mn73(1) 『婆茶大経(1)』 (ばちゃだいきょう、Mahāvacchasuttaṃ、マハーヴァッチャ・スッタ)
私はこのように聞いた。
ある時、世尊はラージャガハの竹林のリス養餌所に住されていた。
さてヴァッチャ姓の遍歴行者は世尊のもとに近づいた。
近づいて世尊と挨拶を交わした。
喜ばしい挨拶の話を交わしてから一隅に座った。
一方に坐ったヴァッチャ姓の遍歴行者は、世尊にこう言った。
「長い期間、私は尊者ゴータマと共に語ってきました。
どうか尊者ゴータマは私に、簡略に善・不善を示して下さい」と。
「ヴァッチャよ、私は君へ簡略にも善・不善を示すことができ、ヴァッチャよ、私は君へ詳細にも善・不善を示すことができる。
それでもヴァッチャよ、私は君に簡略に善・不善を示します。
君はそれを聞き、充分に作意しなさい。私は語ろう」と。
「そのように、尊者よ」と、ヴァッチャ姓の遍歴行者は世尊に応えた。
世尊はこう言われた。
「ヴァッチャよ、貪は不善であり、無貪は善である。
ヴァッチャよ、瞋は不善であり、無瞋は善である。
ヴァッチャよ、痴は不善であり、無痴は善である。
かくしてヴァッチャよ、これら三法が不善であり、これら三法が善である。
ヴァッチャよ、殺生は不善であり、殺生を離れることは善である。
ヴァッチャよ、盗みは不善であり、盗みを離れることは善である。
ヴァッチャよ、邪淫は不善であり、邪淫を離れることは善である。
ヴァッチャよ、虚偽語は不善であり、虚偽語を離れることは善である。
ヴァッチャよ、両舌語は不善であり、両舌語を離れることは善である。
ヴァッチャよ、粗悪語は不善であり、粗悪語を離れることは善である。
ヴァッチャよ、綺語は不善であり、綺語を離れることは善である。
ヴァッチャよ、羨望は不善であり、羨望なきは善である。
ヴァッチャよ、悪意は不善であり、無悪意は善である。
ヴァッチャよ、邪見は不善であり、正見は善である。
かくしてヴァッチャよ、これら十法が不善であり、これら十法が善である。
ヴァッチャよ、比丘の渇愛が断じられ、根が断滅され、扇椰子の切り株のようにされ、非有にされ、将来に不生起な法となされているゆえに、その比丘は阿羅漢、漏尽者、完成者、なすべきがなされた者、荷が下ろされた者、善利に達した者、有の結縛の尽き果てた者、正しき開悟者、解脱者となる」と。
「尊者ゴータマは別として、
それではあなた、尊者ゴータマの弟子の比丘で、およそ諸漏の尽滅より、漏なき心解脱・慧解脱を、まさに現法で自ら証知して、実証して、具足して住するような人が一人でもいますか?」と。
「ヴァッチャよ、およそ諸漏の尽滅より、漏なき心解脱・慧解脱を、まさに現法で自ら証知して、実証して、具足して住する私の弟子の比丘は、じつに百人でもなく、二百人でもなく、三百人でもなく、四百人でもなく、五百人だけでなく、さらに多くいる」と。
「尊者ゴータマと比丘は別として、
それでは尊者ゴータマの弟子の比丘尼で、およそ諸漏の尽滅より、漏なき心解脱・慧解脱を、まさに現法で自ら証知して、実証して、具足して住するような人が一人でもいますか?」と。
「ヴァッチャよ、およそ諸漏の尽滅より、漏なき心解脱・慧解脱を、まさに現法で自ら証知して、実証して、具足して住する私の弟子の比丘尼は、じつに百人でもなく、二百人でもなく、三百人でもなく、四百人でもなく、五百人だけでなく、さらに多くいる」と。
「尊者ゴータマと比丘と比丘尼は別として、
それでは尊者ゴータマの弟子の優婆塞である在家白衣の梵行者で、およそ五下分結の遍尽ゆえに化生者であり、そこで般涅槃して、その世界から還らざる性質の人が一人でもいますか?」と。
