sn54.13
sn54.13『第一阿難経』Paṭhamaānandasuttaṃ
| Sāvatthinidānaṃ. | サーヴァッティーにちなむ話。 |
| Atha kho āyasmā ānando yena bhagavā tenupasaṅkami; | さてアーナンダ尊者は世尊のもとに近づいた。 |
| upasaṅkamitvā bhagavantaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi. | 近づくと世尊に礼拝して一隅に座った。 |
| Ekamantaṃ nisinno kho āyasmā ānando bhagavantaṃ etadavoca . | 一隅に座ったアーナンダ尊者は、世尊にこう言った。 |
| ‘‘atthi nu kho, bhante, ekadhammo [eko dhammo (sī.)] bhāvito bahulīkato cattāro dhamme paripūreti, cattāro dhammā bhāvitā bahulīkatā satta dhamme paripūrenti, satta dhammā bhāvitā bahulīkatā dve dhamme paripūrentī’’ti? | 「尊者よ、いったい、修養され多修されると四法を成満させ、四法が修養され多修されると七法を成満させ、七法が修養され多修されると二法を成満させるような一法はありますか?」と。 |
| ‘‘Atthi kho, ānanda, ekadhammo bhāvito bahulīkato cattāro dhamme paripūreti, cattāro dhammā bhāvitā bahulīkatā satta dhamme paripūrenti, satta dhammā bhāvitā bahulīkatā dve dhamme paripūrentī’’ti. | 「アーナンダよ、修養され多修されると四法を成満させ、四法が修養され多修されると七法を成満させ、七法が修養され多修されると二法を成満させるような一法があります」と。 |
| ‘‘Katamo pana, bhante, ekadhammo [eko dhammo (sī.)] bhāvito bahulīkato cattāro dhamme paripūreti, cattāro dhammā bhāvitā bahulīkatā satta dhamme paripūrenti, satta dhammā bhāvitā bahulīkatā dve dhamme paripūrentī’’ti? | 「では尊者よ、修養され多修されると四法を成満させ、四法が修養され多修されると七法を成満させ、七法が修養され多修されると二法を成満させる、その一法とは何ですか?」と。 |
| ‘‘Ānāpānassatisamādhi kho, ānanda, ekadhammo bhāvito bahulīkato cattāro satipaṭṭhāne paripūreti, cattāro satipaṭṭhānā bhāvitā bahulīkatā satta bojjhaṅge paripūrenti, satta bojjhaṅgā bhāvitā bahulīkatā vijjāvimuttiṃ paripūrenti’’. | 「アーナンダよ、入出息念の定がその一法であり、修養され多修されると四念処を成満させ、四念処が修養され多修されると七覚支を成満させ、七覚支が修養され多修されると明と解脱を成満させます。 |
| ‘‘Kathaṃ bhāvito, ānanda, ānāpānassatisamādhi kathaṃ bahulīkato cattāro satipaṭṭhāne paripūreti? | アーナンダよ、入出息念の定はいかに修養され、いかに多修されると、四念処を成満させるのか? |
| Idhānanda, bhikkhu araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā nisīdati pallaṅkaṃ ābhujitvā ujuṃ kāyaṃ paṇidhāya parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā. | アーナンダよ、ここに比丘は森に行くか、樹の根元に行くか、あるいは空き家に行き、結跏を組み、まっすぐに身を定置して、面前に念を現前させて座ります。 |
| So satova assasati, satova passasati. | 彼はただ念じて入息し、ただ念じて出息します。 |
| Dīghaṃ vā assasanto ‘dīghaṃ assasāmī’ti pajānāti, dīghaṃ vā passasanto ‘dīghaṃ passasāmī’ti pajānāti…pe… | 長く入息しつつ『長く入息している』と了知し、長く出息しつつ『長く出息している』と了知します。 …中略… |
| ‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti sikkhati’’. | 『放棄を随観しつつ入息しよう』と学び、『放棄を随観しつつ出息しよう』と学びます。 |
| ‘‘Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhu dīghaṃ vā assasanto ‘dīghaṃ assasāmī’ti pajānāti, dīghaṃ vā passasanto ‘dīghaṃ passasāmī’ti pajānāti; | さてアーナンダよ、比丘が長く入息しつつ『長く入息している』と了知し、長く出息しつつ『長く出息している』と了知し、 |
| rassaṃ vā…pe… | 短く …中略… |
| ‘passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṃ kāyasaṅkhāraṃ passasissāmī’ti sikkhati . | 『身行を鎮めつつ入息しよう』と学び、『身行を鎮めつつ出息しよう』と学ぶとき、 |
| kāye kāyānupassī, ānanda, bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. | アーナンダよ、そのとき比丘は、身において身を随観し熱意と正知と念ある者として住します。世間における羨望と憂を調伏しつつ。 |
| Taṃ kissa hetu? | それはなぜか? |
| Kāyaññatarāhaṃ, ānanda, etaṃ vadāmi, yadidaṃ . | アーナンダよ、私はこれを身のひとつと説きます。これとは、 |
| assāsapassāsaṃ. | 入息・出息です。 |
