kho me, āvuso, bhagavā paṭhamaṃ pañhaṃ anumodi, tassa mayhaṃ, āvuso, etadahosi . しかし友よ、世尊は、私の初の質問(の返答)に随喜されたので、そのとき私に、この(思い)がありました。
divasaṃ cepi maṃ bhagavā etamatthaṃ puccheyya aññamaññehi padehi aññamaññehi pariyāyehi, divasampāhaṃ bhagavato etamatthaṃ byākareyyaṃ aññamaññehi padehi aññamaññehi pariyāyehi. たとえ世尊が私に一昼、様々な句、様々なによりこの意義を問われても、私は一昼、様々な句、様々なによりその意義を世尊へ解答するでしょう。
Rattiṃ cepi maṃ bhagavā etamatthaṃ puccheyya aññamaññehi padehi aññamaññehi pariyāyehi, rattimpāhaṃ bhagavato etamatthaṃ byākareyyaṃ aññamaññehi padehi aññamaññehi pariyāyehi. たとえ世尊が私に一夜、様々な句、様々なによりこの意義を問われても、私は一夜、様々な句、様々なによりその意義を世尊へ解答するでしょう。
Rattindivaṃ [rattidivaṃ (ka.)] cepi maṃ bhagavā etamatthaṃ puccheyya aññamaññehi padehi aññamaññehi pariyāyehi, rattindivampāhaṃ bhagavato etamatthaṃ byākareyyaṃ aññamaññehi padehi aññamaññehi pariyāyehi. たとえ世尊が私に一昼夜、様々な句、様々なによりこの意義を問われても、私は一昼夜、様々な句、様々なによりその意義を世尊へ解答するでしょう。
Dve rattindivāni cepi maṃ bhagavā etamatthaṃ puccheyya…pe… たとえ世尊が私に二昼夜、この意義を …中略…
dve rattindivānipāhaṃ bhagavato etamatthaṃ byākareyyaṃ…pe… 私は二昼夜、その意義を世尊へ解答するでしょう。 …中略…
tīṇi rattindivāni cepi maṃ bhagavā etamatthaṃ puccheyya…pe… たとえ世尊が私に三昼夜、この意義を …中略…
tīṇi rattindivānipāhaṃ bhagavato etamatthaṃ byākareyyaṃ…pe… 私は三昼夜、その意義を世尊へ解答するでしょう。 …中略…
cattāri rattindivāni cepi maṃ bhagavā etamatthaṃ puccheyya…pe… たとえ世尊が私に四昼夜、この意義を …中略…
cattāri rattindivānipāhaṃ bhagavato etamatthaṃ byākareyyaṃ…pe… 私は四昼夜、その意義を世尊へ解答するでしょう。 …中略…
pañca rattindivāni cepi maṃ bhagavā etamatthaṃ puccheyya…pe… たとえ世尊が私に五昼夜、この意義を …中略…
pañca rattindivānipāhaṃ bhagavato etamatthaṃ byākareyyaṃ…pe… 私は五昼夜、その意義を世尊へ解答するでしょう。 …中略…
cha rattindivāni cepi maṃ bhagavā etamatthaṃ puccheyya…pe… たとえ世尊が私に六昼夜、この意義を …中略…
cha rattindivānipāhaṃ bhagavato etamatthaṃ byākareyyaṃ…pe… 私は六昼夜、その意義を世尊へ解答するでしょう。 …中略…
satta rattindivāni cepi maṃ bhagavā etamatthaṃ puccheyya aññamaññehi padehi aññamaññehi pariyāyehi, satta rattindivānipāhaṃ bhagavato etamatthaṃ byākareyyaṃ aññamaññehi padehi aññamaññehi pariyāyehī’’ti. たとえ世尊が私に七昼夜、様々な句、様々なによりこの意義を問われても、私は七昼夜、様々な句、様々なによりその意義を世尊へ解答するでしょう」と。
Atha kho kaḷārakhattiyo bhikkhu uṭṭhāyāsanā yena bhagavā tenupasaṅkami; さてカラーラ・カッティヤ比丘は座から起き上がり、世尊のもとに近づいた。
upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. 近づくと世尊に礼拝して一隅に座った。
Ekamantaṃ nisinno kho kaḷārakhattiyo bhikkhu bhagavantaṃ etadavoca . 一隅に座ったカラーラ・カッティヤ比丘は、世尊にこう言った。
‘‘āyasmatā, bhante, sāriputtena sīhanādo nadito .「尊者よ、サーリプッタ尊者によって獅子吼がなされました。
pubbe appaṭisaṃviditaṃ maṃ, āvuso, bhagavā paṭhamaṃ pañhaṃ apucchi, tassa me ahosi dandhāyitattaṃ.『友よ、世尊は私にかつて体験しない初の質問をされ、それには私の遅れがありました。
Yato ca kho me, āvuso, bhagavā paṭhamaṃ pañhaṃ anumodi, tassa mayhaṃ, āvuso, etadahosi . しかし友よ、世尊は、私の初の質問(の返答)に随喜されたので、そのとき私に、この(思い)がありました。