「ヴァッチャよ、およそ私の弟子の優婆塞である在家白衣の梵行者たちで、五下分結の遍尽ゆえに化生者であり、そこで般涅槃して、その世界から還らざる性質の者は、じつに百人でもなく、二百人でもなく、三百人でもなく、四百人でもなく、五百人だけでなく、さらに多くいる」と。
「尊者ゴータマと比丘と比丘尼と優婆塞である在家白衣の梵行者は別として、
それでは尊者ゴータマの弟子の優婆塞である在家白衣の欲享受者で、およそ教えをなし、訓誡により懺悔し、師の教えにおいて迷いを超え、疑惑を離れ、自信を得て、他(の教え)に縁らず住する人が一人でもいますか?1)」と。
「ヴァッチャよ、およそ私の弟子の優婆塞である在家白衣の欲享受者たちで、教えをなし、訓誡により懺悔し、師の教えにおいて迷いを超え、疑惑を離れ、自信を得て、他(の教え)に縁らず住する者は、じつに百人でもなく、二百人でもなく、三百人でもなく、四百人でもなく、五百人だけでなく、さらに多くいる」と。
「尊者ゴータマと比丘と比丘尼と優婆塞である在家白衣の梵行者と優婆塞である在家白衣の欲享受者は別として、
それでは尊者ゴータマの(女)弟子の優婆夷である在家白衣の梵行者で、およそ五下分結の遍尽ゆえに化生者であり、そこで般涅槃して、その世界から還らざる性質の人が一人でもいますか?」と。
「ヴァッチャよ、およそ私の(女)弟子の優婆夷である在家白衣の梵行者たちで、五下分結の遍尽ゆえに化生者であり、そこで般涅槃して、その世界から還らざる性質の者は、じつに百人でもなく、二百人でもなく、三百人でもなく、四百人でもなく、五百人だけでなく、さらに多くいる」と。
「尊者ゴータマと比丘と比丘尼と優婆塞である在家白衣の梵行者と優婆塞である在家白衣の欲享受者と優婆夷である在家白衣の梵行者は別として、
それでは尊者ゴータマの(女)弟子の優婆夷である在家白衣の欲享受者で、およそ教えをなし、訓誡により懺悔し、師の教えにおいて迷いを超え、疑惑を離れ、自信を得て、他(の教え)に縁らず住する人が一人でもいますか?」と。
「ヴァッチャよ、およそ私の(女)弟子の優婆夷である在家白衣の欲享受者たちで、教えをなし、訓誡により懺悔し、師の教えにおいて迷いを超え、疑惑を離れ、自信を得て、他(の教え)に縁らず住する者は、じつに百人でもなく、二百人でもなく、三百人でもなく、四百人でもなく、五百人だけでなく、さらに多くいる」と。
「尊者ゴータマよ、もしこの法を、尊者ゴータマだけが達成し、しかし比丘が達成しないならば、
その支分により、そのようなこの梵行は円満ではないのです。
しかし尊者ゴータマよ、この法を、尊者ゴータマも達成し、比丘も達成するゆえに、
その支分により、そのようなこの梵行は円満なのです。
尊者ゴータマよ、もしこの法を、尊者ゴータマも達成し、比丘も達成し、しかし比丘尼が達成しないならば、
その支分により、そのようなこの梵行は円満ではないのです。
しかし尊者ゴータマよ、この法を、尊者ゴータマも達成し、比丘も達成し、比丘尼も達成するゆえに、
その支分により、そのようなこの梵行は円満なのです。
尊者ゴータマよ、もしこの法を、尊者ゴータマも達成し、比丘も達成し、比丘尼も達成し、しかし優婆塞である在家白衣の梵行者が達成しないならば、
その支分により、そのようなこの梵行は円満ではないのです。
しかし尊者ゴータマよ、この法を、尊者ゴータマも達成し、比丘も達成し、比丘尼も達成し、優婆塞である在家白衣の梵行者も達成するゆえに、
その支分により、そのようなこの梵行は円満なのです。
尊者ゴータマよ、もしこの法を、尊者ゴータマも達成し、比丘も達成し、比丘尼も達成し、優婆塞である在家白衣の梵行者も達成し、しかし優婆塞である在家白衣の欲享受者が達成しないならば、
その支分により、そのようなこの梵行は円満ではないのです。
