ユーザ用ツール

サイト用ツール


sn51.10

文書の過去の版を表示しています。


sn51.10『塔廟経』Cetiyasuttaṃ

Evaṃ me sutaṃ . 私はこのように聞いた。
ekaṃ samayaṃ bhagavā vesāliyaṃ viharati mahāvane kūṭāgārasālāyaṃ. ある時、世尊はヴェーサーリーの大林の尖塔会堂に住されていた。
Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya vesāliṃ piṇḍāya pāvisi. さて世尊は、午前中に内衣を着て、鉢と外衣を持ってヴェーサーリーへ托鉢に入られた。
Vesāliyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi . ヴェーサーリーで托鉢を行い、食後に鉢食から退いて、アーナンダ尊者に呼びかけられた。
‘‘gaṇhāhi, ānanda, nisīdanaṃ.「アーナンダよ、座具を取りなさい。
Yena cāpālaṃ cetiyaṃ [pāvālacetiyaṃ (syā. kaṃ.)] tenupasaṅkamissāma divāvihārāyā’’ti. 昼住のためチャーパーラ霊廟に近づきましょう」と。
‘‘Evaṃ bhante’’ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā nisīdanaṃ ādāya bhagavantaṃ piṭṭhito piṭṭhito anubandhi.「尊者よ、そのように」と、アーナンダ尊者は世尊に応えて、座具を持って世尊の後をずっと付き従った。
Atha kho bhagavā yena cāpālaṃ cetiyaṃ tenupasaṅkami; さて世尊はチャーパーラ霊廟に近づかれた。
upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. 近づくと用意された座処に座られた。
Āyasmāpi kho ānando bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. アーナンダ尊者も世尊に礼拝して一隅に座った。
Ekamantaṃ nisinnaṃ kho āyasmantaṃ ānandaṃ bhagavā etadavoca . 一隅に座ったアーナンダ尊者に、世尊はこう言われた。
‘‘Ramaṇīyā, ānanda, vesālī, ramaṇīyaṃ udenaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ gotamakaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ sattambaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ bahuputtaṃ cetiyaṃ [bahuputtakacetiyaṃ (syā. kaṃ. pī. ka.)], ramaṇīyaṃ sārandadaṃ cetiyaṃ [ānandacetiyaṃ (ka.), sānandaraṃ (ka.)], ramaṇīyaṃ cāpālaṃ cetiyaṃ.「アーナンダよ、ヴェーサーリーは心地よい、ウデーナ霊廟心地よい、ゴータマカ霊廟心地よい、サッタンバ霊廟心地よい、バフプッタ霊廟心地よい、サーランダダ霊廟心地よい、チャーパーラ霊廟心地よいところです。1)
Yassa kassaci, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno kappaṃ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṃ vā. アーナンダよ、誰であれその者の四神足修養され、多修され、乗りこなされ、基礎とされ、遂行され、積み重ねられ、よく取り組まれている場合、彼が望むならば一、あるいは一余りもとどまることができるでしょう。
Tathāgatassa kho, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā. アーナンダよ、如来には四神足修養され、多修され、乗りこなされ、基礎とされ、遂行され、積み重ねられ、よく取り組まれています。
Ākaṅkhamāno, ānanda, tathāgato kappaṃ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṃ vā’’ti. アーナンダよ、如来は、望むならば一、あるいは一余りもとどまることができるのです」と。
Evampi kho āyasmā ānando bhagavatā oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituṃ; しかしアーナンダ尊者は、世尊によってこのようにあからさま特相がなされ、あからさまな明示がなされても見抜くことができず、
na bhagavantaṃ yāci . 世尊に(次のように)乞わなかった、
‘‘tiṭṭhatu, bhante, bhagavā kappaṃ, tiṭṭhatu sugato kappaṃ [sugato kappāvasesaṃ (pī. ka.) dī. ni. 2.167] bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussāna’’nti yathā taṃ mārena pariyuṭṭhitacitto.『尊者よ、世尊はの間とどまりたまえ、善逝の間とどまりたまえ。多くの人々の恩恵のため、多くの人々の幸福のため、世間憐れみのため、神々と人々の利益、恩恵、幸福のために』と。まるでによってまとわりつかれたの者のように。
Dutiyampi kho bhagavā…pe… ふたたび世尊は …中略…