| Tasmātihānanda, kāye kāyānupassī bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ’’. | それゆえここで、アーナンダよ、そのとき比丘は、身において身を随観し熱意と正知と念ある者として住するのです。世間における羨望と憂を調伏しつつ。 |
| ‘‘Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhu ‘pītippaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati …pe… | さてアーナンダよ、比丘が『喜悦を体験しつつ入息しよう』と学び、『喜悦を体験しつつ出息しよう』と学び、 …中略… |
| sukhappaṭisaṃvedī…pe… | 『楽を体験しつつ …中略… |
| cittasaṅkhārappaṭisaṃvedī…pe… | 『心行を体験しつつ …中略… |
| ‘passambhayaṃ cittasaṅkhāraṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘passambhayaṃ cittasaṅkhāraṃ passasissāmī’ti sikkhati . | 『心行を鎮めつつ入息しよう』と学び、『心行を鎮めつつ出息しよう』と学ぶとき、 |
| vedanāsu vedanānupassī, ānanda, bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. | アーナンダよ、そのとき比丘は、諸受において受を随観し熱意と正知と念ある者として住します。世間における羨望と憂を調伏しつつ。 |
| Taṃ kissa hetu? | それはなぜか? |
| Vedanāññatarāhaṃ, ānanda, etaṃ vadāmi, yadidaṃ . | アーナンダよ、私はこれを受のひとつと説きます。これとは、 |
| assāsapassāsānaṃ sādhukaṃ manasikāraṃ. | 入息・出息の充分な作意です。 |
| Tasmātihānanda, vedanāsu vedanānupassī bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. | それゆえここで、アーナンダよ、そのとき比丘は、諸受において受を随観し熱意と正知と念ある者として住するのです。世間における羨望と憂を調伏しつつ。 |
| ‘‘Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhu ‘cittappaṭisaṃvedī assasissāmī’ti sikkhati, ‘cittappaṭisaṃvedī passasissāmī’ti sikkhati; | さてアーナンダよ、比丘が『心を体験しつつ入息しよう』と学び、『心を体験しつつ出息しよう』と学び、 |
| abhippamodayaṃ cittaṃ…pe… | 『心を大いに悦ばせつつ入息しよう』と …中略… |
| samādahaṃ cittaṃ…pe… | 『心を定めつつ入息しよう』と …中略… |
| ‘vimocayaṃ cittaṃ assasissāmī’ti sikkhati, ‘vimocayaṃ cittaṃ passasissāmī’ti sikkhati . | 『心を解脱させつつ入息しよう』と学び、『心を解脱させつつ出息しよう』と学ぶとき、 |
| citte cittānupassī, ānanda, bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. | アーナンダよ、そのとき比丘は、心において心を随観し熱意と正知と念ある者として住します。世間における羨望と憂を調伏しつつ。 |
| Taṃ kissa hetu? | それはなぜか? |
| Nāhaṃ, ānanda, muṭṭhassatissa asampajānassa ānāpānassatisamādhibhāvanaṃ vadāmi. | アーナンダよ、私は失念した正知なき者には、入出息念の定の修養を説かないからです。 |
| Tasmātihānanda, citte cittānupassī bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. | それゆえここで、アーナンダよ、そのとき比丘は、心において心を随観し熱意と正知と念ある者として住するのです。世間における羨望と憂を調伏しつつ。 |
| ‘‘Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhu aniccānupassī…pe… | さてアーナンダよ、比丘が『無常を随観しつつ入息しよう』と学び、 …中略… |
| virāgānupassī…pe… | 『離貪を随観しつつ入息しよう』と …中略… |
| nirodhānupassī…pe… | 『滅を随観しつつ入息しよう』と …中略… |
| ‘paṭinissaggānupassī assasissāmī’ti sikkhati, ‘paṭinissaggānupassī passasissāmī’ti sikkhati . | 『放棄を随観しつつ入息しよう』と学び、『放棄を随観しつつ出息しよう』と学ぶとき、 |
| dhammesu dhammānupassī, ānanda, bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. | アーナンダよ、そのとき比丘は、諸法において法を随観し熱意と正知と念ある者として住します。世間における羨望と憂を調伏しつつ。 |
| So yaṃ taṃ hoti abhijjhādomanassānaṃ pahānaṃ taṃ paññāya disvā sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti. | その比丘は、羨望と憂の断であるそのことを、智慧によって見て、充分に俯瞰する者となります。 |
| Tasmātihānanda, dhammesu dhammānupassī bhikkhu tasmiṃ samaye viharati ātāpī sampajāno satimā, vineyya loke abhijjhādomanassaṃ. | それゆえここで、アーナンダよ、そのとき比丘は、諸法において法を随観し熱意と正知と念ある者として住するのです。世間における羨望と憂を調伏しつつ。 |
| ‘‘Evaṃ bhāvito kho, ānanda, ānāpānassatisamādhi evaṃ bahulīkato cattāro satipaṭṭhāne paripūreti. | アーナンダよ、入出息念の定はこのように修養され、このように多修されると、四念処を成満させます。 |