しかし尊者ゴータマよ、この法を、尊者ゴータマも達成し、比丘も達成し、比丘尼も達成し、優婆塞である在家白衣の梵行者も達成し、優婆塞である在家白衣の欲享受者も達成するゆえに、
その支分により、そのようなこの梵行は円満なのです。
尊者ゴータマよ、もしこの法を、尊者ゴータマも達成し、比丘も達成し、比丘尼も達成し、優婆塞である在家白衣の梵行者も達成し、優婆塞である在家白衣の欲享受者も達成し、しかし優婆夷である在家白衣の梵行者が達成しないならば、
その支分により、そのようなこの梵行は円満ではないのです。
しかし尊者ゴータマよ、この法を、尊者ゴータマも達成し、比丘も達成し、比丘尼も達成し、優婆塞である在家白衣の梵行者も達成し、優婆塞である在家白衣の欲享受者も達成し、優婆夷である在家白衣の梵行者も達成するゆえに、
その支分により、そのようなこの梵行は円満なのです。
尊者ゴータマよ、もしこの法を、尊者ゴータマも達成し、比丘も達成し、比丘尼も達成し、優婆塞である在家白衣の梵行者も達成し、優婆塞である在家白衣の欲享受者も達成し、優婆夷である在家白衣の梵行者も達成し、しかし優婆夷である在家白衣の欲享受者が達成しないならば、
その支分により、そのようなこの梵行は円満ではないのです。
しかし尊者ゴータマよ、この法を、尊者ゴータマも達成し、比丘も達成し、比丘尼も達成し、優婆塞である在家白衣の梵行者も達成し、優婆塞である在家白衣の欲享受者も達成し、優婆夷である在家白衣の梵行者も達成し、優婆夷である在家白衣の欲享受者も達成するゆえに、
その支分により、そのようなこの梵行は円満なのです。
Evaṃ me sutaṃ .
ekaṃ samayaṃ bhagavā rājagahe viharati veḷuvane kalandakanivāpe.
Atha kho vacchagotto paribbājako yena bhagavā tenupasaṅkami;
upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi.
Sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi.
Ekamantaṃ nisinno kho vacchagotto paribbājako bhagavantaṃ etadavoca .
‘‘dīgharattāhaṃ bhotā gotamena sahakathī.
Sādhu me bhavaṃ gotamo saṃkhittena kusalākusalaṃ desetū’’ti.
‘‘Saṃkhittenapi kho te ahaṃ, vaccha, kusalākusalaṃ deseyyaṃ, vitthārenapi kho te ahaṃ, vaccha, kusalākusalaṃ deseyyaṃ;
api ca te ahaṃ, vaccha, saṃkhittena kusalākusalaṃ desessāmi.
Taṃ suṇāhi, sādhukaṃ manasi karohi, bhāsissāmī’’ti.
‘‘Evaṃ, bho’’ti kho vacchagotto paribbājako bhagavato paccassosi.
Bhagavā etadavoca .
‘‘Lobho kho, vaccha, akusalaṃ, alobho kusalaṃ;
doso kho, vaccha, akusalaṃ, adoso kusalaṃ;
moho kho, vaccha, akusalaṃ, amoho kusalaṃ.
Iti kho, vaccha, ime tayo dhammā akusalā, tayo dhammā kusalā.
