mn34 『牧牛者小経』 (ぼくぎゅうしゃしょうきょう、 Cūḷagopālakasuttaṃ、チューラゴーパーラカ・スッタ)
私はこのように聞いた。
ある時、世尊はヴァッジ国のガンガー河岸のウッカーチェーラーに住されていた。
そのとき世尊は比丘たちに呼びかけられた。
「比丘たちよ」と。
「尊者よ」と、その比丘たちは世尊へ応じた。
世尊はこう言われた。
「比丘たちよ、かつてマガダの智慧劣る類の牛飼いが、雨安居の最終月の秋頃に、ガンガー河の此岸を調べず、彼岸を調べず、牛たちをスヴィデーハ1)の渡し場でないところで北岸に渡らせた。
すると比丘たちよ、牛たちはガンガー河の流れの中央で輪(のよう)になり、そこで不幸と災難に陥った。
それはなぜか?
なぜなら比丘たちよ、マガダの智慧劣る類の牛飼いが、雨安居の最終月の秋頃に、ガンガー河の此岸を調べず、彼岸を調べず、牛たちをスヴィデーハ国の渡し場でないところで北岸に渡らせたからである。
まさにそのように比丘たちよ、沙門、婆羅門の誰であれ、この世界に巧みでなく、他世界に巧みでなく、魔の領域に巧みでなく、魔なき領域に巧みでなく、
死の領域に巧みでなく、死なき領域に巧みでない者たちがいるが、彼らを聞くべき、信ずべきと思う者たち、彼らにとってそれは長きにわたってためにならず苦となるであろう。
比丘たちよ、かつてマガダの有慧の類の牛飼いが、雨安居の最終月の秋頃に、ガンガー河の此岸を調べ、彼岸を調べ、牛たちをスヴィデーハの渡し場で北岸に渡らせた。
彼は最初に牛父、牛の指導者である雄牛たちを渡らせた。
彼らはガンガーの流れを横切って無事に彼岸に行った。
そして次に、元気な牛たち、調御されるべき牛たちを渡らせた。
彼らもガンガーの流れを横切って無事に彼岸に行った。
そして次に、雄の子牛たち、雌の子牛たちを渡らせた。
彼らもガンガーの流れを横切って無事に彼岸に行った。
そして次に、痩せて力のない子牛たちを渡らせた。
彼らもガンガーの流れを横切って無事に彼岸に行った。
比丘たちよ、当時、生まれたばかりの幼い子牛は母牛の叫びによって運ばれて、彼もガンガーの流れを横切って無事に彼岸に行った。
それはなぜか?
なぜなら比丘たちよ、マガダの有慧の類の牛飼いが、雨安居の最終月の秋頃に、ガンガー河の此岸を調べ、彼岸を調べ、牛たちをスヴィデーハの渡し場で北岸に渡らせたからである。
まさにそのように比丘たちよ、沙門、婆羅門の誰であれ、この世界に巧みで、他世界に巧みで、魔の領域に巧みで、魔なき領域に巧みで、
死の領域に巧みで、死なき領域に巧みな者たちがいるが、彼らを聞くべき、信ずべきと思う者たち、彼らにとってそれは長きにわたり恩恵と幸福のためになるだろう。
比丘たちよ、まるでガンガーの流れを横切って無事に彼岸に行ったかの牛父、牛の指導者である雄牛たちのように、比丘たちよ、
かの阿羅漢、漏尽者、完成者、なすべきがなされ、荷が下ろされ、善利に達し、有の結縛が尽き果て、正しく開悟し、解脱した比丘たち。彼らは魔の流れを横切って無事に彼岸に至った。
比丘たちよ、まるでガンガーの流れを横切って無事に彼岸に行ったかの元気な牛たち、調御されるべき牛たちのように比丘たちよ、
およそ五下分結の遍尽ゆえに化生者であり、そこで般涅槃して、その世界から還らざる性質となるその比丘たち、彼らも魔の流れを横切って無事に彼岸に至るであろう。
比丘たちよ、まるでガンガーの流れを横切って無事に彼岸に行ったかの雄の子牛たち、雌の子牛たちのように比丘たちよ、
およそ三結の遍尽と染・瞋・痴の薄さにより一来となり、ただ一度だけ、この世界に来て苦の終わりをなすその比丘たち、彼らも魔の流れを横切って無事に彼岸に至るであろう。
比丘たちよ、まるでガンガーの流れを横切って無事に彼岸に行った、かの痩せて力のない子牛たちのように、比丘たちよ、
およそ三結の遍尽ゆえに預流、不堕処の性質ある、決定者、等覚へ赴く者である比丘たち、
彼らも魔の流れを横切って無事に彼岸に至るであろう。
比丘たちよ、まるでガンガーの流れを横切って無事に彼岸に行った、母牛の叫びによって運ばれた生まれたばかりの幼い子牛のように、
比丘たちよ、法従行者、信従行者である比丘たち、彼らも魔の流れを横切って無事に彼岸に至るであろう。
そして比丘たちよ、私はこの世界に巧みで、他世界に巧みで、魔の領域に巧みで、魔なき領域に巧みで、死の領域に巧みで、死なき領域に巧みな者である。
比丘たちよ、その私を聞くべき、信ずべきと思う者たち、彼らにとってそれは長きにわたり恩恵と幸福のためになるだろう」と。
世尊はこう言われた。
こうおっしゃり、師である善逝はさらに、
「この世界、他の世界、そして
魔によって到達されるもの、死によって到達されないものは
知者によりよく明らかにされた
一切世界を証知し、等覚し、了知したとき
安穏の涅槃を得るための 不死の門が開示された
悪しき者の流れは切られ 粉々にされ 元から断たれた
比丘たちよ 悦多くあれ 安穏を願うがよい」と。
Evaṃ me sutaṃ .