| ‘‘Kathaṃ bhāvitā cānanda, cattāro satipaṭṭhānā kathaṃ bahulīkatā satta bojjhaṅge paripūrenti? | しかしアーナンダよ、四念処はいかに修養され、いかに多修されると、七覚支を成満させるのか?1) |
| Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhu kāye kāyānupassī viharati . | さてアーナンダよ、比丘が身において身を随観し住するとき、 |
| upaṭṭhitāssa [upaṭṭhitassati (pī. ka.)] tasmiṃ samaye bhikkhuno [tasmiṃ samaye ānanda bhikkhuno (pī. ka.), tasmiṃ samaye (ma. ni. 3.149)] sati hoti asammuṭṭhā. | そのとき、その比丘の念は忘失なく、現前しています。 |
| Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhuno upaṭṭhitā sati hoti asammuṭṭhā . | さてアーナンダよ、比丘の念が忘失なく、現前しているとき、 |
| satisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, satisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, satisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati. | そのとき比丘の念覚支は始まっており、そのとき比丘は念覚支を修養しており、そのとき比丘の念覚支は修養の成満に向かいます。 |
| ‘‘So tathā sato viharanto taṃ dhammaṃ paññāya pavicinati pavicarati parivīmaṃsamāpajjati. | そのように念じつつ住する彼は、その法を智慧によって分析し、巡考し、遍査に至ります。 |
| Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhu tathā sato viharanto taṃ dhammaṃ paññāya pavicinati pavicarati parivīmaṃsamāpajjati . | さてアーナンダよ、そのように念じつつ住する比丘が、その法を智慧によって分析し、巡考し、遍査に至るとき、 |
| dhammavicayasambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, dhammavicayasambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, dhammavicayasambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati. | そのとき比丘の択法覚支は始まっており、そのとき比丘は択法覚支を修養しており、そのとき比丘の択法覚支は修養の成満に向かいます。 |
| ‘‘Tassa taṃ dhammaṃ paññāya pavicinato pavicarato parivīmaṃsamāpajjato āraddhaṃ hoti vīriyaṃ asallīnaṃ. | 彼がその法を智慧によって分析し、巡考し、遍査に至るとき、沈滞なき精進が始まっています。 |
| Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhuno taṃ dhammaṃ paññāya pavicinato pavicarato parivīmaṃsamāpajjato āraddhaṃ hoti vīriyaṃ asallīnaṃ . | さてアーナンダよ、その法を智慧によって分析し、巡考し、遍査に至る比丘に、沈滞なき精進が始まっているとき、 |
| vīriyasambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, vīriyasambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, vīriyasambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati. | そのとき比丘の精進覚支は始まっており、そのとき比丘は精進覚支を修養しており、そのとき比丘の精進覚支は修養の成満に向かいます。 |
| ‘‘Āraddhavīriyassa uppajjati pīti nirāmisā. | 精進が始まった者には離肉の喜悦が生じます。 |
| Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhuno āraddhavīriyassa uppajjati pīti nirāmisā . | さてアーナンダよ、精進が始まった比丘に離肉の喜悦が生じるとき、 |
| pītisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, pītisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, pītisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati. | そのとき比丘の喜悦覚支は始まっており、そのとき比丘は喜悦覚支を修養しており、そのとき比丘の喜悦覚支は修養の成満に向かいます。 |
| ‘‘Pītimanassa kāyopi passambhati, cittampi passambhati. | 喜悦の意ある者の身は軽安になり、心も軽安になります。 |
| Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhuno pītimanassa kāyopi passambhati, cittampi passambhati . | さてアーナンダよ、喜悦の意ある者の身が軽安になり、心も軽安になるとき、 |
| passaddhisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, passaddhisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, passaddhisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati. | そのとき比丘の軽安覚支は始まっており、そのとき比丘は軽安覚支を修養しており、そのとき比丘の軽安覚支は修養の成満に向かいます。 |