‘‘Pāṇātipāto kho, vaccha, akusalaṃ, pāṇātipātā veramaṇī kusalaṃ;
adinnādānaṃ kho, vaccha, akusalaṃ, adinnādānā veramaṇī kusalaṃ;
kāmesumicchācāro kho, vaccha, akusalaṃ, kāmesumicchācārā veramaṇī kusalaṃ;
musāvādo kho, vaccha, akusalaṃ, musāvādā veramaṇī kusalaṃ;
pisuṇā vācā kho, vaccha, akusalaṃ, pisuṇāya vācāya veramaṇī kusalaṃ;
pharusā vācā kho, vaccha, akusalaṃ, pharusāya vācāya veramaṇī kusalaṃ;
samphappalāpo kho, vaccha, akusalaṃ, samphappalāpā veramaṇī kusalaṃ;
abhijjhā kho, vaccha, akusalaṃ, anabhijjhā kusalaṃ;
byāpādo kho, vaccha, akusalaṃ, abyāpādo kusalaṃ;
micchādiṭṭhi kho, vaccha, akusalaṃ sammādiṭṭhi kusalaṃ.
Iti kho, vaccha, ime dasa dhammā akusalā, dasa dhammā kusalā.
‘‘Yato kho, vaccha, bhikkhuno taṇhā pahīnā hoti ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā, so hoti bhikkhu arahaṃ khīṇāsavo vusitavā katakaraṇīyo ohitabhāro anuppattasadattho parikkhīṇabhavasaṃyojano sammadaññā vimutto’’ti.
‘‘Tiṭṭhatu bhavaṃ gotamo.
Atthi pana te bhoto gotamassa ekabhikkhupi sāvako yo āsavānaṃ khayā [sāvako āsavānaṃ khayā (sī. syā. kaṃ. pī.) evamuparipi] anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharatī’’ti?
‘‘Na kho, vaccha, ekaṃyeva sataṃ na dve satāni na tīṇi satāni na cattāri satāni na pañca satāni, atha kho bhiyyova ye bhikkhū mama sāvakā āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharantī’’ti.
‘‘Tiṭṭhatu bhavaṃ gotamo, tiṭṭhantu bhikkhū.
Atthi pana bhoto gotamassa ekā bhikkhunīpi sāvikā yā āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharatī’’ti?
‘‘Na kho, vaccha, ekaṃyeva sataṃ na dve satāni na tīṇi satāni na cattāri satāni na pañca satāni, atha kho bhiyyova yā bhikkhuniyo mama sāvikā āsavānaṃ khayā anāsavaṃ cetovimuttiṃ paññāvimuttiṃ diṭṭheva dhamme sayaṃ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharantī’’ti.
‘‘Tiṭṭhatu bhavaṃ gotamo, tiṭṭhantu bhikkhū, tiṭṭhantu bhikkhuniyo.
Atthi pana bhoto gotamassa ekupāsakopi sāvako gihī odātavasano brahmacārī yo pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā opapātiko tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā’’ti?
‘‘Na kho, vaccha, ekaṃyeva sataṃ na dve satāni na tīṇi satāni na cattāri satāni na pañca satāni, atha kho bhiyyova ye upāsakā mama sāvakā gihī odātavasanā brahmacārino pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā opapātikā tattha parinibbāyino anāvattidhammā tasmā lokā’’ti.
‘‘Tiṭṭhatu bhavaṃ gotamo, tiṭṭhantu bhikkhū, tiṭṭhantu bhikkhuniyo, tiṭṭhantu upāsakā gihī odātavasanā brahmacārino.
Atthi pana bhoto gotamassa ekupāsakopi sāvako gihī odātavasano kāmabhogī sāsanakaro ovādappaṭikaro yo tiṇṇavicikiccho vigatakathaṃkatho vesārajjappatto aparappaccayo satthusāsane viharatī’’ti?
