ユーザ用ツール

サイト用ツール


sn54.16

文書の過去の版を表示しています。


sn54.16[SNv,335]『第二比丘経』(だいにびくきょう、 Dutiyabhikkhusuttaṃ、ドゥティヤビック・スッタ)

 さて多くの比丘が世尊のもとに近づいた。
 近づくと世尊に礼拝して一隅に座った。
 一隅に座った比丘たちに、世尊はこう言われた。
「比丘たちよ、いったい一修養され多修されると四を成満させ、四修養され多修されると七を成満させ、七修養され多修されると二を成満させることはあるだろうか?」と。

「尊者よ、我々にとっては世尊を根本とし… 中略 …
 世尊の(所説を)聞いて、比丘たちは保持するでしょう」と。
 
「比丘たちよ、一修養され多修されると四を成満させ、四修養され多修されると七を成満させ、七修養され多修されると二を成満させることはある。
 
 それでは比丘たちよ、どの一修養され多修されると四を成満させ、四修養され多修されると七を成満させ、七修養され多修されると二を成満させるのだろうか?

 比丘たちよ、入出息念という一修養され多修されると四念処を成満させ、四念処修養され多修されると七覚支を成満させ、七覚支修養され多修されると解脱を成満させるという。

 それでは比丘たちよ、入出息念はどのように修養されどのように多修されて四念処を成満させるのだろうか?
 比丘たちよ、ここに比丘は森に行き、樹の根元に行き、あるいはき家に行き、結跏を組み、まっすぐ定置して、面前現前させて座る。
 彼はただじて入息し、ただじて出息する。
  … 中略 …
 
放棄随観しつつ入息しよう』と学び、『放棄随観しつつ出息しよう』と学ぶ
 
 比丘たちよ、およそ比丘が長く入息しつつ『長く入息している』と了知し、長く出息しつつ『長く出息している』と了知し、短く入息しつつ『短く入息している』と了知し、  … 中略 …
『楽を体験しつつ入息しよう』と  … 中略 …
 
身行軽安にさせつつ入息しよう』と学び、『身行軽安にさせつつ出息しよう』と学ぶとき。
 比丘たちよ、比丘はそのとき、における随観者として熱心に意識的念を具えて住しており、世間における羨望調伏する。
 それはなぜか?
 比丘たちよ、私はこれを身のひとつと説く。すなわち入息出息である。
 それゆえ比丘たちよ、ここに比丘はそのとき、における随観者として熱心に意識的念を具えて住しており、世間における羨望調伏する。
 
 比丘たちよ、およそ比丘が『喜悦体験しつつ入息しよう』  … 中略 …
体験しつつ入息しよう』  … 中略 …
心行体験しつつ入息しよう』  … 中略 …
 
心行軽安にさせつつ入息しよう』と学び、『心行軽安にさせつつ出息しよう』と学ぶとき。
 比丘たちよ、比丘はそのとき、諸受における随観者として熱心に意識的念を具えて住しており、世間における羨望調伏する。
 それはなぜか?
 比丘たちよ、私はこれをのひとつと説く、すなわち、
 入息出息の充分な作意である。
 それゆえ比丘たちよ、ここに比丘はそのとき、諸受における随観者として熱心に意識的念を具えて住しており、世間における羨望調伏する。
 
 比丘たちよ、およそ比丘が『体験しつつ入息しよう』 
… 中略 …
を大いに喜ばせつつ  … 中略 …
 
定めつつ入息しよう』と学び、『定めつつ出息しよう』と学ぶ
 
解脱させつつ入息しよう』と学び、『解脱させつつ出息しよう』と学ぶとき。
 比丘たちよ、比丘はそのとき、における随観者として熱心に意識的念を具えて住しており、世間における羨望調伏する。
 それはなぜか?
 比丘たちよ、私は、失念した意識的でない者には、入出息念修養を説かない。
 それゆえ比丘たちよ、ここに比丘はそのとき、における随観者として熱心に意識的念を具えて住しており、世間における羨望調伏する。
 