ekaṃ samayaṃ bhagavā vajjīsu viharati ukkacelāyaṃ gaṅgāya nadiyā tīre.
Tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi .
‘‘bhikkhavo’’ti.
‘‘Bhadante’’ti te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ.
Bhagavā etadavoca .
‘‘Bhūtapubbaṃ, bhikkhave, māgadhako gopālako duppaññajātiko, vassānaṃ pacchime māse saradasamaye, asamavekkhitvā gaṅgāya nadiyā orimaṃ tīraṃ, asamavekkhitvā pārimaṃ tīraṃ, atittheneva gāvo patāresi uttaraṃ tīraṃ suvidehānaṃ.
Atha kho, bhikkhave, gāvo majjhegaṅgāya nadiyā sote āmaṇḍaliyaṃ karitvā tattheva anayabyasanaṃ āpajjiṃsu.
Taṃ kissa hetu?
Tathā hi so, bhikkhave, māgadhako gopālako duppaññajātiko, vassānaṃ pacchime māse saradasamaye, asamavekkhitvā gaṅgāya nadiyā orimaṃ tīraṃ, asamavekkhitvā pārimaṃ tīraṃ, atittheneva gāvo patāresi uttaraṃ tīraṃ suvidehānaṃ.
Evameva kho, bhikkhave, ye hi keci [ye keci (syā. kaṃ.)] samaṇā vā brāhmaṇā vā akusalā imassa lokassa akusalā parassa lokassa, akusalā māradheyyassa akusalā amāradheyyassa,
akusalā maccudheyyassa akusalā amaccudheyyassa, tesaṃ ye sotabbaṃ saddahātabbaṃ maññissanti, tesaṃ taṃ bhavissati dīgharattaṃ ahitāya dukkhāya.
‘‘Bhūtapubbaṃ, bhikkhave, māgadhako gopālako sappaññajātiko, vassānaṃ pacchime māse saradasamaye, samavekkhitvā gaṅgāya nadiyā orimaṃ tīraṃ, samavekkhitvā pārimaṃ tīraṃ, tittheneva gāvo patāresi uttaraṃ tīraṃ suvidehānaṃ.
So paṭhamaṃ patāresi ye te usabhā gopitaro gopariṇāyakā.
Te tiriyaṃ gaṅgāya sotaṃ chetvā sotthinā pāraṃ agamaṃsu.
Athāpare patāresi balavagāvo dammagāvo.
Tepi tiriyaṃ gaṅgāya sotaṃ chetvā sotthinā pāraṃ agamaṃsu.
Athāpare patāresi vacchatare vacchatariyo.
Tepi tiriyaṃ gaṅgāya sotaṃ chetvā sotthinā pāraṃ agamaṃsu.
Athāpare patāresi vacchake kisābalake [kisabalake (sī. syā. pī.)].
Tepi tiriyaṃ gaṅgāya sotaṃ chetvā sotthinā pāraṃ agamaṃsu.
Bhūtapubbaṃ, bhikkhave, vacchako taruṇako tāvadeva jātako mātugoravakena vuyhamāno, sopi tiriyaṃ gaṅgāya sotaṃ chetvā sotthinā pāraṃ agamāsi.