divasaṃ cepi maṃ bhagavā etamatthaṃ puccheyya aññamaññehi padehi aññamaññehi pariyāyehi, divasampāhaṃ bhagavato etamatthaṃ byākareyyaṃ aññamaññehi padehi aññamaññehi pariyāyehi; たとえ世尊が私に一昼、様々な句、様々なによりこの意義を問われても、私は一昼、様々な句、様々なによりその意義を世尊へ解答するでしょう。
rattiṃ cepi…pe… たとえ 一夜、…中略…
rattindivaṃ cepi maṃ bhagavā…pe… たとえ世尊が私に一昼夜、 …中略…
dve rattindivāni cepi maṃ bhagavā…pe… たとえ世尊が私に二昼夜、 …中略…
tīṇi… 三 …
cattāri… 四 …
pañca… 五 …
cha… 六 …
satta rattindivāni cepi maṃ bhagavā etamatthaṃ puccheyya aññamaññehi padehi aññamaññehi pariyāyehi, satta rattindivānipāhaṃ bhagavato etamatthaṃ byākareyyaṃ aññamaññehi padehi aññamaññehi pariyāyehī’’ti. たとえ世尊が私に七昼夜、様々な句、様々なによりこの意義を問われても、私は七昼夜、様々な句、様々なによりその意義を世尊へ解答するでしょう』」と。
‘‘Sā hi, bhikkhu, sāriputtassa dhammadhātu suppaṭividdhā, yassā dhammadhātuyā suppaṭividdhattā divasaṃ cepāhaṃ sāriputtaṃ etamatthaṃ puccheyyaṃ aññamaññehi padehi aññamaññehi pariyāyehi,「なぜなら比丘よ、サーリプッタにはそのがよく見抜かれていて、そののよく見抜かれたゆえ、たとえ一昼、様々な句、様々なにより私がサーリプッタへこの意義を問うても、
divasampi me sāriputto etamatthaṃ byākareyya aññamaññehi padehi aññamaññehi pariyāyehi. サーリプッタは一昼、様々な句、様々なによりこの意義を私へ解答するでしょう。
Rattiṃ cepāhaṃ sāriputtaṃ etamatthaṃ puccheyyaṃ aññamaññehi padehi aññamaññehi pariyāyehi, rattimpi me sāriputto etamatthaṃ byākareyya…pe… たとえ一夜、様々な句、様々なにより私がサーリプッタへこの意義を問うても、サーリプッタは一夜、様々な句、様々なによりこの意義を私へ解答するでしょう。 …中略…
rattindivaṃ cepāhaṃ sāriputtaṃ etamatthaṃ puccheyyaṃ, rattindivampi me sāriputto etamatthaṃ byākareyya … たとえ一昼夜、私がサーリプッタへこの意義を問うても、サーリプッタは一昼夜、この意義を私へ解答するでしょう。 …
dve rattindivāni cepāhaṃ sāriputtaṃ etamatthaṃ puccheyyaṃ, dve rattindivānipi me sāriputto etamatthaṃ byākareyya… たとえ二昼夜、私がサーリプッタへこの意義を問うても、サーリプッタは二昼夜、この意義を私へ解答するでしょう。 …
tīṇi rattindivāni cepāhaṃ sāriputtaṃ etamatthaṃ puccheyyaṃ, tīṇi rattindivānipi me sāriputto etamatthaṃ byākareyya… たとえ三昼夜、私がサーリプッタへこの意義を問うても、サーリプッタは三昼夜、この意義を私へ解答するでしょう。 …
cattāri rattindivāni cepāhaṃ sāriputtaṃ etamatthaṃ puccheyyaṃ, cattāri rattindivānipi me sāriputto etamatthaṃ byākareyya… たとえ四昼夜、私がサーリプッタへこの意義を問うても、サーリプッタは四昼夜、この意義を私へ解答するでしょう。 …
pañca rattindivāni cepāhaṃ sāriputtaṃ etamatthaṃ puccheyyaṃ, pañca rattindivānipi me sāriputto etamatthaṃ byākareyya… たとえ五昼夜、私がサーリプッタへこの意義を問うても、サーリプッタは五昼夜、この意義を私へ解答するでしょう。 …
cha rattindivāni cepāhaṃ sāriputtaṃ etamatthaṃ puccheyyaṃ, cha rattindivānipi me sāriputto etamatthaṃ byākareyya… たとえ六昼夜、私がサーリプッタへこの意義を問うても、サーリプッタは六昼夜、この意義を私へ解答するでしょう。 …
satta rattindivāni cepāhaṃ sāriputtaṃ etamatthaṃ puccheyyaṃ aññamaññehi padehi aññamaññehi pariyāyehi, satta rattindivānipi me sāriputto etamatthaṃ byākareyya aññamaññehi padehi aññamaññehi pariyāyehī’’ti. たとえ七昼夜、様々な句、様々なにより私がサーリプッタへこの意義を問うても、サーリプッタは七昼夜、様々な句、様々なによりこの意義を私へ解答するでしょう」と。
1)
この解答が3)と関連します。
2)
sn36.11で詳説されています。
3)
1)のサーリプッタ尊者の発言は、開悟の明言のひとつの方法でした。