 比丘たちよ、およそ比丘が『無常随観しつつ  … 中略 …
離貪随観しつつ  … 中略 …
随観しつつ  … 中略 …
 
放棄随観しつつ入息しよう』と学び、『放棄随観しつつ出息しよう』と学ぶとき。
 比丘たちよ、比丘はそのとき、諸法における随観者として熱心に意識的念を具えて住しており、世間における羨望調伏する。
 およそ諸羨望と諸にはそのがある。彼はそれを智慧により見て充分に俯瞰者になる。
 それゆえ比丘たちよ、ここに比丘はそのとき、諸法における随観者として熱心に意識的念を具えて住しており、世間における羨望調伏する。
 
 比丘たちよ、このように修養されこのように多修された入出息念四念処を成満させる。
 
 それでは比丘たちよ、四念処がどのように修養されどのように多修されて七覚支を成満させるのか?
 比丘たちよ、比丘がにおける随観者として住しているようなとき、
 そのときその比丘には現前したがあり、失念されていない。
 比丘たちよ、およそ比丘の現前したがあり、失念されていないようなとき、
 そのとき比丘の念覚支始まっており、そのとき比丘は念覚支修養しており、そのとき比丘の念覚支修養により成満に向かう。
 
 彼はそのように念者として住しつつ、その智慧により分析巡考遍査に至る。
 比丘たちよ、彼がそのように念者として住しつつ、その智慧により分析巡考遍査に至るようなとき、
 そのとき比丘の択法覚支始まっており、そのとき比丘は択法覚支修養しており、そのとき比丘の択法覚支修養により成満に向かう。

 彼がその智慧により分析巡考遍査に至るとき、沈滞なき精進始まっている。
 比丘たちよ、比丘がその智慧により分析巡考遍査に至り、沈滞なき精進始まっているようなとき、

 そのとき比丘の精進覚支始まっており、そのとき比丘は精進覚支修養しており、そのとき比丘の精進覚支修養により成満に向かう。

 
 精進始まった者には離肉喜悦生じる
 比丘たちよ、比丘の精進始ま離肉喜悦生じるようなとき、

 そのとき比丘の喜悦覚支始まっており、そのとき比丘は喜悦覚支修養しており、そのとき比丘の喜悦覚支修養により成満に向かう。

 喜悦ある者には軽安になり、軽安になる。
 比丘たちよ、喜悦ある比丘の軽安になり、軽安になるようなとき、
 そのとき比丘の軽安覚支始まっており、そのとき比丘は軽安覚支修養しており、そのとき比丘の軽安覚支修養により成満に向かう。

 
 軽安になりある者の入定する。
 比丘たちよ、軽安になりある比丘の入定するようなとき、
 そのとき比丘の定覚支始まっており、そのとき比丘は定覚支修養しており、そのとき比丘の定覚支修養により成満に向かう。

 
 彼はそのように入定したに(対して)充分に俯瞰者になる。
 比丘たちよ、比丘がそのように入定したに(対して)充分に俯瞰者になるようなとき、
 そのとき比丘の捨覚支始まっており、そのとき比丘は捨覚支修養しており、そのとき比丘の捨覚支修養により成満に向かう。

 
 比丘たちよ、比丘が諸受における随観者として
  … 中略 …
 における随観者として  … 中略 …
 諸法における随観者として住する、
 そのときその比丘には現前したがあり、失念されていない。
 比丘たちよ、およそ比丘の現前したがあり、失念されていないようなとき、
 そのとき比丘の念覚支始まっており、そのとき比丘は念覚支修養しており、
 そのとき比丘の念覚支修養により成満に向かう。  … 中略 …
 彼はそのように入定したに(対して)充分に俯瞰者になる。
 比丘たちよ、比丘がそのように入定したに(対して)充分に俯瞰者になるようなとき、
 そのとき比丘の捨覚支始まっており、そのとき比丘は捨覚支修養しており、そのとき比丘の捨覚支修養により成満に向かう。