tatiyampi kho bhagavā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi . みたび世尊はアーナンダ尊者に呼びかけられた。
‘‘ramaṇīyā, ānanda, vesālī, ramaṇīyaṃ udenaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ gotamakaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ sattambaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ bahuputtaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ sārandadaṃ cetiyaṃ, ramaṇīyaṃ cāpālaṃ cetiyaṃ.「アーナンダよ、ヴェーサーリーは心地よい、ウデーナ霊廟心地よい、ゴータマカ霊廟心地よい、サッタンバ霊廟心地よい、バフプッタ霊廟心地よい、サーランダダ霊廟心地よい、チャーパーラ霊廟心地よいところです。
Yassa kassaci, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā, so ākaṅkhamāno kappaṃ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṃ vā. アーナンダよ、誰であれその者の四神足修養され、多修され、乗りこなされ、基礎とされ、遂行され、積み重ねられ、よく取り組まれている場合、彼が望むならば一、あるいは一余りもとどまることができるでしょう。
Tathāgatassa kho, ānanda, cattāro iddhipādā bhāvitā bahulīkatā yānīkatā vatthukatā anuṭṭhitā paricitā susamāraddhā. アーナンダよ、如来には四神足修養され、多修され、乗りこなされ、基礎とされ、遂行され、積み重ねられ、よく取り組まれています。
Ākaṅkhamāno, ānanda, tathāgato kappaṃ vā tiṭṭheyya kappāvasesaṃ vā’’ti. アーナンダよ、如来は、望むならば一、あるいは一余りもとどまることができるのです」と。
Evampi kho āyasmā ānando bhagavatā oḷārike nimitte kayiramāne oḷārike obhāse kayiramāne nāsakkhi paṭivijjhituṃ; しかしアーナンダ尊者は、世尊によってこのようにあからさま特相がなされ、あからさまな明示がなされても見抜くことができず、
na bhagavantaṃ yāci . 世尊に(次のように)乞わなかった、
‘‘tiṭṭhatu, bhante, bhagavā kappaṃ, tiṭṭhatu sugato kappaṃ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussāna’’nti yathā taṃ mārena pariyuṭṭhitacitto.『尊者よ、世尊はの間とどまりたまえ、善逝の間とどまりたまえ。多くの人々の恩恵のため、多くの人々の幸福のため、世間憐れみのため、神々と人々の利益、恩恵、幸福のために』と。まるでによってまとわりつかれたの者のように。
Atha kho bhagavā āyasmantaṃ ānandaṃ āmantesi . さて世尊はアーナンダ尊者に呼びかけられた。
‘‘gaccha kho tvaṃ, ānanda, yassa dāni kālaṃ maññasī’’ti.「さあアーナンダよ、行きなさい。君が適時と思うときに」と。
‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho āyasmā ānando bhagavato paṭissutvā uṭṭhāyāsanā bhagavantaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā avidūre aññatarasmiṃ rukkhamūle nisīdi.「尊者よ、そのように」と、アーナンダ尊者は世尊に応えて、座から起き上がり、世尊に礼拝し、右回りの礼をして、遠くない所で、とある木の根元に座った。
Atha kho māro pāpimā, acirapakkante āyasmante ānande, yena bhagavā tenupasaṅkami; さてアーナンダ尊者が去ってまもなく、悪魔は世尊のもとに近づいた。
upasaṅkamitvā bhagavantaṃ etadavoca . 近づくと世尊にこう言った。
‘‘parinibbātu dāni, bhante, bhagavā, parinibbātu dāni sugato ( parinibbātu sugato (sī. syā. kaṃ.) evamuparipi )!「さあ尊者よ、世尊は般涅槃しなさい。さあ善逝般涅槃しなさい。
Parinibbānakālo dāni, bhante, bhagavato. さあ尊者よ、世尊の般涅槃の適時です。
Bhāsitā kho panesā, bhante, bhagavatā vācā . 尊者よ、しかもこの言葉が世尊によってられました。