‘‘Na kho, vaccha, ekaṃyeva sataṃ na dve satāni na tīṇi satāni na cattāri satāni na pañca satāni, atha kho bhiyyova ye upāsakā mama sāvakā gihī odātavasanā kāmabhogino sāsanakarā ovādappaṭikarā tiṇṇavicikicchā vigatakathaṃkathā vesārajjappattā aparappaccayā satthusāsane viharantī’’ti.
‘‘Tiṭṭhatu bhavaṃ gotamo, tiṭṭhantu bhikkhū, tiṭṭhantu bhikkhuniyo, tiṭṭhantu upāsakā gihī odātavasanā brahmacārino, tiṭṭhantu upāsakā gihī odātavasanā kāmabhogino.
Atthi pana bhoto gotamassa ekupāsikāpi sāvikā gihinī odātavasanā brahmacārinī yā pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā opapātikā tattha parinibbāyinī anāvattidhammā tasmā lokā’’ti?
‘‘Na kho, vaccha, ekaṃyeva sataṃ na dve satāni na tīṇi satāni na cattāri satāni na pañca satāni, atha kho bhiyyova yā upāsikā mama sāvikā gihiniyo odātavasanā brahmacāriniyo pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ parikkhayā opapātikā tattha parinibbāyiniyo anāvattidhammā tasmā lokā’’ti.
‘‘Tiṭṭhatu bhavaṃ gotamo, tiṭṭhantu bhikkhū, tiṭṭhantu bhikkhuniyo, tiṭṭhantu upāsakā gihī odātavasanā brahmacārino, tiṭṭhantu upāsakā gihī odātavasanā kāmabhogino, tiṭṭhantu upāsikā gihiniyo odātavasanā brahmacāriniyo.
Atthi pana bhoto gotamassa ekupāsikāpi sāvikā gihinī odātavasanā kāmabhoginī sāsanakarā ovādappaṭikarā yā tiṇṇavicikicchā vigatakathaṃkathā vesārajjappattā aparappaccayā satthusāsane viharatī’’ti?
‘‘Na kho, vaccha, ekaṃyeva sataṃ na dve satāni na tīṇi satāni na cattāri satāni na pañca satāni, atha kho bhiyyova yā upāsikā mama sāvikā gihiniyo odātavasanā kāmabhoginiyo sāsanakarā ovādappaṭikarā tiṇṇavicchikicchā vigatakathaṃkathā vesārajjappattā aparappaccayā satthusāsane viharantī’’ti.
‘‘Sace hi, bho gotama, imaṃ dhammaṃ bhavaṃyeva gotamo ārādhako abhavissa, no ca kho bhikkhū ārādhakā abhavissaṃsu;
evamidaṃ brahmacariyaṃ aparipūraṃ abhavissa tenaṅgena.
Yasmā ca kho, bho gotama, imaṃ dhammaṃ bhavañceva gotamo ārādhako bhikkhū ca ārādhakā;
evamidaṃ brahmacariyaṃ paripūraṃ tenaṅgena.
‘‘Sace hi, bho gotama, imaṃ dhammaṃ bhavañceva gotamo ārādhako abhavissa, bhikkhū ca ārādhakā abhavissaṃsu, no ca kho bhikkhuniyo ārādhikā abhavissaṃsu;
evamidaṃ brahmacariyaṃ aparipūraṃ abhavissa tenaṅgena.
Yasmā ca kho, bho gotama, imaṃ dhammaṃ bhavañceva gotamo ārādhako, bhikkhū ca ārādhakā, bhikkhuniyo ca ārādhikā;
evamidaṃ brahmacariyaṃ paripūraṃ tenaṅgena.
‘‘Sace hi, bho gotama, imaṃ dhammaṃ bhavañceva gotamo ārādhako abhavissa, bhikkhū ca ārādhakā abhavissaṃsu, bhikkhuniyo ca ārādhikā abhavissaṃsu, no ca kho upāsakā gihī odātavasanā brahmacārino ārādhakā abhavissaṃsu;
evamidaṃ brahmacariyaṃ aparipūraṃ abhavissa tenaṅgena.