 比丘たちよ、四念処はこのように修養され、このように多修されると、七覚支を成満させる。
 
 それでは比丘たちよ、七覚支がどのように修養されどのように多修されて解脱を成満させるのか?
 比丘たちよ、ここに比丘は、遠離寄り離貪寄り寄り棄捨推移する念覚支修養する。
 遠離寄り離貪寄り寄り棄捨推移する択法覚支修養する。 … 中略 …
 遠離寄り離貪寄り寄り棄捨推移する捨覚支修養する。
 比丘たちよ、七覚支がこのように修養され、このように多修されると、解脱を成満させる」と。

Atha kho sambahulā bhikkhū yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu;
upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu.
Ekamantaṃ nisinne kho te bhikkhū bhagavā etadavoca .
‘‘atthi nu kho, bhikkhave, ekadhammo bhāvito bahulīkato cattāro dhamme paripūreti, cattāro dhammā bhāvitā bahulīkatā satta dhamme paripūrenti, satta dhammā bhāvitā bahulīkatā dve dhamme paripūrentī’’ti?
‘‘Bhagavaṃmūlakā no, bhante, dhammā…pe…
bhagavato sutvā bhikkhū dhāressantī’’ti.

‘‘Atthi, bhikkhave, ekadhammo bhāvito bahulīkato cattāro dhamme paripūreti, cattāro dhammā bhāvitā bahulīkatā satta dhamme paripūrenti, satta dhammā bhāvitā bahulīkatā dve dhamme paripūrenti’’.

‘‘Katamo ca, bhikkhave, ekadhammo bhāvito bahulīkato cattāro dhamme paripūreti, cattāro dhammā bhāvitā bahulīkatā satta dhamme paripūrenti, satta dhammā bhāvitā bahulīkatā dve dhamme paripūrenti?
Ānāpānassatisamādhi, bhikkhave, ekadhammo bhāvito bahulīkato cattāro satipaṭṭhāne paripūreti, cattāro satipaṭṭhānā bhāvitā bahulīkatā satta bojjhaṅge paripūrenti, satta bojjhaṅgā bhāvitā bahulīkatā vijjāvimuttiṃ paripūrentīti.

‘‘Kathaṃ bhāvito ca, bhikkhave, ānāpānassatisamādhi kathaṃ bahulīkato cattāro satipaṭṭhāne paripūreti?
Idha, bhikkhave, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā.
So satova assasati, satova passasati…pe…


‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti sikkhati’’.

‘‘Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu dīghaṃ vā assasanto ‘dīghaṃ assasāmī’ti pajānāti, dīghaṃ vā passasanto ‘dīghaṃ passasāmī’ti pajānāti, rassaṃ vā assasanto ‘rassaṃ assasāmī’ti pajānāti…pe…
sabbakāyappaṭisaṃvedī…pe…

‘passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ passasissāmī’ti sikkhati .
kāye kāyānupassī, bhikkhave, bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.
Taṃ kissa hetu?
Kāyaññatarāhaṃ, bhikkhave, etaṃ vadāmi, yadidaṃ .
assāsapassāsaṃ.
Tasmātiha, bhikkhave, kāye kāyānupassī bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.


‘‘Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu pītippaṭisaṃvedī…pe…

sukhappaṭisaṃvedī…pe…
cittasaṅkhārappaṭisaṃvedī…pe…

‘passambhayaṃ cittasaṅkhāraṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṃ cittasaṅkhāraṃ passasissāmī’ti sikkhati .
vedanāsu vedanānupassī, bhikkhave, bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.
Taṃ kissa hetu?
Vedanāññatarāhaṃ, bhikkhave, etaṃ vadāmi, yadidaṃ .
assāsapassāsānaṃ sādhukaṃ manasikāraṃ.
Tasmātiha, bhikkhave, vedanāsu vedanānupassī bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.

‘‘Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu cittappaṭisaṃvedī…pe…

abhippamodayaṃ cittaṃ…pe…

‘samādahaṃ cittaṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘samādahaṃ cittaṃ passasissāmī’ti sikkhati;

‘vimocayaṃ cittaṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘vimocayaṃ cittaṃ passasissāmī’ti sikkhati .
citte cittānupassī, bhikkhave, bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.
Taṃ kissa hetu?
Nāhaṃ, bhikkhave, muṭṭhassatissa asampajānassa ānāpānassatisamādhibhāvanaṃ vadāmi.
Tasmātiha, bhikkhave, citte cittānupassī bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.