‘na tāvāhaṃ, pāpima, parinibbāyissāmi yāva me bhikkhū na sāvakā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacārino, sakaṃ ācariyakaṃ uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti [uttāniṃ karissanti (ka.), uttānikarissanti (pī.)], uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammena suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desessantī’’’ti.悪しき者よ、それまで私は般涅槃することはありません —— 私の弟子の比丘たちが聡明で、教導され、熟達者、多聞者、保持者法の随法行道者相応し行道者随法行者となり、彼らが自分の師匠(の教え)を把握し、述べ、示し、告知し、確定し、開示し、分別し、明白にし、生じた異説法に則ってよく論破し抑止して、奇跡あるを説くようにならない限り』と。
Santi kho pana, bhante, etarahi bhikkhū bhagavato sāvakā viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacārino, sakaṃ ācariyakaṃ uggahetvā ācikkhanti desenti paññapenti paṭṭhapenti vivaranti vibhajanti uttānīkaronti, uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammena suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desenti. しかし尊者よ、いまや世尊の弟子の比丘たちは聡明で、教導され、熟達者、多聞者、保持者法の随法行道者相応し行道者随法行者となり、彼らは自分の師匠(の教え)を把握し、述べ、示し、告知し、確定し、開示し、分別し、明白にし、生じた異説法に則ってよく論破し抑止して、奇跡あるを説いています。
Parinibbātu dāni, bhante, bhagavā, parinibbātu dāni, sugato! さあ尊者よ、世尊は般涅槃しなさい。さあ善逝般涅槃しなさい。
Parinibbānakālo dāni, bhante, bhagavato. さあ尊者よ、世尊の般涅槃の適時です。
‘‘Bhāsitā kho panesā, bhante, bhagavatā vācā . 尊者よ、しかもこの言葉が世尊によってられました。
‘na tāvāhaṃ, pāpima, parinibbāyissāmi yāva me bhikkhuniyo na sāvikā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacāriniyo, sakaṃ ācariyakaṃ uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti, uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammena suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desessantī’’’ti.悪しき者よ、それまで私は般涅槃することはありません —— 私の女弟子の比丘尼たちが聡明で、教導され、熟達者、多聞者、保持者法の随法行道者相応し行道者随法行者となり、彼らが自分の師匠(の教え)を把握し、述べ、示し、告知し、確定し、開示し、分別し、明白にし、生じた異説法に則ってよく論破し抑止して、奇跡あるを説くようにならない限り』と。
‘‘Santi kho pana, bhante, etarahi bhikkhuniyo bhagavato sāvikā viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacāriniyo, sakaṃ ācariyakaṃ uggahetvā ācikkhanti desenti paññapenti paṭṭhapenti vivaranti vibhajanti uttānīkaronti, uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammena suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desenti. しかし尊者よ、いまや世尊の女弟子の比丘尼たちは聡明で、教導され、熟達者、多聞者、保持者法の随法行道者相応し行道者随法行者となり、彼らは自分の師匠(の教え)を把握し、述べ、示し、告知し、確定し、開示し、分別し、明白にし、生じた異説法に則ってよく論破し抑止して、奇跡あるを説いています。
Parinibbātu dāni, bhante, bhagavā, parinibbātu dāni, sugato! さあ尊者よ、世尊は般涅槃しなさい。さあ善逝般涅槃しなさい。
Parinibbānakālo dāni, bhante, bhagavato. さあ尊者よ、世尊の般涅槃の適時です。
‘‘Bhāsitā kho panesā, bhante, bhagavatā vācā . 尊者よ、しかもこの言葉が世尊によってられました。
‘na tāvāhaṃ, pāpima, parinibbāyissāmi yāva me upāsakā…pe…悪しき者よ、それまで私は般涅槃することはありません —— 私の弟子の優婆塞たちが …中略…
