蘊, あつまり, 肩, 幹
1. bulk; 2. the trunk of the body or of a tree; 3. mass; heap; 4. a section or chapter; 5. sensorial aggregates
蘊とは要素の集合、かたまりほどの意味となります。
類語 pañcakkhandha:五蘊、pañcupādānakkhandha:五取蘊
🟦蘊🟦
| ‘‘Sattisūlūpamā kāmā, khandhāsaṃ adhikuṭṭanā; | 愛欲は刃物や槍のごとく 諸蘊は彼らの断頭台なり |
| Yaṃ tvaṃ kāmaratiṃ brūsi, arati mayha sā ahū’’ti. | 君が快楽と述べるそれは 私の不快となった」と。 |
| Yā tesaṃ tesaṃ sattānaṃ tamhā tamhā sattanikāyā cuti cavanatā bhedo antaradhānaṃ maccu maraṇaṃ kālakiriyā khandhānaṃ bhedo kaḷevarassa nikkhepo ( ) [(jīvitindriyassa upacchedo) (syā. kaṃ.) evamuparipi, aṭṭhakathāyaṃ pana na dissati], idaṃ vuccati maraṇaṃ. | それぞれの生類の、それぞれの種別における没、死没、崩壊、消失、死王、死、最期、諸蘊の崩壊、肉体の投棄。これが死と呼ばれます。 |
| ‘‘Bhārā have pañcakkhandhā, bhārahāro ca puggalo; | 「荷物はじつに五蘊であり 荷物を運ぶものは人である |
| Yāvatā, bhikkhave, khandhadhātuāyatanaṃ tampi na maññati, tasmimpi na maññati, tatopi na maññati, taṃ meti na maññati. | 比丘たちよ、彼は蘊・界・処の限りにおいて、それを思わず、それについても思わず、それからも思わず、私のそれと思いません。 |
| So evaṃ amaññamāno na ca kiñci loke upādiyati. | このように思わない彼は、世間で何であれ取着せず、 |
🟦塊🟦
| Evañhi so, bhikkhave, mahāaggikkhandho tadāhāro tadupādāno ciraṃ dīghamaddhānaṃ jaleyya. | こうして比丘たちよ、その大きな火の塊はそれを食とし、それを取として久しく長い間燃えるでしょう。1) |
| ‘‘Sabbattha vihatā nandī, tamokkhandho padālito; | 喜びはあらゆる処で破壊され 暗黒の塊は打ち砕かれた2) |
| Jetvāna maccuno [jetvā namucino (sī.)] senaṃ, viharāmi anāsavā’’ti. | 死王の軍隊に勝って 漏なき私は住する3)」と。 |
| ‘‘Paṭisotagāmiṃ nipuṇaṃ, gambhīraṃ duddasaṃ aṇuṃ; | 流れに逆らい導く 精緻で深遠な見難い微小なものを |
| Rāgarattā na dakkhanti, tamokhandhena āvuṭā’’ti [tamokkhandhena āvutāti (sī. syā. kaṃ. pī.)]. | 貪に魅了され 暗黒の塊に覆われた者たちは見ない」と。 |
| Atha kho asaṅkhyeyyo appameyyo mahāpuññakkhandho tveva saṅkhyaṃ gacchati. | そのときは、『数えられない量り知れない巨大な功徳の塊』としか数えられません。 |
🟦幹🟦
| ‘‘Snehajā attasambhūtā, nigrodhasseva khandhajā; | 愛執から生じ自己が生成された 二グローダ4)の幹から(根が)生じるように |
| ‘‘Seyyathāpi, āvuso, puriso sāratthiko sāragavesī sārapariyesanaṃ caramāno mahato rukkhassa tiṭṭhato sāravato atikkammeva, mūlaṃ atikkammeva, khandhaṃ sākhāpalāse sāraṃ pariyesitabbaṃ maññeyya; | 「友よ、たとえば芯材を求め芯材を探し芯材探求をしている男が、芯材ある大樹が立っている根本も通り過ぎ幹も通り過ぎてから枝葉で芯材が探求されるはずと思うように、 |
| evaṃ sampadamidaṃ āyasmantānaṃ satthari sammukhībhūte taṃ bhagavantaṃ atisitvā amhe etamatthaṃ paṭipucchitabbaṃ maññatha [maññetha (pī. ka.)]. | そのように尊者方には、師が目の前におられるこの好機に、その世尊を通り越して、この意味が私に問い返されるべきと思っています。 |
| Mūlabījaṃ, khandhabījaṃ, aggabījaṃ, phalubījaṃ, bījabījaññeva pañcamaṃ. | 根である種、幹である種、枝先である種、節である種、第五にまさに種子である種です。 |
| ‘‘Seyyathāpi, bhikkhave, puriso sāratthiko sāragavesī sārapariyesanaṃ caramāno tiṇhaṃ kuṭhāriṃ [kudhāriṃ (syā. kaṃ. ka.)] ādāya vanaṃ paviseyya. | たとえば比丘たちよ、芯材を求め芯材を探し芯材探求をしている男が、鋭い斧を持って森に入ります。 |
| So tattha passeyya mahantaṃ kadalikkhandhaṃ ujuṃ navaṃ akukkukajātaṃ [akukkajātaṃ (ka. sī. pī.), akusajātaṃ (ka. sī.), akukkujakajātaṃ (ka.)]. | 彼はそこで、まっすぐで若い、背の高い種の、大きいバナナの幹を見ます。 |