| ‘‘Passaddhakāyassa sukhino cittaṃ samādhiyati. | 身が軽安になり楽ある者の心は定まります。 |
| Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhuno passaddhakāyassa sukhino cittaṃ samādhiyati . | さてアーナンダよ、比丘の身が軽安になり楽ある者の心が定まるとき、 |
| samādhisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, samādhisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, samādhisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati. | そのとき比丘の定覚支は始まっており、そのとき比丘は定覚支を修養しており、そのとき比丘の定覚支は修養の成満に向かいます。 |
| ‘‘So tathāsamāhitaṃ cittaṃ sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti. | 彼はそのように定まった心を充分に俯瞰する者となります。 |
| Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhu tathāsamāhitaṃ cittaṃ sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti . | さてアーナンダよ、比丘がそのように定まった心を充分に俯瞰する者となるとき、 |
| upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, upekkhāsambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati. | そのとき比丘の捨覚支は始まっており、そのとき比丘は捨覚支を修養しており、そのとき比丘の捨覚支は修養の成満に向かいます。 |
| ‘‘Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhu vedanāsu…pe… | さてアーナンダよ、比丘が諸受において …中略… |
| citte…pe… | 心において …中略… |
| dhammesu dhammānupassī viharati . | 諸法において法を随観し住するとき、 |
| upaṭṭhitāssa tasmiṃ samaye bhikkhuno sati hoti asammuṭṭhā. | そのとき、その比丘の念は忘失なく、現前しています。 |
| Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhuno upaṭṭhitā sati hoti asammuṭṭhā . | さてアーナンダよ、比丘の念が忘失なく、現前しているとき、 |
| satisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, satisambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, satisambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati. | そのとき比丘の念覚支は始まっており、そのとき比丘は念覚支を修養しており、そのとき比丘の念覚支は修養の成満に向かいます。 |
| (Yathā paṭhamaṃ satipaṭṭhānaṃ, evaṃ vitthāretabbaṃ). | (編者注:最初の念処のように、そのように詳説されるべし。2)) |
| ‘‘So tathāsamāhitaṃ cittaṃ sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti. | 彼はそのように定まった心を充分に俯瞰する者となります。 |
| Yasmiṃ samaye, ānanda, bhikkhu tathāsamāhitaṃ cittaṃ sādhukaṃ ajjhupekkhitā hoti . | さてアーナンダよ、比丘がそのように定まった心を充分に俯瞰する者となるとき、 |
| upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno āraddho hoti, upekkhāsambojjhaṅgaṃ tasmiṃ samaye bhikkhu bhāveti, upekkhāsambojjhaṅgo tasmiṃ samaye bhikkhuno bhāvanāpāripūriṃ gacchati. | そのとき比丘の捨覚支は始まっており、そのとき比丘は捨覚支を修養しており、そのとき比丘の捨覚支は修養の成満に向かいます。 |
| Evaṃ bhāvitā kho, ānanda, cattāro satipaṭṭhānā evaṃ bahulīkatā satta bojjhaṅge paripūrenti. | アーナンダよ、四念処はこのように修養され、このように多修されると、七覚支を成満させます。 |
| ‘‘Kathaṃ bhāvitā, ānanda, satta bojjhaṅgā kathaṃ bahulīkatā vijjāvimuttiṃ paripūrenti? | アーナンダよ、七覚支はいかに修養され、いかに多修されると、明と解脱を成満させるのか? |
| Idhānanda, bhikkhu satisambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ, dhammavicayasambojjhaṅgaṃ bhāveti …pe… | アーナンダよ、ここに比丘は、念覚支を修養し、遠離に寄せ、離貪に寄せ、滅に寄せ、棄捨に推移します。 …中略… |
| upekkhāsambojjhaṅgaṃ bhāveti vivekanissitaṃ virāganissitaṃ nirodhanissitaṃ vossaggapariṇāmiṃ. | 捨覚支を修養し、遠離に寄せ、離貪に寄せ、滅に寄せ、棄捨に推移します。 |
| Evaṃ bhāvitā kho, ānanda, satta bojjhaṅgā evaṃ bahulīkatā vijjāvimuttiṃ paripūrentī’’ti. | アーナンダよ、七覚支はこのように修養され、このように多修されると、明と解脱を成満させます」と。 |
sn54.13.txt · 最終更新: by h1roemon
