indriya
文書の過去の版を表示しています。
| indriya | |
|---|---|
| 根 | 諸根[複数] |
| 感官 | 諸感官[複数] |
根, 感官, 感覚知覚等の能力 controlling principal; faculty; sense
もともと indriya は「インドラ神(indra)に由来する語」で、“統御するもの・支配力・能力” を意味します。そのため文脈に応じて、感覚器官(六根)や解脱に向かう精神的能力(五根)など、まったく異なる対象を指します。
日本語では伝統的に「根」と訳されますが、mūla:根、根本と同じ漢字を使うため、初心者には混同しやすい点があります。
一方「感官」という訳語は、saddhāindriya信根や vīriyaindriya精進根などの精神的な五根には不適切なため、限定的に用いる必要があります。
出典: sn35.154
出典: sn35.120
出典: sn16.11
| Evameva kho, bhikkhave, idhekacco bhikkhu lābhasakkārasilokena abhibhūto pariyādiṇṇacitto pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya gāmaṃ vā nigamaṃ vā piṇḍāya pavisati arakkhiteneva kāyena arakkhitāya vācāya arakkhitena cittena, anupaṭṭhitāya satiyā, asaṃvutehi indriyehi. | まさにそのように比丘たちよ、ここに利得、恭敬、名誉により打ち負かされ、心が取り尽くされたある比丘が午前に着衣して、鉢と衣を持って村や町に托鉢に入ります。身も守られず、語も守られず、心も守られず、念も現前せず、諸根も防護されないままに。 |
出典: sn17.9
●この言葉から、indriyaというのは当時の一般的な言葉だったかもしれません。
出典: sn41.6
出典: sn35.69
| ‘‘Iti ayañceva samanupassanā ‘asmī’ti cassa avigataṃ [adhigataṃ (bahūsu)] hoti. | かくしてこの見なしも、彼の『私あり』というのも離れておらず、 |
| ‘Asmī’ti kho pana, bhikkhave, avigate pañcannaṃ indriyānaṃ avakkanti hoti . | しかし比丘たちよ、『私あり』と離れてないときに五根の来入があります。 |
| cakkhundriyassa sotindriyassa ghānindriyassa jivhindriyassa kāyindriyassa. | 眼根の、耳根の、鼻根の、舌根の、身根の。 |
出典: sn22.47
出典: sn48.1
出典: sn48.13
sn46.6:「ではクンダリヤよ、根防護がどのように修養されどのように多修されて三つの善行為を成満させるのか? クンダリヤよ、ここに比丘は眼で好みの色彩を見ても、羨望せず、大喜びせず、貪を生じさせない。…」
出典: sn48.22
出典: sn36.22
| Yaṃ kho, bhikkhave, kāyikaṃ sukhaṃ, kāyikaṃ sātaṃ, kāyasamphassajaṃ sukhaṃ sātaṃ vedayitaṃ . | 比丘たちよ、身体的な楽、身体的な快さ、身触発の楽と快さの感受。 |
| idaṃ vuccati, bhikkhave, sukhindriyaṃ. | 比丘たちよ、これが楽根と呼ばれます。 |
| ‘‘Katamañca, bhikkhave, dukkhindriyaṃ? | では比丘たちよ、苦根とは何か? |
| Yaṃ kho, bhikkhave, kāyikaṃ dukkhaṃ, kāyikaṃ asātaṃ, kāyasamphassajaṃ dukkhaṃ asātaṃ vedayitaṃ . | 比丘たちよ、身体的な苦、身体的な不快、身触発の苦と不快の感受。 |
| idaṃ vuccati, bhikkhave, dukkhindriyaṃ. | 比丘たちよ、これが苦根と呼ばれます。 |
出典: sn48.36
| Na cevaṃ dāni, bhante, bhagavato tāva parisuddho chavivaṇṇo pariyodāto, sithilāni ca gattāni sabbāni valiyajātāni, purato pabbhāro ca kāyo, dissati ca indriyānaṃ aññathattaṃ . | いまや尊者よ、このように世尊の肌の色は、もはやそれほど遍浄でも清白でもなく、すべての肢体はゆるみ皺を生じ、身体は前方に傾斜し、そして諸感官の異変が見られます —— |
| cakkhundriyassa sotindriyassa ghānindriyassa jivhindriyassa kāyindriyassā’’ti. | 眼根の、耳根の、鼻根の、舌根の、身根の」と。 |
出典: sn48.41
indriya.1765110088.txt.gz · 最終更新: by h1roemon