Yasmā ca kho, bho gotama, imaṃ dhammaṃ bhavañceva gotamo ārādhako, bhikkhū ca ārādhakā, bhikkhuniyo ca ārādhikā, upāsakā ca gihī odātavasanā brahmacārino ārādhakā;
evamidaṃ brahmacariyaṃ paripūraṃ tenaṅgena.
‘‘Sace hi, bho gotama, imaṃ dhammaṃ bhavañceva gotamo ārādhako abhavissa, bhikkhū ca ārādhakā abhavissaṃsu, bhikkhuniyo ca ārādhikā abhavissaṃsu, upāsakā ca gihī odātavasanā brahmacārino ārādhakā abhavissaṃsu, no ca kho upāsakā gihī odātavasanā kāmabhogino ārādhakā abhavissaṃsu;
evamidaṃ brahmacariyaṃ aparipūraṃ abhavissa tenaṅgena.
Yasmā ca kho, bho gotama, imaṃ dhammaṃ bhavañceva gotamo ārādhako, bhikkhū ca ārādhakā, bhikkhuniyo ca ārādhikā, upāsakā ca gihī odātavasanā brahmacārino ārādhakā, upāsakā ca gihī odātavasanā kāmabhogino ārādhakā;
evamidaṃ brahmacariyaṃ paripūraṃ tenaṅgena.
‘‘Sace hi, bho gotama, imaṃ dhammaṃ bhavañceva gotamo ārādhako abhavissa, bhikkhū ca ārādhakā abhavissaṃsu, bhikkhuniyo ca ārādhikā abhavissaṃsu, upāsakā ca gihī odātavasanā brahmacārino ārādhakā abhavissaṃsu, upāsakā ca gihī odātavasanā kāmabhogino ārādhakā abhavissaṃsu, no ca kho upāsikā gihiniyo odātavasanā brahmacāriniyo ārādhikā abhavissaṃsu;
evamidaṃ brahmacariyaṃ aparipūraṃ abhavissa tenaṅgena.
Yasmā ca kho, bho gotama, imaṃ dhammaṃ bhavañceva gotamo ārādhako, bhikkhū ca ārādhakā, bhikkhuniyo ca ārādhikā, upāsakā ca gihī odātavasanā brahmacārino ārādhakā, upāsakā ca gihī odātavasanā kāmabhogino ārādhakā, upāsikā ca gihiniyo odātavasanā brahmacāriniyo ārādhikā;
evamidaṃ brahmacariyaṃ paripūraṃ tenaṅgena.
‘‘Sace hi, bho gotama, imaṃ dhammaṃ bhavañceva gotamo ārādhako abhavissa, bhikkhū ca ārādhakā abhavissaṃsu, bhikkhuniyo ca ārādhikā abhavissaṃsu, upāsakā ca gihī odātavasanā brahmacārino ārādhakā abhavissaṃsu, upāsakā ca gihī odātavasanā kāmabhogino ārādhakā abhavissaṃsu, upāsikā ca gihiniyo odātavasanā brahmacāriniyo ārādhikā abhavissaṃsu, no ca kho upāsikā gihiniyo odātavasanā kāmabhoginiyo ārādhikā abhavissaṃsu;
evamidaṃ brahmacariyaṃ aparipūraṃ abhavissa tenaṅgena.
Yasmā ca kho, bho gotama, imaṃ dhammaṃ bhavañceva gotamo ārādhako, bhikkhū ca ārādhakā, bhikkhuniyo ca ārādhikā, upāsakā ca gihī odātavasanā brahmacārino ārādhakā, upāsakā ca gihī odātavasanā kāmabhogino ārādhakā, upāsikā ca gihiniyo odātavasanā brahmacāriniyo ārādhikā, upāsikā ca gihiniyo odātavasanā kāmabhoginiyo ārādhikā;
evamidaṃ brahmacariyaṃ paripūraṃ tenaṅgena.