yāva me upāsikā na sāvikā bhavissanti viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacāriniyo, sakaṃ ācariyakaṃ uggahetvā ācikkhissanti desessanti paññapessanti paṭṭhapessanti vivarissanti vibhajissanti uttānīkarissanti, uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammena suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desessantī’’’ti.『悪しき者よ、それまで私は般涅槃することはありません —— 私の女弟子の優婆夷たちが聡明で、教導され、熟達者、多聞者、保持者法の随法行道者相応し行道者随法行者となり、彼らが自分の師匠(の教え)を把握し、述べ、示し、告知し、確定し、開示し、分別し、明白にし、生じた異説法に則ってよく論破し抑止して、奇跡あるを説くようにならない限り』と。
‘‘Santi kho pana, bhante, etarahi upāsakā…pe… しかし尊者よ、いまや世尊の女弟子の優婆夷たちは、2)
upāsikā bhagavato sāvikā viyattā vinītā visāradā bahussutā dhammadharā dhammānudhammappaṭipannā sāmīcippaṭipannā anudhammacāriniyo, sakaṃ ācariyakaṃ uggahetvā ācikkhanti desenti paññapenti paṭṭhapenti vivaranti vibhajanti uttānīkaronti, uppannaṃ parappavādaṃ sahadhammena suniggahitaṃ niggahetvā sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desenti. 聡明で、教導され、熟達者、多聞者、保持者法の随法行道者相応し行道者随法行者となり、彼らは自分の師匠(の教え)を把握し、述べ、示し、告知し、確定し、開示し、分別し、明白にし、生じた異説法に則ってよく論破し抑止して、奇跡あるを説いています。
Parinibbātu dāni, bhante, bhagavā, parinibbātu dāni, sugato! さあ尊者よ、世尊は般涅槃しなさい。さあ善逝般涅槃しなさい。
Parinibbānakālo dāni, bhante, bhagavato. さあ尊者よ、世尊の般涅槃の適時です。
‘‘Bhāsitā kho panesā, bhante, bhagavatā vācā . 尊者よ、しかもこの言葉が世尊によってられました。
‘na tāvāhaṃ, pāpima, parinibbāyissāmi yāva me idaṃ brahmacariyaṃ na iddhañceva bhavissati phītañca vitthāritaṃ bāhujaññaṃ puthubhūtaṃ yāva devamanussehi suppakāsita’nti.悪しき者よ、それまで私は般涅槃することはありません ——私のこの梵行が、富み栄えて広まり、多くの人々に普及し、神々と人々に至るまで、よく明らかにされない限り』と。
Tayidaṃ, bhante, bhagavato brahmacariyaṃ iddhañceva phītañca vitthāritaṃ bāhujaññaṃ puthubhūtaṃ yāva devamanussehi suppakāsitaṃ. しかし尊者よ、世尊のこの梵行は富み栄えて広まり、多くの人々に普及し、神々と人々に至るまで、よく明らかにされています。
Parinibbātu dāni, bhante, bhagavā, parinibbātu dāni sugato. さあ尊者よ、世尊は般涅槃しなさい。さあ善逝般涅槃しなさい。
Parinibbānakālo dāni, bhante, bhagavato’’ti. さあ尊者よ、世尊の般涅槃の適時です」と。
Evaṃ vutte bhagavā māraṃ pāpimantaṃ etadavoca . そう言われたとき、世尊は悪魔にこう言われた。
‘‘appossukko tvaṃ, pāpima, hohi.悪しき者よ、君の口出しは無用です。
Na ciraṃ [nacirasseva (ka.)] tathāgatassa parinibbānaṃ bhavissati. まもなく如来般涅槃があるでしょう。
Ito tiṇṇaṃ māsānaṃ accayena tathāgato parinibbāyissatī’’ti. これより三月過ぎると、如来般涅槃するのです」と。
Atha kho bhagavā cāpāle cetiye sato sampajāno āyusaṅkhāraṃ ossaji. さて世尊はチャーパーラ霊廟において、正知しつつ寿命行を手放された。
Ossaṭṭhe ca [osajje pana (ka.)] bhagavatā āyusaṅkhāre mahābhūmicālo ahosi bhiṃsanako lomahaṃso, devadundubhiyo [devadudrabhiyo (ka.)] ca phaliṃsu. そして世尊によって寿命行が手放されたとき、大地震があり、怖るべき身の毛のよだちがあり、神々の太鼓が響いた。
Atha kho bhagavā etamatthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi . すると世尊はこの意義知られて、その時、この感興句を発せられた。
‘‘Tulamatulañca sambhavaṃ, bhavasaṅkhāramavassaji muni;「量れる、量れない生成 すなわちを 牟尼は手放した
Ajjhattarato samāhito, abhindi kavacamivattasambhava’’nti. 内に親しみ入定して 鎧のような自己生成を打ち破った」と。
1)
日本では、この言葉を誤解して、ブッダは最後に諸欲を肯定したとする見解があります。
2)
原文のupāsaka(優婆塞)はおそらく誤記なので訳文は修正しました。
sn51.10.1771029992.txt.gz · 最終更新: by h1roemon