現在、現世、今世
diṭṭha:(現に)見られている + dhamma:法 ⇒ 見られている法、現に見られる事態
伝統的な訳語をあてます。処格のdiṭṭhe dhamme(現法において、現法で)のかたちで頻出語です。
現世という意味で理解されることもありますが、本来は「その主体にとって現に見られる経験領域において」という意味です。したがって過去・未来の文脈でも、それぞれの時点における「現法」という意味で用いられます。
| ‘‘Ye hi keci, bhikkhave, atītamaddhānaṃ bhikkhū āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja vihariṃsu, sabbe te catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā. | 「比丘たちよ、過去の時、諸漏の尽滅ゆえに漏なき心解脱・慧解脱を、まさに現法で自ら証知して、実証して、具足して住した比丘は誰であれ、みな四神足の修養・多修によるのです。 |
| Ye hi keci, bhikkhave, anāgatamaddhānaṃ bhikkhū āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharissanti, sabbe te catunnaṃ iddhipādānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā. | 比丘たちよ、未来の時、諸漏の尽滅ゆえに漏なき心解脱・慧解脱を、まさに現法で自ら証知して、実証して、具足して住する比丘は誰であれ、みな四神足の修養・多修によるのです。 |
類語
samparāya:来世、sandiṭṭhika:現に見られる、diṭṭhadhammasukhavihāra:現法楽住
| Jarāmaraṇassa ce bhikkhu nibbidā virāgā nirodhā anupādāvimutto hoti, ‘diṭṭhadhammanibbānappatto bhikkhū’ti alaṃ vacanāya. | もし比丘が老死の厭離、離貪、滅ゆえに取着せず解脱したなら、『現法で涅槃に達した比丘』という言葉にふさわしい。 |
| Te ca panāyasmanto sāmaññatthañca brahmaññatthañca diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharantī’’ti. | そしてかの尊者たちも沙門たる目的、婆羅門たる目的を、まさに現法で自ら証知して、実証して、具足して住します」と。 |
●具格で表現されています。
| So iminā dhammena diṭṭhena viditena akālikena pattena pariyogāḷhena atītānāgatena yaṃ neti. | 彼は、現に見られ、知られ、即時に達し、深入され、過去と未来にわたるこの法をもって、このことを導く —— |
| Evameva kho, bhikkhave, yo hi koci samaṇo vā brāhmaṇo vā uppannaṃ visamagataṃ saññaṃ na khippameva pajahati vinodeti byantīkaroti anabhāvaṃ gameti, so diṭṭhe ceva dhamme dukkhaṃ viharati savighātaṃ saupāyāsaṃ sapariḷāhaṃ; | まさにそのように比丘たちよ、沙門、婆羅門の誰であれ、生じて不正に至った想をすぐに断じ、除去し、終結させ、非有に至らせない者。彼はまさに現法で、困惑あり悩みあり熱悩ありて苦しく住するでしょう。 |
| ‘‘Ahaṃ, bhikkhave, āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharāmi. | 比丘たちよ、私は諸漏の尽滅ゆえに漏なき心解脱・慧解脱を、まさに現法で自ら証知して、実証して、具足して住します。 |
| Ye ca khvassa, ānanda, appamattassa ātāpino pahitattassa viharato diṭṭhadhammasukhavihārā adhigatā tesāhamassa lābhasakkārasilokaṃ antarāyāya vadāmi. | しかしアーナンダよ、およそ彼が不放逸に熱心に自ら勤め住するとき得られる現法楽住。利得、恭敬、名誉はそこにおける彼の障害になると私は説きます。 |
現世という意味で使われています。
| Diṭṭhe dhammesa vipāko, samparāye ca suggatī’’ti. | 現法にはこの果報があり そして来世には善趣がある」と。 |
| ‘‘Appamādo kho, mahārāja, eko dhammo, yo ubho atthe samadhiggayha tiṭṭhati - diṭṭhadhammikañceva atthaṃ samparāyikañcāti. | 「大王よ、不放逸は一法で、現法の利益と来世の利益、その両方を掴みとどまります。 |
| Yasmā ca kho, āvuso, kusale dhamme upasampajja viharato diṭṭhe ceva dhamme sukho vihāro avighāto anupāyāso apariḷāho, kāyassa ca bhedā paraṃ maraṇā sugati pāṭikaṅkhā, tasmā bhagavā kusalānaṃ dhammānaṃ upasampadaṃ vaṇṇetī’’ti. | しかし友よ、諸善法を具足して住する者には現法で困惑なき、悩みなき、熱悩なき楽住があり、そして身の崩壊より死後に善趣が予期されるゆえ、世尊は諸善法の具足を称えるのです」と。 |
| Atha kho rājā pasenadi kosalo aparena samayena susallikhitagatto pāṇinā gattāni anumajjanto tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi . | そして後になってコーサラ国のパセーナディ王はよく削減された五体となり、手の平で五体をなでながら、その時、この感興句を発した。 |
| ‘‘ubhayena vata maṃ so bhagavā atthena anukampi . | 「ああ、かの世尊は両方の利益をもって私を憐れまれた |
| diṭṭhadhammikena ceva atthena samparāyikena cā’’ti. | 現法の利益と 来世の(利益)により」と。 |
| ‘‘Ettha ca te, āvuso yamaka, diṭṭheva dhamme saccato thetato [tathato (syā. kaṃ.)] tathāgate anupalabbhiyamāne [tathāgate anupalabbhamāne (?)], kallaṃ nu te taṃ veyyākaraṇaṃ . | 「では友ヤマカよ、ここで君によって現法で真実として確固として如来が知り得ないなら、いったい君のその明言は適切ですか、1) |
| Ayaṃ kho, pañcasikha, hetu, ayaṃ paccayo yena midhekacce sattā diṭṭheva dhamme no parinibbāyanti’’. | パンチャシカよ、この因、この縁によってこの世で一部の衆生は現法で般涅槃しません。 |