‘‘Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu aniccānupassī…pe…

virāgānupassī…pe…
nirodhānupassī…pe…

‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti sikkhati .
dhammesu dhammānupassī, bhikkhave, bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.
So yaṃ taṃ hoti abhijjhādomanassānaṃ pahānaṃ taṃ paññāya disvā sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti.
Tasmātiha, bhikkhave, dhammesu dhammānupassī bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.

‘‘Evaṃ bhāvito kho, bhikkhave, ānāpānassatisamādhi evaṃ bahulīkato cattāro satipaṭṭhāne paripūreti.

‘‘Kathaṃ bhāvitā ca, bhikkhave, cattāro satipaṭṭhānā kathaṃ bahulīkatā satta bojjhaṅge paripūrenti?
Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati .

upaṭṭhitāssa tasmiṃ samaye bhikkhuno sati hoti asammuṭṭhā.
Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhuno upaṭṭhitā sati hoti asammuṭṭhā .
satisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, satisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, satisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.

‘‘So tathā sato viharanto taṃ dhammaṃ paññāya pavicinati pavicarati parivīmaṃsamāpajjati.
Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu tathā sato viharanto taṃ dhammaṃ paññāya pavicinati pavicarati parivīmaṃsamāpajjati .
dhammavicayasambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, dhammavicayasambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, dhammavicayasambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
‘‘Tassa taṃ dhammaṃ paññāya pavicinato pavicarato parivīmaṃsamāpajjato āraddhaṃ hoti vīriyaṃ asallīnaṃ.
Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhuno taṃ dhammaṃ paññāya pavicinato pavicarato parivīmaṃsamāpajjato āraddhaṃ hoti vīriyaṃ asallīnaṃ .
vīriyasambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, vīriyasambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, vīriyasambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.

‘‘Āraddhavīriyassa uppajjati pīti nirāmisā.
Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhuno āraddhavīriyassa uppajjati pīti nirāmisā .
pītisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, pītisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, pītisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.

‘‘Pītimanassa kāyopi passambhati, cittampi passambhati.
Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhuno pītimanassa kāyopi passambhati, cittampi passambhati .
passaddhisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, passaddhisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, passaddhisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.

‘‘Passaddhakāyassa sukhino cittaṃ samādhiyati.
Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhuno passaddhakāyassa sukhino cittaṃ samādhiyati .
samādhisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, samādhisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, samādhisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
‘‘So tathāsamāhitaṃ cittaṃ sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti.
Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu tathāsamāhitaṃ cittaṃ sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti .
upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, upekkhāsambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
‘‘Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu vedanāsu…pe…

citte…pe…
dhammesu dhammānupassī viharati .
upaṭṭhitāssa tasmiṃ samaye bhikkhuno sati hoti asammuṭṭhā.
Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhuno upaṭṭhitā sati hoti asammuṭṭhā .
satisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, satisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti .
satisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati…pe….
So tathāsamāhitaṃ cittaṃ sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti.
Yasmiṃ samaye, bhikkhave, bhikkhu tathāsamāhitaṃ cittaṃ sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti .
upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, upekkhāsambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati.
Evaṃ bhāvitā kho, bhikkhave, cattāro satipaṭṭhānā evaṃ bahulīkatā satta bojjhaṅge paripūrenti.

‘‘Kathaṃ bhāvitā ca, bhikkhave, satta bojjhaṅgā kathaṃ bahulīkatā vijjāvimuttiṃ paripūrenti?
Idha, bhikkhave, bhikkhu satisambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ;
dhammavicayasambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ…pe…
upekkhāsambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ.
Evaṃ bhāvitā kho, bhikkhave, satta bojjhaṅgā evaṃ bahulīkatā vijjāvimuttiṃ paripūrentī’’ti.

sn54.16.1769040165.txt.gz · 最終更新: by h1roemon