Taṃ kissa hetu?
Tathā hi so, bhikkhave, māgadhako gopālako sappaññajātiko, vassānaṃ pacchime māse saradasamaye, samavekkhitvā gaṅgāya nadiyā orimaṃ tīraṃ, samavekkhitvā pārimaṃ tīraṃ, tittheneva gāvo patāresi uttaraṃ tīraṃ suvidehānaṃ.
Evameva kho, bhikkhave, ye hi keci samaṇā vā brāhmaṇā vā kusalā imassa lokassa kusalā parassa lokassa, kusalā māradheyyassa kusalā amāradheyyassa,
kusalā maccudheyyassa kusalā amaccudheyyassa, tesaṃ ye sotabbaṃ saddahātabbaṃ maññissanti, tesaṃ taṃ bhavissati dīgharattaṃ hitāya sukhāya.
‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, ye te usabhā gopitaro gopariṇāyakā te tiriyaṃ gaṅgāya sotaṃ chetvā sotthinā pāraṃ agamaṃsu, evameva kho, bhikkhave,
ye te bhikkhū arahanto khīṇāsavā vusitavanto katakaraṇīyā ohitabhārā anuppattasadatthā parikkhīṇabhavasaṃyojanā sammadaññā vimuttā, te tiriyaṃ mārassa sotaṃ chetvā sotthinā pāraṃ gatā.
‘‘Seyyathāpi te, bhikkhave, balavagāvo dammagāvo tiriyaṃ gaṅgāya sotaṃ chetvā sotthinā pāraṃ agamaṃsu, evameva kho, bhikkhave,
ye te bhikkhū pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā opapātikā tattha parinibbāyino anāvattidhammā tasmā lokā, tepi tiriyaṃ mārassa sotaṃ chetvā sotthinā pāraṃ gamissanti.
‘‘Seyyathāpi te, bhikkhave, vacchatarā vacchatariyo tiriyaṃ gaṅgāya sotaṃ chetvā sotthinā pāraṃ agamaṃsu, evameva kho, bhikkhave,
ye te bhikkhū tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā rāgadosamohānaṃ tanuttā sakadāgāmino sakiṃdeva imaṃ lokaṃ āgantvā dukkhassantaṃ karissanti, tepi tiriyaṃ mārassa sotaṃ chetvā sotthinā pāraṃ gamissanti.
‘‘Seyyathāpi te, bhikkhave, vacchakā kisābalakā tiriyaṃ gaṅgāya sotaṃ chetvā sotthinā pāraṃ agamaṃsu, evameva kho, bhikkhave,
ye te bhikkhū tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā sotāpannā avinipātadhammā niyatā sambodhiparāyanā,
tepi tiriyaṃ mārassa sotaṃ chetvā sotthinā pāraṃ gamissanti.
‘‘Seyyathāpi so, bhikkhave, vacchako taruṇako tāvadeva jātako mātugoravakena vuyhamāno tiriyaṃ gaṅgāya sotaṃ chetvā sotthinā pāraṃ agamāsi,
evameva kho, bhikkhave, ye te bhikkhū dhammānusārino saddhānusārino, tepi tiriyaṃ mārassa sotaṃ chetvā sotthinā pāraṃ gamissanti.
‘‘Ahaṃ kho pana, bhikkhave, kusalo imassa lokassa kusalo parassa lokassa, kusalo māradheyyassa kusalo amāradheyyassa, kusalo maccudheyyassa kusalo amaccudheyyassa.
Tassa mayhaṃ, bhikkhave, ye sotabbaṃ saddahātabbaṃ maññissanti, tesaṃ taṃ bhavissati dīgharattaṃ hitāya sukhāyā’’ti.
Idamavoca bhagavā.
Idaṃ vatvā sugato athāparaṃ etadavoca satthā .
‘‘Ayaṃ loko paro loko, jānatā suppakāsito;
Yañca mārena sampattaṃ, appattaṃ yañca maccunā.
‘‘Sabbaṃ lokaṃ abhiññāya, sambuddhena pajānatā;
Vivaṭaṃ amatadvāraṃ, khemaṃ nibbānapattiyā.
‘‘Chinnaṃ pāpimato sotaṃ, viddhastaṃ vinaḷīkataṃ;
Pāmojjabahulā hotha, khemaṃ pattattha [patthetha (syā. kaṃ. ka. aṭṭhakathāyaṃ saṃvaṇṇetabbapāṭho)] bhikkhavo’’ti.
